پىكىر • 21 اقپان، 2022

ادىلەتتىلىك ءتاريفى

150 رەت كورسەتىلدى

بۇگىنگى قوعامىمىزداعى ورەكپىگەن كو­ڭىل كۇي سوڭعى بىرەر ايدىڭ ىشىندە ورناي قالعانداي كورىنەدى. بىراق ونىڭ وزەگىنىڭ تاريحى ەرتەرەكتەن باستاۋ الادى ءارى تۋىنداۋ سەبەبى كوپ. وسى كوپ سەبەپتىڭ ەڭ باستىلارى – حالىقتىڭ ءوز ەلىندە ءجۇرىپ، وگەيدىڭ كۇيىن كەشكەنى، ارمان-ماقساتىن ۇمىت­سىزدىككە بايلاپ بەرگەن قوعامدىق-الەۋ­مەتتىك تەڭسىزدىكتىڭ، ادىلەتسىزدىكتىڭ ورن­ا­ۋى، جالپى، مەم­لەكەتتىك دامۋ جو­لىنىڭ كوڭىل كونشىتپەگەنى جانە ۇلت­تىق قازبا باي­لىعىمىزدى ءوندىرۋ ىسىندەگى اشىقتىقتىڭ جوقتىعىنان تۋىنداعان كۇماندى كوزقاراس.

جوعارىدا كەلتىرىلگەن نەگىزگى سەبەپتەر تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. دەسەك تە، سولاردىڭ ىشىندەگى ۇلتتىق قازبا بايلىعىمىزدى ءوندى­رۋ ىسىنە قاتىستى حالىقتى تولعاندىرعان ماسە­لە­لەر جونىندە ءوز ويىمىزدى ايتساق دەيمىز.

جالپى، ەل ازاماتتارىنىڭ نەمەسە ولار­دىڭ ەداۋىر بولىگىنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنە قوزعاۋ سالعان كەز كەلگەن سۇراققا قاناعات­تا­نارلىق جاعدايدا جاۋاپ بەرىلۋگە ءتيىس. ناق­تى­لاي ايتقاندا، ايتىلعان ماسەلە مۇقيات زەردەلەنىپ، شەشىمى تابىلۋى كەرەك، بولمادى دەگەندە ماسەلەنىڭ ءمان-جايى جۇرتقا سەنىمدى ەتىپ تۇسىندىرىلگەنى ءجون. ەگەر ولاي بولماسا، قوعام ىشىنە سىنا قاعىلادى. ال سىنانىڭ قاعىلعان جەرىن ءبولىپ تاستايتىنى بەلگىلى.

ءبىر ايتا كەتەر جايت، حالىق بىلۋگە ءتيىس جاع­داياتتار قۇپيا ۇستالسا، وندا قوعامدى سەنىمسىزدىك، كۇمان تورلايدى. ويتكەنى بۇل قۇپيالىلىق نەگىزىنەن ۇرلىق-قارلىقتى، توناۋدى، جىمقىرۋدى جاسىرۋ ءۇشىن ساقتالا­تى­نىن جۇرت ايتپاسا دا ءتۇسىنىپ كەلدى. تا­را­تا ايتقاندا، قازاقستان حالقىن جىلدار بويى مازالاعان ويلاردىڭ، تۇششىمدى جا­ۋا­بى بەرىلمەگەن سۇراقتاردىڭ نەگىزگىلەرىنىڭ ءبىرى – جەر قويناۋىن پايدالاناتىن ينۆەس­تورلاردىڭ بارلىق ءىس-قيمىلىنىڭ اشىق بولماعانىنا، اتقارۋشى بيلىكتىڭ بۇل سالا­دا­عى ىسكە قاتىستى جۇمىستاردى حالىقتىڭ كەلىسىمىنسىز جۇرگىزگەنىنە، سالادان تۇسەتىن كىرىس­تىڭ تولىق اقپاراتى حالىققا قولجەتىمدى بول­ماۋىنا جانە تاعى دا باسقا ماسەلەلەرگە قا­تىستى بولدى.

سونداي-اق وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن قازاقس­تاندىقتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ لايىق­تى قورعالماۋىنا، شەتەلدىك جۇمىس­شى­لارعا قاراعاندا الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتاماسىز ەتىلگەنىنە بايلانىستى كوڭىل تول­ماۋشىلىق تا قوعامىمىزدىڭ جۇرەگىنە شان­شۋداي قادالىپ كەلدى. بۇل ماسەلەگە قا­تىس­­­تى تۇيتكىلدەردەن دە قوعام بەيحابار قا­لىپ، جىلدار بويى بىتەۋ جاراداي سىزداۋمەن بول­دى.

شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق جۇ­مىسشىلارعا تولەيتىن جالاقىلارىنا باي­لانىستى ادىلەتسىزدىكتەر وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشاما رەت ايتىلىپ، كۇن تارتىبىنە شى­عارىلسا دا، اتالعان ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپپاۋى اتقارۋشى بيلىكتىڭ شەتەلدىك ينۆەستور­لار­مەن اۋىز جالاسىپ، امپەي-جامپەي بولىپ، ءوزىنىڭ سىرىن الدىرىپ قويىپ، سونىڭ كەسى­رىنەن ەشتەڭە تالاپ ەتە المايتىن حالگە تۇسكەنىن اڭعارتادى.

ماسەلەن، كەيبىر كاسىپورىنداردا ساعاتتىق تاريفتىك مولشەرلەمەسى – جەرگىلىكتى ينجەنەرگە 568 تەڭگە، ال شەتەلدىك قىزمەتكەرگە 6 500 تەڭگە كولەمىندە تاعايىندالعانى جو­نىن­دە دەرەكتەر بار. وسى ىسپەتتەس جاعداي­لار بۇگىندە بىلىكتى جاستارىمىزدىڭ ءوز ەلىن­دە مامان رەتىندە دۇرىس باعالانباي، سو­نىڭ كە­سىرىنەن شەتەل اسىپ كەتۋىنە باستى سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ءىشىمىز سەزەدى. بۇل جايت ەلىمىزدە تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇر­عان شەتەلدىك كاسىپورىنداردان جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن تولەۋ ىسىندە ادىلەتتى بولۋىن تابانداپ تالاپ ەتۋىمىزدىڭ قاجەت ەكەنىن ۇقتىرادى. ياعني تاريفتەر ادىلەتتى تۇردە بەلگىلەنبەگەن. مۇنىمەن عانا شەك­­تەلمەي، ەل اۋماعىندا جەر قويناۋىن پاي­­دالانۋشى شەتەلدىك كومپانيالاردان سا­لىق تولەۋلەرىنەن بولەك جەرگىلىكتى تۇرعىن­دار اراسىنان ينجەنەر، باسشى ماماندار دا­يار­لاۋ­دا، قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا بىر­لەس­كەن كاسىپورىندار قۇرۋدى، شيكىزاتتىق ونىمدەردى قايتا وڭدەۋدى مىندەتتەۋ ماسەلەسىن قاتاڭ تۇردە تالاپ ەتۋ ماڭىزدى. ويتكەنى قا­زاق­ستاندىق قوعامدى وتىز جىل بويى مازالاپ كەل­گەن نەگىزگى تۇيتكىلدەردىڭ ءبىر پاراسى وسى ما­­سە­لەلەر.

تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان شەتەل­دىك كومپانيالار كەزىندە قۇيعان قار­­­جى­­لارىن­­ ەسە­لەپ قايتارىپ الىپ قانا قوي­­ماي، ودان­ كوپتەگەن ەسە پايدا تاپتى. ەن­دە­شە ەلىمىز­دەگى ينۆەستور كومپانيالاردىڭ مەم­لە­كەتىمى­زگە ­قوعامداعى قوردالانعان الەۋ­مەت­تىك-ەكو­نو­ميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ىسىن­دە تولىق­­قاندى كومەكتەسۋگە ءتيىس. بۇعان ولار­دىڭ مۇمكىندىگى مول. تەك، سونى زاڭدىق تۇر­عىدا تالاپ ەتە ءبىلۋىمىز قاجەت. سوندا عانا قو­عامداعى ورەكپىگەن كوڭىل كۇي ازداپ بولسا دا ساباسىنا تۇسەدى.

قورىتا ايتقاندا، بۇگىندە بارلىق سالادا «ادىلەتتىلىك ءتاريفىن» ورنىقتىرۋ – قوعام تالابى بولىپ وتىر.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 10:02

جاس تەننيسشىلەرمەن كەزدەسۋ

تەننيس • بۇگىن، 07:47

جاس عالىمنىڭ جەتىستىگى

عىلىم • بۇگىن، 07:43

ۇقساس جاڭالىقتار