ونەر كوشىن تۇزەگەن

وسى ءبىر اياۋلى تۇلعانى كورگەن سايىن مەنىڭ جادىما جاڭعىرىپ جاس كەزدەگى, جالىنىمىز مولداۋ كەزدەگى, مادەنيەت دەيتىن ۇلتتىڭ رۋحاني ءورىسى مەن وركەنيەتىن باي­قاتاتىن ەرەكشە جىلدارعا, قالىپ­تاسۋ داۋىرىمىزگە ساپار شەككەندەي اسەردە قالام. جەكسەنبەك ەركىنبەك ۇلىمەن ال­عاش 1972 جىلى تانىستىم, بۇرىن سىرتتاي بىلەتىنمىن. جالپى, جۋر­ناليست دەيتىن قاۋىم جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي, جاڭالىققا, جاق­سى­­لىققا ەلەڭدەپ, ءار باعىتتاعى, ءاسى­رەسە عىلىم, ونەر, مادەنيەت سالا­سىن­داعى ءوز كاسىبىنە ادال, جانى جايساڭ, جۇرە­گى تازا ازاماتتارمەن تەزىرەك تانىسۋعا قۇشتار بولادى. ءبىز دە جيىرما بەس­تىڭ اۋىلىنا جاڭا-جاڭا ات بايلاعان بوزالاڭ شاقتا جەكەڭمەن تانىسۋ جولىندا وسىن­داي سەزىمدى باستان وتكەرگەنبىز. اياۋلى اعا قازاق راديو­سىندا باس رەداكتور رەتىندە مۋزىكا­لىق رەداك­تسيانى باسقاراتىن. ودان كەيىن جەكەڭدى ەلىمىزدىڭ يدەولوگيا ماي­دانىنداعى ءتۇرلى جاۋاپتى قىز­مەت­تەر كۇتىپ تۇردى. جيىرما جىلدان اسا مادەنيەت مينيسترلىگىندە باس­شىلىق قىزمەتتەردە, سونىڭ ون ءبىر جىلىندا تابانداتىپ وتىرىپ مينيستر لاۋازىمىندا بولدى. جەكەڭ مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تۇرعان تۇستا مەن رەپەرتۋارلىق-رەداكتسيالىق كول­لەگياعا رەداكتور بولىپ قىز­مەتكە ورنالاستىم. شاقىرعان كىسى سافۋان اعا شايمەردەنوۆ. شا­قىرت­قان ادام مينيستر مۇسەكەڭ — ءمۇسىلىم با­زارباەۆ ەدى. جۇمىسقا الۋ تارتىبىمەن رەپەرتۋارلىق-رەداك­تسيالىق كوللە­گيانىڭ باس رەداك­تورى سافەكەڭنەن سوڭ, اڭگى­مەلەسۋ ءۇشىن جەكەڭنىڭ قابىلداۋىنا باردىم. – ءيا, نۇرلان, جۇمىستىڭ جاع­دايىمەن تانىستىڭ با؟ حابارىڭ بار ما؟ – تانىسىپ ۇلگەرمەدىم… حابا­رىم بار… – تانىس. جۇمىس ىستەگەن ادام­نىڭ الدى قاشاندا اشىق بولادى. جولى بولادى. – راحمەت, اعا… – كۇردەلى ءبولىم. داۋى كوپ جەر. تازا ءجۇر. قاعازدارعا ۇقىپتى بول. پروتوكولدارىڭدى ۋاقتىلى تولتى­رىپ وتىر, — دەدى ءمينيستردىڭ ورىن­باسارى. – ءجيى-ءجيى تەاترعا بارىپ تۇر. جاڭا پرەمەرالاردى جىبەرمە. پىكىر ايتۋعا ۇيرەن. جۇ­مىس­قا ۋاقى­تىمەن كەلىپ, ۋاقىتى­مەن كەتۋگە قالىپتاس. مينيستر­لىكتە رەداكتسيا­داعىداي ەركىندىك بولا بەرمەيدى. قالعانىن ءىس كور­سەتەدى, شىراعىم. ال جولىڭ بول­سىن! — دەدى قولىمدى قىسىپ. سول تۇستا ءمۇسىلىم بازار­باەۆ پەن جە­كەڭنىڭ وتە ءبىر جاراس­تى, ءبىر-بىرىنە يىق تىرەپ, سەنىم بيىگىندە ءجۇرىپ قىزمەت ىستەگەندەرى­نىڭ كۋاسى بولىپ ەدىم. ۇلت مادەنيەتىنە ءوز تاراپتارى­نان ارقيلى ۇلەس قوسقان وسىنداي ايتۋلى اعالاردىڭ القاۋىنان سوڭ جانە مويىنعا جۇكتەلگەن جاۋاپ­كەر­­شىلىكتەردەن كەيىن ساداقتاي ءيىلىپ, ادىرناداي تارتىلۋعا تۋرا كەلدى. اسىلى, جەكسەنبەك ەركىنبەك­ ۇلى – نەگىزگى ماماندىعى رەتىندە قا­سيەتتى