جوعارىدا كەلتىرىلگەن نەگىزگى سەبەپتەر تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. دەسەك تە, سولاردىڭ ىشىندەگى ۇلتتىق قازبا بايلىعىمىزدى ءوندىرۋ ىسىنە قاتىستى حالىقتى تولعاندىرعان ماسەلەلەر جونىندە ءوز ويىمىزدى ايتساق دەيمىز.
جالپى, ەل ازاماتتارىنىڭ نەمەسە ولاردىڭ ەداۋىر بولىگىنىڭ ىشكى جان دۇنيەسىنە قوزعاۋ سالعان كەز كەلگەن سۇراققا قاناعاتتانارلىق جاعدايدا جاۋاپ بەرىلۋگە ءتيىس. ناقتىلاي ايتقاندا, ايتىلعان ماسەلە مۇقيات زەردەلەنىپ, شەشىمى تابىلۋى كەرەك, بولمادى دەگەندە ماسەلەنىڭ ءمان-جايى جۇرتقا سەنىمدى ەتىپ تۇسىندىرىلگەنى ءجون. ەگەر ولاي بولماسا, قوعام ىشىنە سىنا قاعىلادى. ال سىنانىڭ قاعىلعان جەرىن ءبولىپ تاستايتىنى بەلگىلى.
ءبىر ايتا كەتەر جايت, حالىق بىلۋگە ءتيىس جاعداياتتار قۇپيا ۇستالسا, وندا قوعامدى سەنىمسىزدىك, كۇمان تورلايدى. ويتكەنى بۇل قۇپيالىلىق نەگىزىنەن ۇرلىق-قارلىقتى, توناۋدى, جىمقىرۋدى جاسىرۋ ءۇشىن ساقتالاتىنىن جۇرت ايتپاسا دا ءتۇسىنىپ كەلدى. تاراتا ايتقاندا, قازاقستان حالقىن جىلدار بويى مازالاعان ويلاردىڭ, تۇششىمدى جاۋابى بەرىلمەگەن سۇراقتاردىڭ نەگىزگىلەرىنىڭ ءبىرى – جەر قويناۋىن پايدالاناتىن ينۆەستورلاردىڭ بارلىق ءىس-قيمىلىنىڭ اشىق بولماعانىنا, اتقارۋشى بيلىكتىڭ بۇل سالاداعى ىسكە قاتىستى جۇمىستاردى حالىقتىڭ كەلىسىمىنسىز جۇرگىزگەنىنە, سالادان تۇسەتىن كىرىستىڭ تولىق اقپاراتى حالىققا قولجەتىمدى بولماۋىنا جانە تاعى دا باسقا ماسەلەلەرگە قاتىستى بولدى.
سونداي-اق وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىنىڭ لايىقتى قورعالماۋىنا, شەتەلدىك جۇمىسشىلارعا قاراعاندا الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتاماسىز ەتىلگەنىنە بايلانىستى كوڭىل تولماۋشىلىق تا قوعامىمىزدىڭ جۇرەگىنە شانشۋداي قادالىپ كەلدى. بۇل ماسەلەگە قاتىستى تۇيتكىلدەردەن دە قوعام بەيحابار قالىپ, جىلدار بويى بىتەۋ جاراداي سىزداۋمەن بولدى.
شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ قازاقستاندىق جۇمىسشىلارعا تولەيتىن جالاقىلارىنا بايلانىستى ادىلەتسىزدىكتەر وسى ۋاقىتقا دەيىن قانشاما رەت ايتىلىپ, كۇن تارتىبىنە شىعارىلسا دا, اتالعان ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپپاۋى اتقارۋشى بيلىكتىڭ شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن اۋىز جالاسىپ, امپەي-جامپەي بولىپ, ءوزىنىڭ سىرىن الدىرىپ قويىپ, سونىڭ كەسىرىنەن ەشتەڭە تالاپ ەتە المايتىن حالگە تۇسكەنىن اڭعارتادى.
ماسەلەن, كەيبىر كاسىپورىنداردا ساعاتتىق تاريفتىك مولشەرلەمەسى – جەرگىلىكتى ينجەنەرگە 568 تەڭگە, ال شەتەلدىك قىزمەتكەرگە 6 500 تەڭگە كولەمىندە تاعايىندالعانى جونىندە دەرەكتەر بار. وسى ىسپەتتەس جاعدايلار بۇگىندە بىلىكتى جاستارىمىزدىڭ ءوز ەلىندە مامان رەتىندە دۇرىس باعالانباي, سونىڭ كەسىرىنەن شەتەل اسىپ كەتۋىنە باستى سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ءىشىمىز سەزەدى. بۇل جايت ەلىمىزدە تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇرعان شەتەلدىك كاسىپورىنداردان جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن تولەۋ ىسىندە ادىلەتتى بولۋىن تابانداپ تالاپ ەتۋىمىزدىڭ قاجەت ەكەنىن ۇقتىرادى. ياعني تاريفتەر ادىلەتتى تۇردە بەلگىلەنبەگەن. مۇنىمەن عانا شەكتەلمەي, ەل اۋماعىندا جەر قويناۋىن پايدالانۋشى شەتەلدىك كومپانيالاردان سالىق تولەۋلەرىنەن بولەك جەرگىلىكتى تۇرعىندار اراسىنان ينجەنەر, باسشى ماماندار دايارلاۋدا, قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋدى, شيكىزاتتىق ونىمدەردى قايتا وڭدەۋدى مىندەتتەۋ ماسەلەسىن قاتاڭ تۇردە تالاپ ەتۋ ماڭىزدى. ويتكەنى قازاقستاندىق قوعامدى وتىز جىل بويى مازالاپ كەلگەن نەگىزگى تۇيتكىلدەردىڭ ءبىر پاراسى وسى ماسەلەلەر.
تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىنان باستاپ ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان شەتەلدىك كومپانيالار كەزىندە قۇيعان قارجىلارىن ەسەلەپ قايتارىپ الىپ قانا قويماي, ودان كوپتەگەن ەسە پايدا تاپتى. ەندەشە ەلىمىزدەگى ينۆەستور كومپانيالاردىڭ مەملەكەتىمىزگە قوعامداعى قوردالانعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ىسىندە تولىققاندى كومەكتەسۋگە ءتيىس. بۇعان ولاردىڭ مۇمكىندىگى مول. تەك, سونى زاڭدىق تۇرعىدا تالاپ ەتە ءبىلۋىمىز قاجەت. سوندا عانا قوعامداعى ورەكپىگەن كوڭىل كۇي ازداپ بولسا دا ساباسىنا تۇسەدى.
قورىتا ايتقاندا, بۇگىندە بارلىق سالادا «ادىلەتتىلىك ءتاريفىن» ورنىقتىرۋ – قوعام تالابى بولىپ وتىر.