قارا دومبىرانى كاسىپ ەتكەنىمەن, بۇكىل بولمىسى, جاراتى­لىسى دومبىرادان باستالاتىن ۇلت­تىق مۋزىكا اسپاپتارىن, ولاردىڭ سىرىن, سىمباتىن يگەرىپ قانا قوي­ماي, جالپىعالامدىق كلاسسيكا­لىق مۋزىكا الەمىن زەرتتەۋ بيىگىنە دەيىن كوتەرىلگەن تۇلعا. ارعى-بەرگى كەزەڭ­دەر­دە مادەنيەت سالاسىن باسقارعان تالاي مارقاسقا مىقتىلارىمىز بول­عان. مادەنيەتى مىقتى ەلدىڭ ءتار­بيەسى, ونەگەسى, يماندىلىعى, رۋحى بەرىك, ۇرپاعى تازا بولاتىنىن سول ءبىر باسىمىز بوداندا جۇرگەن جىلداردا كەزەكتى رەت دالەلدەپ بەر­گەن سان مىقتىلارىمىزدىڭ بەل ورتاسىندا جەكەڭ دە بار. مەنىڭ پايىم­­داۋىمدا, ول كىسى لاۋازىم ءبيى­گىنە جاي عانا, جاداعاي كەيىپتە كوتەرىلىپ قويماي, ونەردى ىشىنەن تانۋ ارقىلى جانە سول ونەردىڭ ءبىر سالاسىن تولىق مەڭگەرگەن مامان رەتىندە عانا ەمەس, بارلىق سالانىڭ ىشكى قۇبىلىستارىنا ساراپتاما جاساۋشى قايراتكەر رەتىندە بەل شە­شىپ ارالاسقان, ونەردىڭ قالتا­رىس-بۇلتارىسىنداعى ەرسىلى-قارسىلى قۇپيا اعىستارىنىڭ ءيىرىمىن سەزىنە بىلگەن باسشى بولدى. “لاۋازىمدى قىزمەتتەمىن” دەپ كەۋدە كەرىپ, ات­قوس­شىلارىن جىبەرىپ, ەلىمىزدىڭ مادەني كەڭىستىگىندەگى ورىن الىپ جاتقان ءتۇرلى وقيعالارعا ەمەن ەسىك­تىڭ ارعى جاعىنان ساراپتاما جاسا­مايتىن. ءوز كوزىمەن كورىپ, كوڭىلىن سەندىرىپ بارىپ باعا بەرەتىن. ويى شيراق, ءسوزى قۋناق, قاشان كورسەڭ جۇزىنەن كىسىلىكتىڭ نۇرى مەن شۋاعى شاشىراپ تۇراتىن وسى ءبىر مىنەزگە باي, جايدارى جاننىڭ جا­نىندا جۇرگەن جىلدارى ءبىز جو­عارى­داعى ويىمىزدىڭ سان رەت كۋاسى بولدىق. تەاترلارداعى جاڭا پرەمەرا­لار­دىڭ, ءىرى كونتسەرتتىك جوبالاردىڭ, جاڭا كورمەلەردىڭ تورىندە ءوزى وتى­رىپ, جالىندى, جىگەرلى, كەسىمدى پىكىر­لەرىن ءوزى ايتاتىن. مادەنيەت سالا­سىنداعى كوپتەگەن جاس تالانت­تار­دى, جاڭا ەسىمدەردى قاناتتان­دىرىپ, ولار­­­دىڭ جۇلدىزىنىڭ بيىك بولۋىنا, ۇلتتىق ونەردىڭ كوك­جيەگى­نىڭ كەڭەيۋى­نە وراسان ەڭبەك ەتكەن, ىقپال جاسا­عان قايراتكەر. قىسقا­سى, تەاتر, مۋزى­كا, جيۆوپيس دەيتىن سۇلۋلىق پەن مۋزانىڭ عاجايىپ الەمىنە جەتە­لەيتىن ونەر شارالارى­نىڭ بىردە-بىرىنەن قالمايتىن, جاقسىسىنا بالا­شا قۋانىپ, ويدان شىقپاعانىنا ورتايىڭقىراپ, وي-پىكىرىن جاسىر­ماي, بۇكپەي ايتىپ وتىراتىن وسىناۋ مىنەزى تازا, ەلگە­زەك ادامدى ءار كورگەن سايىن ءوز باسىم تاۋبەسى مەن قاناعا­تى باسىم كەشەگى جيىرماسىنشى عاسىردىڭ ادال ايلارىمەن, جايدارى كۇن­دەر­دىڭ كوزىندەي كورەتىنىمىز دە سون­دىق­تان بولار... شاماسى, مۇنداي كۇيدى مەن عانا ەمەس, ءوز تاعدىرىن ونەرگە بالاپ, تەاتر, ادەبيەت, مۋزىكا دەي­تىن تۋمىسى بولەك الەمگە ءوت­كەن عا­سىر­دىڭ ال­پىسىنشى, جەت­پىسىن­شى, سەك­سەنىن­شى جىل­دا­رىندا ارالاس­قان ازاماتتار­دىڭ ءبىرازى باسى­نان كەشەتىن بولۋى كەرەك. ونەردىڭ ايرىقشا ءورىس جا­يىپ, ەرەكشە سيپات الا باستاعان كەزەڭىندە “جىلىمىق“ تۇساۋىن كەسكەن وي مەن پاراساتتىڭ, ءبى­لىم مەن بىلىكتىڭ ارىنى مىقتى, ۇلت ونەرى مەن ادەبيەتىن, ۇلت عىلىمى مەن مادەنيەتىن بيىككە كوتەرەتىن جەلكىلدەپ وسكەن قۇ­راق­تاي دارى­نى كوپ سول ءبىر رو­مانتيكاسى مول كەزەڭدە ات­قا­رىل­عان ءىس پەن جاڭا­لىقتاردىڭ ءبىرازىنىڭ باسى-قاسىندا بۇگىن­دە دەربەس زەينەت­كەرلىككە شىق­قان ەل اعاسى, وسى قادىرلى جە­كەڭ — جەك­سەمبەك ەر­كىمبەكوۆ جۇرەتىن. كوبى­مىزدىڭ ءومىر مەن ونەر جولىمىزدى دۇرىس تاڭداپ, وڭ باعىت الۋىنا سەبەپكەر بولعان ادام دا وسى جەكەڭ دەسەم, قاتەلەسە قوي­مايمىن. الدىنا كەلگەن ادامىن قۇراق ۇشىپ قارسى الىپ, قولىنان كەلگەنشە كومەگىن كورسەتىپ, اقىل-كەڭەسىن ايا­ماي­تىن اعانى كىم جەك كورسىن؟! جەكەڭ, مەنىڭ جوبا­لاۋىم­دا, وسىنداي كەڭ پەيىلىمەن, اقجار­قىن مىنەزىمەن ەلگە ەرەكشە ۇناعان سيرەك مينيستر, سەزىمتال باسشى, جىگەرلى ۇيىمداس­تىرۋشى, ءوز ىسىنە بەرىك قارىمدى قايراتكەر. تاريحقا اينالىپ بارا جاتقان كەشەگى وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جار­تىسىنداعى مادەني كەڭىستىكتەگى وزگەرىس اتاۋلىنىڭ بىردە كوشىن باس­تاپ, ەندى بىردە ۇزەڭگى-باۋىن تۇگەن­دەگەن زامانداس اعامەن تانىس بول­عا­نىما, مىنە, قىرىق جىلعا جا­قىن­داپتى. قىرىق جىل ءبىر ادامنىڭ وڭى-سولىن تانىپ, ارعى-بەرگىنى تو­لىق باعامدار ۋاقىت, قاجەت تۇسىن­دا ەلدىك ماسەلەلەرگە ارالاسار شاق. “جاقسىنىڭ جاقسىسىن ايت, نۇرى تاسىسىن“ دەيدى اتامىز قازاق. وسى مەرزىم ىشىندە مەن جەكەڭدى الىستان دا, جاقىننان دا كوردىم. مەن ول كىسىنىڭ كۇيىپ-جانىپ ءوزىن دە, وزگە­لەردى دە اياماي جۇمىس جاساتقان, جۇمىس جاساعان جىلدارىنىڭ كۋاسى بولدىم. قۋانسا, ءىستىڭ جولعا تۇسكەنى ءۇشىن قۋانىپ, رەنجىسە, ءىستىڭ جۇرمە­گەنى ءۇشىن رەنجىگەنىنىڭ دە سان كۋاسى بولعان اداممىن. جەكەڭنىڭ ءىلياس وماروۆ سىندى عۇلاما كىسىنىڭ قا­سىندا ءجۇرىپ, ۇلكەن مەكتەپتەن وتكەن, كىناز ءبىتىمدى قالپىمەن ەلىنە ۇناعان قارىمدى قايراتكەر, ۇلكەن ادەبيەتشى ءمۇسىلىم بازارباەۆپەن, ۇلتىم دەسە وتقا تۇسۋگە ءازىر تۇراتىن جومارت جۇرەكتى وزبەكالى ءجانى­بەكوۆپەن, ايگىلى ۇلت مۋزىكاسى مەن ونەرىن كەڭ ورىسكە الىپ شىققان حال­قىنا قادىرلى ەركەعالي راح­ما­ديەۆ­پەن, ۇلكەن ساياساتكەر, بىلىكتى باسشى, ەلىن شەكسىز سۇيگەن ميحايل ەسەنا­ليەۆپەن, قازاق­تىڭ كورنەكتى جازۋ­شى­­سى, بەلگىلى مەملەكەت قايرات­كەرى ءابىش كەكىل­باەۆ­پەن, يدەولوگيا­مىزدىڭ بەدەلدى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى, ساڭلاق ساياسات­كەر, بۇگىنگى سەناتور قۋانىش سۇل­تانوۆپەن ۇزەڭگىلەسە, قاتار ءجۇرىپ, مادەنيەت ايدىنىندا, ونەر ورىندە ءونىمدى ەڭبەك ەتكەن جەكسەمبەك ەر­كىم­بەكوۆتىڭ ومىرلىك جولى — كەشەگى قابىرعاسى قاتايعان بۋىن ءۇشىن دە, بۇگىنگى تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاقتارى ءۇشىن دە, ونەگەلى جول ەكەنى داۋسىز. جوعارىدا اتى اتالعان الاش بول­مىستى ازاماتتاردىڭ ءبارى­مەن ءتىل تابىسىپ جۇمىس ىستەدى. بۇل تۋرالى جەكەڭدى بىلەتىن, جەكەڭ­نىڭ ءىس­كەرلىگىن جاقسى سەزىنەتىن ءاربىر ونەر ادامى, مادەنيەت قايرات­كەرلەرى اعى­نان جارىلىپ ايتارىنا ەش كۇمانىم جوق. اعانىڭ ارلىلى­عىن, ازاماتتىعىن, كىسىلىگىن, ىسكەرلى­گىن كورگەن مەن دە سولاردىڭ ساناتىنانمىن. سونداي-اق, جەكەڭنىڭ تاعى ءبىر دەگدار قاسيەتىن بولە-جارا ايتقىم كەلەدى. ول – قايراتكەر تۇلعانىڭ كادر تاڭداۋداعى, كادرلارعا باعا بەرۋ جونىندەگى كورەگەندىگى. وسى كىسىنىڭ اعالىق ىقپالىمەن, باسشىلىق قىز­مەتتەگى قايراتىمەن قانشاما ازا­مات­تار ەل يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋگە جولداما الدى. ءبىر عانا مىسال كەل­تىرەيىن. بەل­گىلى مەملەكەت قايراتكەرى, حالىق­ارالىق دەڭگەيدە ءتۇرلى لاۋا­زىم­دى قىزمەتتەر اتقارىپ كەلە جاتقان, بۇگىنگى مەملەكەتتىك حاتشى-سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قانات ساۋدا­­باەۆ تىكەلەي وسى جەكەڭنىڭ ۇستازدىق تاربيەسىن كورگەن ازامات­تاردىڭ ءبىرى. بۇدان بولەك ۇلت مادە­نيەتىنە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلە جاتقان بەلگىلى تەاتر سىنشىسى, ءتۇرلى جاۋاپتى قىز­مەتتەر اتقارعان, پروفەسسور اشىربەك سىعاەۆ, ۇلتتىق كىتاپحانا­نىڭ باسشىسى ورىنباسار يساحوۆ سىندى كوپتەگەن ازاماتتار­دىڭ قالىپتا­سۋىنا جەكەڭنىڭ جاساعان ىقپالى از ەمەس. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ ويتكەنى, جەكەڭ وزىنە دەيىنگى ۇستاز­داردىڭ الدىن كوردى. ءداستۇرلى ونەر سالاسىندا ۇلى تۇلعالار احمەت جۇبانوۆتىڭ, قالقا جاپسارباەۆتىڭ, قۇرمانبەك جان­دار­بەكوۆتىڭ, قانا­بەك بايسەيىتوۆتەر­دىڭ ونەگەلەرىن تىڭدادى, ۇلتتىق ونەردىڭ ءورىسىن كەڭەيتە ءجۇرىپ, سول اعالاردىڭ ءتالىم-تاربيەسىن بويىنا سىڭىرە ءبىلدى. داڭق­تى, داۋىلپاز كومپوزيتور, ءوزىنىڭ زامانداس اعاسى نۇرعيسا تىلەنديەۆ­پەن قاتار ءجۇردى, سىر شەرتىستى, ولمەس تۋىندىلارىن ومىرگە قالاي كەلگەنى­نىڭ كۋاسى بولدى. سونداي جۇزدەن جۇيرىك, مىڭنان وزعان تۇلپارلارمەن سىرلاسا, سىي­لاسا ءجۇرىپ, جەكسەنبەك ەركىنبەك ۇلى ونەردىڭ قاي سالاسىنا بولماسىن بەلسەنە كىرىسىپ, ۇلتتىق رۋحانياتتىڭ كوكجيەگىنىڭ كەڭەيۋىنە ايانباي تەر توككەن, ونەرىمىزدىڭ وركەن جايۋىنا بارىن­شا ارالاسقان قايراتكەر تۇلعالاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى. الدىنا كەلگەن جاس­تارعا ونەردە وڭ باعىت سىلتەي بىلگەن, اعالىق قامقورلىعى­نان ەشقاشان اينىماعان, جاڭىل­ماعان ۇستاز. ونىڭ ءومىر مەكتەبى ونەرگە قالتقى­سىز قىزمەت ەتكەن ادال جاننىڭ باسىپ وتكەن جولى. جەكەڭنىڭ ءوزى ايتپاقشى, ءىس ۇستىندە بۇل كىسىمەن تالاي كەزدەستىك. كوپ نارسەگە ۇيرەندىك. داۋلى پە­سا­لار مەن داۋلى سپەكتاكل­دەردىڭ تۇسىنداعى ءپرينتسيپتى ماسەلەلەردە “باسشىمىن” دەپ ورىنسىز شىرەن­گەن جەكەڭدى كورگەن ەمەسپىن. سودان با, “باعىنىشتى ەدىك قوي” دەپ پىكىر ىركۋدى ءبىز دە كوپ بىلە قويعان جوق­پىز… تىڭداي ءبىلۋدىڭ ۇلكەن ونەر ەكەنىن مەن العاش وسى جەكەڭ­نەن سەزىندىم. جانە كەيبىر ماسە­لە­لەردى اشىق پىكىرتالاسقا سالا وتىرىپ, ءىستىڭ بايىبىنا بار­عاندى ءجون سانايتىن. ءوزى پىكىرىن وتكىزە بىلەتىن جانە وزگەنىڭ پىكىرىن تىڭ­داۋعا ەر­كىن­بەك ۇلىنىڭ ەرىك-جىگەرى جەتىپ ارتىلاتىن. ساحنا ونەرىنە باي­لا­نىس­تى ماماندارى­نىڭ پىكىرى­نە قات­تى دەن قوياتىن. “جىگىتتەر, ونەر­دىڭ تاعدىرى­نا جاۋاپ بەرەتىن جەردە وتىر­سىڭدار. پىكىر تازا بول­سىن. ادال بولسىن. ادىلەتتى بول­سىن. تال­داۋ كاسىبي بولسىن!” دەگەندى اركەز نىعارلاپ ايتاتىن. “ونەردىڭ وبا­لىنا قالۋعا بولمايدى. وبالى­نا قالعان ادام وڭبايدى” – دەگەندى دە مەن ەڭ العاش وسى كىسىنىڭ اۋزى­نان ەستىگەم. جيىرما بەس پەن وتىزدىڭ ارا­سىنداعى وردا بۇزار كەزدىڭ بۋى مازا بەرمەي, كۇنى-ءتۇنى وي مەن ار­مان­نىڭ جەتەگىندە جۇرگەن ورىمدەي جاسپىز. باسىمىزدان سىن اسىرماي­تىن “سەن تۇر, مەن ايتايىندار” كىلەڭ… گا­زەت-جۋرنال بەتتەرىندە تەاتر, ونەر تۋ­را­لى ماقالالارى ءجيى-ءجيى جاريا­لانىپ, العاشقى پەسالارى ساحنا بەتىن كورىپ قالعان ورالحان بوكەەۆ, ساعات اشىمباەۆ, اشىربەك سىعاي, باققوجا مۇقاي, دۋلات يسابەكوۆ, روللان سەيسەن­باەۆ, ادىلبەك تاۋا­ساروۆ, سماعۇل ەلۋباي, يرانبەك ورازباەۆ, سۇل­تانالى بالعاباي ۇلى سەكىلدى جۇيرىك­تەردىڭ دراماتۋرگيا جانرى مەن تەاتر سىنىندا العاش قالام سىلتەپ, ونەر الامانىنا جاڭا­دان ارالاسا باستاعان تۇسى. ءازىر­بايجان ءمام­بەتوۆ سپەكتاكل­دەرىنىڭ دۇركىرەپ, بايتەن وماروۆ, رايىمبەك سەيت­مەتوۆ, ەسمۇحان وباەۆ, مامان باي­سەركەنوۆ, جاقىپ وماروۆ, قادىر جەتپىسباەۆ, ەر­سايىن ءتا­پەنوۆ, حۇسەيىن تە­مىروۆ, نۇرقانات جاقىپ­باەۆ, جانات حادجيەۆ, بولات اتا­باەۆ, اۋباكىر راحيموۆ سەكىلدى رە­جي­سسەرلەر ەسىمى­نىڭ اۋىزدان-اۋىز­عا كوشىپ جۇرگەن شاعى. درا­ما­تۋرگيادا ءابدىلدا ءتاجى­باەۆ, ءالجاپ­پار ابىشەۆ, شاح­مەت قۇسايىنوۆ, تاحاۋي احتانوۆ, سافۋان ءشاي­مەردەنوۆ, قالتاي مۇحا­مەدجانوۆ, سادىقبەك ادام­بەكوۆ, ساكەن ءجۇ­نىسوۆ, اكىم تارا­زي, قاليحان ىس­قاقوۆ, ورازبەك بو­دى­قوۆ پەسالارى تەاترلار رەپەر­تۋارىنىڭ كوركىنە اينالعان كەز. قازاق وپەراسى مەن بالەتى, حورەو­گرافياسى مەن ەسترادا­سى جاسارىپ, جاڭعىرىپ, ەل قۇلاعى ەلەڭدەپ تۇرعان كەزەڭ… قىس­قاسى, كوكتەمگى قۇلپىرعان جاۋقازىن­داي ءدۇر ەتىپ كوتەرىلگەن ۇلتتىق ونەرى­مىزدىڭ وزگە­شە رەڭ الىپ, تىنىسى كەڭ اشىل­عان, رۋحانياتى­مىزدىڭ باعى ورلە­گەن وسىنداي ءبىر كەزەڭدە جەك­سەم­بەك ەركىمبەكوۆ مادەنيەت مي­نيسترلىگىن باسقاردى. ول جاڭا ءۇردىس­تەردىڭ كوشىن تۇزەپ, كەرۋەنىن باستاعان ساناۋلىلارىمىزدىڭ ءبىرى بولدى. ول رەسپۋبليكا باسشىلىعى­نىڭ ونەر مەن ادەبيەتكە دەگەن ايرىقشا كوز­قاراسىن مادەنيەت پەن ونەردىڭ پاي­داسىنا ۇتىمدى پايدا­لا­نا بىلەر باسشى ەكەنىن دالەلدەدى. جەكەڭ ون جىل ورىنباسار, ون ءبىر جىل مي­نيستر بولعان كەزىندە مادە­نيەتى­مىزدىڭ كوك­جيەگىن كەڭەيتەر قوماقتى جۇمىستار جاسادى. ونەر باسقارۋ­دىڭ ادەمى ءۇردىسىن قالىپتاس­تىردى. ارىپتەس ءىنى­لەرىنىڭ قۇرمەتىنە بولەندى. قاتارىنا سىيلى, ابىروي­لى, بەدەلدى بولدى. بۇگىندە تۇرلاۋلى تاريحقا اينا­لىپ بارا جاتقان وتكەن عاسىردىڭ قويىن-قولتىعىن قيال قۇسىمەن كەزگەن سايىن جۇرەكتىڭ شىمىرلا­عانىن, كوڭىلدىڭ تولقىعانىن, وي­دىڭ قوزعالعانىن جاسىرعىم كەل­مەي­دى. وتكەن دەۋگە اۋىز بارىپ, كوڭىل قي­مايتىن جىلدار تاساسىنان تانىس-بەيتانىس جۇزدەر كورىنەدى. قاسيە­تىنەن اينالايىن الاتاۋدان سوققان ساف سامالعا باۋ-باقشالارى مەن كەڭ كوشەلەرى كوكىرەگىن كەرە, قۇشاعىن اشقان الماتى كوگىنەن الپىسىنشى, جەتپىسىنشى جىلدار­دىڭ جۇرەككە جىلى اندەرى الما-كەزەك توگىلىپ, الدە ءبىر سۇلۋ ناقىش اس­پان­نان ساۋلاپ جاتقانداي بولادى… ايرىقشا دەسە, دەگەندەي كەزەڭ ەدى عوي. بىرىنەن سوڭ ءبىرى جارىسا تۇ­ساۋىن كەسىپ, ۇلت كەڭىستىگىن وزدەرىنىڭ سونى ءبىتىمدى كەسكىن-كەلبەتتەرىمەن, وزگەشە ءتۇر-سيپاتتارىمەن, ءورىستى ماعىنا-مازمۇندارىمەن بايىتا تۇسكەن “گۇلدەر” ءان-بي ءانسامبلى, بۇگىندە بەلگىلى ونەر ساڭلاعىنا اي­نال­عان بولات ايۋحانوۆتىڭ “الما­تىنىڭ جاس بالەتىنىڭ” ومىرگە كەلۋى, قازاق ۇلتتىق ەستراداسىنىڭ التىن ءداۋىرىن جاساعان داڭقتى “دوس-مۇقا­سان” ءانسامبلىنىڭ قالىپ­تاسۋى, كلاسسيكالىق مۋزىكانىڭ ولشەۋسىز بيىككە كوتەرىلۋى, ونداعان قازاق تەاتر­­­لارىنىڭ قاتارىنىڭ تولىعۋى, قازاق رەجيسسۋراسىندا جاڭا ەسىم­دەردىڭ پايدا بولۋى, قازاقتىڭ ۇلت­تىق تسيركى, بۇدان دا وزگە سان­داعان ونەر وردالارىنىڭ ومىرگە كەلۋى ءدال وسى كەزەڭنىڭ ەنشىسىنە ءتيدى ەمەس پە؟! ۇلى كومپوزي­تورى­مىز نۇرعيسا تىلەن­ديەۆتىڭ باس­قارۋىمەن قۇرىل­عان “وتىرار سازى” ۇلت اسپاپتار ور­كەسترى دە وسى جەتپى­سىنشى جىلدار ءىشىن­دە تىڭداۋشىسىن العاش تام­سانتقانىن قالاي ۇمىتۋعا بولادى؟!. قازاق ءان ونەرىنىڭ شەكسىز­دىگىن ۇلكەن ساحنالارعا الىپ شىققان الىبەك دىنىشەۆ, ءبيشى رامازان باپوۆ, ۇلت­تىق ءان ونەرىمىزدىڭ جاڭا تىنى­سىن اشقان جانىبەك كار­مەنوۆ, قايرات بايبوسىنوۆ, قاجى­بەك بەك­بوسىنوۆ, تاعدىرلى ءانشى امانگەلدى سەمبين, قازاق كۇي ونەرى­نىڭ كەرەگە­سىن كە­ڭەيتكەن قارشىعا احمە­دياروۆ, ءشامىل ءابىلتاي سىندى بىرەگەي تا­لانت­تار­دىڭ قاناتتارى قاتايعان شاق تا سول جەتپىسىنشى جىلداردىڭ قول­تىعىندا بولاتىن. قازىرگى قازاق ەستراداسى مەن كلاسسيكالىق مۋزىكا­مىزدىڭ, بابى بولەك بالەت ونەرىنىڭ ابىروي-بەدەلىن الەم الدىندا كوتەرىپ جۇرگەن جۇلدىز­دارىمىزدىڭ دەنى وسى كەزەڭنىڭ ءتول پەرزەنتتەرى. سولاردىڭ ىشىنەن جەكەڭنىڭ قامقور­لىعىن كورمەگەنى, باتاسىن الىپ, ىقىلاسىنا بولەنبەگەنى, ءاي, قايدام, جوق شىعار؟!. كەشەگى كەڭەس وداعى تۇسىندا ونەر سالاسىنا قاتىستى تىڭ يدەيالاردى, تولعاعى جەتپەي تۇرعان ماسەلەلەردى مادەنيەتتىڭ باسىندا وتىرعان باسشىلار جوعارىعا ءدا­لەلى­مەن, دايەگىمەن, نانىمىمەن, سەنىمىمەن جەتكىزە السا كوزدەگەن ماسەلە ءوز شەشىمىن تاۋىپ جاتاتىن. ويتكەنى, بار تۇيتكىل مۇنارالى ءماس­كەۋگە بارىپ تىرەلەتىن. ال وسىن­­داي كۇرمەۋى قيىن جاعداي­لاردىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن ەل تىزگىنىن ۇستاعان ۇلى تۇلعا ءدىن­مۇحا­مەد قوناەۆ, مادەنيەتتىڭ قۇلاعىندا وتىرعان ىلەكەڭدەر, مۇسەكەڭدەر, جەكەڭدەر, ونىڭ الدىنداعى اعا­لارى­مىز, كەيىنگى زامانداستارىمىز وسىنداي ميسسيانى ۇلت الدىندا, ۇرپاق الدىندا ابىرويمەن اتقارا بىلگەنى وتكەننىڭ اقيقاتى. جەتىسۋدىڭ شۇرايلى ءتورى — قاراتال وڭىرىندە ءونىپ-ءوسىپ, ۇلت ونەرىنىڭ ورىندە كوگەرىپ-كوكتەگەن, جۇدىرىقتاي جۇرەگىنە قازاق ەسىمدى حالىقتىڭ بار رۋحاني كەلبەتىن تۇتاس قالپى قوندىرا بىلگەن, ور­كەس­تردىڭ قاتارداعى كاسىبي دوم­بىرا­شىسىنان — ۇستاز, حورەوگرا­فيا ۋچيليششەسىنىڭ ديرەكتورى, قازاق راديوسىندا مۋ­زى­كا رەداك­تسياسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, ءان-بي ءانسامبلىنىڭ دي­رەك­تورى, ورتالىق پارتيا كومي­تە­تىن­دە مادەنيەت سەكتورىنىڭ جەتەك­شىسى, اباي اتىنداعى اكادە­ميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترى­نىڭ دي­­رەكتورى, مادەنيەت مي­نيستر­لىگىن­دەگى باس باسقارمانىڭ باستىعى, مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنبا­سارى, مادە­نيەت مينيسترىنە دەيىن كوتەرىلگەن, “ەسكىنىڭ سوڭى, جاڭانىڭ باسى” بولا ءجۇرىپ كوپ ءىس تىندىر­عان, ەلىنە قىزمەت ەتكەن ادامنىڭ سابىرلى قالىبىن تانىتار سارا جولى, مىنە, وسىنداي. ءومىردىڭ كۇنگەيلى-تەرىسكەيلى, ءور­لى-قيلى بەلەستەرىندە ۇلتقا قىز­مەت ەتە ءجۇرىپ, وتىنىڭ باسىنىڭ جىلۋىن ءبىر ساتتە باسەڭسىتپەگەن كەڭ­جۇرەك, مەيىرىمدى جاراتىلىس يەسى جەكەڭنىڭ وتباسىنان تاربيە مەن تاعلىمى مول جىلىلىقتى اركەز اڭعارۋعا بولادى. ءاليما جەڭ­گەمىز ەكەۋىنىڭ جۇپتارى جازىل­ماي جارا­سىپ جۇرگەنىنىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت! ناعىز زيالى جانداردا عانا كەزدە­سەتىن وسىنداي ىزگى ماحاب­باتقا قۇ­رىل­­عان قارىم-قاتىناس كە­يىن­گى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولاتى­نىن ىلعي سەزىنىپ كەلەمىز. بەلگىلى كوم­پو­زيتور, كومپوزيتورلار وداعىن بىرەر جىل باسقارعان سەرىك جەكسەم­بەك ۇلى ەسىمدى ازاماتتى تاربيەلەپ ءوسىرىپ, قاناتتاندىرىپ, ەلگە قىزمەت ەتۋ دەڭ­گەيىنە الىپ شىعۋدىڭ ءوزى – ۇش­قان ۇيانىڭ تاربيەسىنىڭ كەڭدىگىن, كە­ڭىس­تىگىن كور­سەتسە كەرەك. اعانىڭ ۇر­پا­عىن, نەمە­رەلەرىن ۇلتتىق رۋحتا, قازا­قى داستۇردە تاربيەلەۋى دە بۇگىن­گى ات ۇستىندە جۇرگەن كەيبىر ازامات­تارى­مىزدى ويعا قالدىرۋعا كەرەك-اق... قۇندىلىقتاردىڭ ورىن اۋىسىپ جاتقان كەزەڭىنە تابان تىرەدىك. زاما­نا اعىسى, جاھاندانۋ قالىپ­تاس­تىرعان ۇردىستەر ادام بالاسىن ءتۇرلى تاڭداۋلاردىڭ ۇيىعىنا سالىپ قويعا­نى ۋاقىت بەدەرىنەن ايقىن كورىنەدى. مىنەزدەر, بولمىستار, ىشكى باعامداۋ­لار, سىرتقى كەلبەت­تەر, تۇلعالىق كەيىپتەر, باعالاۋلار, ءتىپتى قارىم-قاتىناستار وزگەرىپ جات­قانىن كوزىمىز كورىپ وتىر. مە­نىڭ پايىمىم­دا, باتىسىڭ – شى­عىس­قا, تۇستىگىڭ – تەرىس­كەيگە اينا­لىپ, الاساپىران بولىپ, كەي­بىر شاقتا جەكەلەگەن تۇلعانىڭ ءجاندۇ­نيەسىندە شارپىسىپ جاتقان ءتۇرلى پسيحولوگيالىق كۇي­زەلىستەر­دەن الىپ شىعاتىن ءۇش قاسيەت بولۋى مۇمكىن دەپ ويلايمىن. ول – ەڭ ءبىرىنشى, قورشاعان ورتاڭا, ءوز قوعا­مىڭا دەگەن ادالدىق, ەكىنشى, سول قوعامعا پايدا اكەلەر كاسىبي دەڭ­گەيىڭ مەن بىلىگىڭ, ءبىلىمىڭ, ءۇشىنشى, بويىڭ­داعى وسى قاسيەتتەرگە تىرەك بولار ەڭ باستىسى – تاباندىلىق! سان بەلەس­تەردەن سابىرىن جولداس ەتىپ ادەمى ءوتىپ كەلە جاتقان مەن بىلەتىن جەكەڭ­نىڭ بويىندا وسى قاسيەتتەر ەشۋاقىت­تا قالعىعان ەمەس. كەز-كەلگەن ورتادا, كەرەك پە, ءوزىنىڭ بيىگىنە شىعىپ ءبىلىم­دىلىگىمەن ەلدىڭ پىسىن باسا الادى, كەرەك پە, بەتەگەدەن بيىك, جۋساننان الاسا, قالىپتى مادەنيەت­تىلىكتىڭ ءورى­سى­نەن كورىنىپ كەلەدى. كوپتەگەن تالانتتار­عا قامقور بولعان, ۇلتتىق مادە­نيەت­كە ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن جە­كەڭ ءالى كۇنگە دەيىن قازاق ونەرى­نىڭ باعىت-باعدارىن باعامداپ, تارا­زى­لاپ وتىرادى. كەز-كەلگەن جاڭا پرەمەرالاردا, ۇلكەندى-كىشىلى ونەر يەلەرىنىڭ كونتسەرتتىك شارالارىندا, ايتۋلى تۇلعالاردىڭ مەرەتويلارى­نىڭ تورىندە جۇرەدى. بۇل ءومىردى ونەر ارقىلى تانۋعا, مىنا قۇبىلعان دۇنيەنىڭ تىلسىم سىرلارىن ونەر كوزىمەن كورىپ, باعا­لاۋعا داعدىلانعان ادامنىڭ تاع­دىرى. بۇل — تورگە تالاسپايتىن, ءور­گە اسىقپايتىن, بىرەۋ تۋرالى سىرتى­نان بوتەن ءسوز ايتپايتىن, كىشىلىگى­نەن كىسىلىك اڭعارىلىپ تۇرا­تىن, ويى قالاي بيىك بولسا, جانى دا سولاي تازا, جۇرەگى قالاي كەڭ بولسا, جارا­تىلىسى دا سولاي كىر­شىك­سىز جاننىڭ تاعدىرى. ادال ادام­نىڭ, كۇرەسكەر جاننىڭ, ۇلت ونەرىنە ورا­سان ەڭبەك سىڭىرگەن كىسىلىك يەسىنىڭ, حالقىنىڭ قۇرمەتىنە يە بولعان قايراتكەر تۇلعانىڭ تاعدىرى! بۇگىندە سول بەكزات بولمىسىمەن ءومىرىن ونەرگە ەسەپسىز ارناپ كەلە جاتقان ادال, اقجۇرەك جانعا ءسۇيسى­نىپ وتىرىپ: “ابىروي دەيتىن ول­جاڭىز قاشاندا ورتايماسىن, اعا!“ دەگىم كەلەدى. نۇرلان ورازالين, قازاقستان جازۋشىلار ودا­­عى باسقارماسىنىڭ ءتور­­اعاسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى.