اقتاۋ قالاسىندا بىرنەشە ۇلتتىڭ وكىلدەرى بار. ولاردىڭ اراسىندا قازاق ءتىلىن ءوز انا تىلىندەي مەڭگەرىپ, ۇلتارالىق دوستىقتى تۇراقتاندىرا تۇسۋگە اتسالىسىپ جۇرگەن بەلسەندىلەر از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – «سامۋر» لەزگين ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ مۇشەسى, ءورت ءسوندىرۋ جانە اۆاريالىق قۇتقارۋ جۇمىستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى, ورتكە قارسى قىزمەت كاپيتانى نازارالي سەليموۆ.
– نازارالي, قازاق تىلىندە جاتىق سويلەيدى ەكەنسىز؟..
– مەن 1985 جىلى داعىستاندا تۋدىم, سول جىلى وتباسىمىز اقتاۋعا كوشىپ كەلىپتى. اياعىمدى قاز باسىپ, اۋلاعا شىققاننان كورگەنىم, ەسىمدى ءبىلىپ ويناۋعا جاراعاننان ق ۇلىن-تايداي تەبىسىپ, شۇرقىراسىپ بىرگە وسكەن دوستارىم دەپ ايتسام, قاتەلەسپەيمىن – ءبارى قازاق بالالارى بولدى. وزگە دە بىرنەشە ۇلتتىڭ بالالارى ماڭىمىزدان تابىلدى. بىزدە ۇلتقا ءبولىنۋ ول كەزدە جوق ەدى, قازىر دە جوق. بۇعان قۋانۋعا بولادى. مەن قازاق تىلىنەن مەكتەپىشىلىك, اقتاۋ قالالىق جانە ماڭعىستاۋ وبلىستىق وليمپيادالارىندا الدىما قارا سالماي, 1-ورىندى جەڭىپ الاتىنمىن. رەسپۋبليكالىق جارىسقا ەكى رەت قاتىستىم, 100 ۇپايدىڭ 96-سىن جيناپ, تەك نوميناتسيالار بويىنشا جۇلدەگەر اتاندىم. مەنەن دە جۇيرىكتەر بار ەكەن.
قازاقستاندا تۇرعان سوڭ, قازاق ءتىلىن ءبىلۋدى مىندەت سانايمىن. حالىقارالىق قاتىناس ءتىلىن دە بىلگەن دۇرىس. مەن ءوزىمنىڭ انا ءتىلىمدى, قازاق جانە ورىس تىلدەرىن جاقسى بىلەمىن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇشتۇعىرلى ءتىل» باستاماسى دۇرىس, ەلدىڭ, جەكە ادامنىڭ دۇنيەتانىمى كەڭ بولۋى ءۇشىن ءتىل ءبىلۋ قاجەت-اق. اسىرەسە, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاستارى ءۇشىن بۇل وتە-موتە قاجەت.
– ءوز ورتاڭىز – دوستىق ۇياسى ەكەن, ال قوعامدا, كۇندەلىكتى ءومىردە ءسىز ۇلتارالىق دوستىقتىڭ تۇراقتىلىعىنا قالاي ۇلەس قوسار ەدىڭىز؟
– مەنىڭ اكەم گادجيموگاممەد سەليموۆ – «سامۋر» لەزگين ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, ماڭعىستاۋدا شامامەن 4 مىڭعا تارتا لەزگين بارمىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك جانە وزگە دە مەرەكەلەرى قارساڭىندا مۇمكىندىگىنشە ورتالىقتان تابىلۋعا تىرىسامىن. وزگە ەتنومادەني بىرلەستىكتەرمەن بىرگە ءتۇرلى مادەني شارالار ۇيىمداستىرىپ, ۇلتتىق جادىگەرلەردەن كورمە دايىندايمىز.
مەن 2003-2007 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە قاراستى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الدىم. سول كەزدە اقمولا وبلىسى جاستارىنان قۇرىلعان كتك كومانداسى ساپىندا ونەر كورسەتتىم. فۋتبول – مەنىڭ سۇيىكتى سپورتىم. قازىر ءسال باسقاشالاۋ. وقۋ بىتىرگەن سوڭ تۋعان قالام اقتاۋعا كەلىپ, ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنە جۇمىسقا تۇردىم. جۇمىس ءتارتىبى بويىنشا بوساڭسۋعا, بۇرىنعىداي ويىن ويناپ, قالاعانىڭشا كوڭىل كوتەرىپ جۇرۋگە مۇمكىندىك جوق. تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى, ءورتتىڭ الدىن الۋ, بولا قالعان جاعدايدا ونى شاما كەلگەنشە شىعىنسىز اۋىزدىقتاۋ – ەڭ باستى مىندەت, جاۋاپكەرشىلىك. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ءمىنسىز قىزمەت ەتۋىمدى, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋىمدى, سونداي-اق, ءار ۇلتتان قۇرالعان دوستارىممەن سىيلاستىقتا بولۋىمدى ۇلتارالىق دوستىققا قوسقان ۇلەسىم ءارى ازاماتتىق بورىشىم دەپ ەسەپتەيمىن.
– وتانداستارىڭىزعا تىلەگىڭىز.
– قازاقستان – كوپۇلتتى ءارى تاۋەلسىزدىگىن العانىنا كوپ بولا قويماعان جاس مەملەكەت. سوندىقتان, ونىڭ الاڭسىز دامۋى, جارقىن بولاشاعى ءۇشىن تىنىشتىق, تاتۋلىق قاجەت. قازاقتىڭ كەڭ دالاسىن مەكەن ەتۋشى ءارتۇرلى ۇلت ورتاق وتانىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن وسى تاتۋلىققا ۇيىتقى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قازاقتا «كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر» دەگەن جاقسى ماقال بار, وتان ورتاق, شاڭىراق ءبىر بولعان سوڭ, تاعدىرىمىز دا بىرگە ءوربيدى. وزگە ۇلتتاردىڭ ءوز سالت-ءداستۇر, مادەنيەتى مەن ءتىلىن جوعالتىپ الماي, ءارى ءبىر-ءبىرىن سىيلاپ, ءبارى ءبىر شاڭىراق استىنان تابىلۋى ءۇشىن اسسامبلەيا قۇرىپ, جاقسى ىسكە باستاما بەرگەن پرەزيدەنتىمىزگە العىسىم شەكسىز. دوستىق, تاتۋلىق, تۇراقتىلىقتى تۋ ەتكەن ساياساتى مەنى سۇيسىندىرەدى جانە ءاردايىم قولدايمىن. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋى ءۇشىن قىزمەت ەتە بەرەتىن بولامىن.
– راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
اقتاۋ قالاسىندا بىرنەشە ۇلتتىڭ وكىلدەرى بار. ولاردىڭ اراسىندا قازاق ءتىلىن ءوز انا تىلىندەي مەڭگەرىپ, ۇلتارالىق دوستىقتى تۇراقتاندىرا تۇسۋگە اتسالىسىپ جۇرگەن بەلسەندىلەر از ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى – «سامۋر» لەزگين ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ مۇشەسى, ءورت ءسوندىرۋ جانە اۆاريالىق قۇتقارۋ جۇمىستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى, ورتكە قارسى قىزمەت كاپيتانى نازارالي سەليموۆ.
– نازارالي, قازاق تىلىندە جاتىق سويلەيدى ەكەنسىز؟..
– مەن 1985 جىلى داعىستاندا تۋدىم, سول جىلى وتباسىمىز اقتاۋعا كوشىپ كەلىپتى. اياعىمدى قاز باسىپ, اۋلاعا شىققاننان كورگەنىم, ەسىمدى ءبىلىپ ويناۋعا جاراعاننان ق ۇلىن-تايداي تەبىسىپ, شۇرقىراسىپ بىرگە وسكەن دوستارىم دەپ ايتسام, قاتەلەسپەيمىن – ءبارى قازاق بالالارى بولدى. وزگە دە بىرنەشە ۇلتتىڭ بالالارى ماڭىمىزدان تابىلدى. بىزدە ۇلتقا ءبولىنۋ ول كەزدە جوق ەدى, قازىر دە جوق. بۇعان قۋانۋعا بولادى. مەن قازاق تىلىنەن مەكتەپىشىلىك, اقتاۋ قالالىق جانە ماڭعىستاۋ وبلىستىق وليمپيادالارىندا الدىما قارا سالماي, 1-ورىندى جەڭىپ الاتىنمىن. رەسپۋبليكالىق جارىسقا ەكى رەت قاتىستىم, 100 ۇپايدىڭ 96-سىن جيناپ, تەك نوميناتسيالار بويىنشا جۇلدەگەر اتاندىم. مەنەن دە جۇيرىكتەر بار ەكەن.
قازاقستاندا تۇرعان سوڭ, قازاق ءتىلىن ءبىلۋدى مىندەت سانايمىن. حالىقارالىق قاتىناس ءتىلىن دە بىلگەن دۇرىس. مەن ءوزىمنىڭ انا ءتىلىمدى, قازاق جانە ورىس تىلدەرىن جاقسى بىلەمىن. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ۇشتۇعىرلى ءتىل» باستاماسى دۇرىس, ەلدىڭ, جەكە ادامنىڭ دۇنيەتانىمى كەڭ بولۋى ءۇشىن ءتىل ءبىلۋ قاجەت-اق. اسىرەسە, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جاستارى ءۇشىن بۇل وتە-موتە قاجەت.
– ءوز ورتاڭىز – دوستىق ۇياسى ەكەن, ال قوعامدا, كۇندەلىكتى ءومىردە ءسىز ۇلتارالىق دوستىقتىڭ تۇراقتىلىعىنا قالاي ۇلەس قوسار ەدىڭىز؟
– مەنىڭ اكەم گادجيموگاممەد سەليموۆ – «سامۋر» لەزگين ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, ماڭعىستاۋدا شامامەن 4 مىڭعا تارتا لەزگين بارمىز. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك جانە وزگە دە مەرەكەلەرى قارساڭىندا مۇمكىندىگىنشە ورتالىقتان تابىلۋعا تىرىسامىن. وزگە ەتنومادەني بىرلەستىكتەرمەن بىرگە ءتۇرلى مادەني شارالار ۇيىمداستىرىپ, ۇلتتىق جادىگەرلەردەن كورمە دايىندايمىز.
مەن 2003-2007 جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزدىڭ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنە قاراستى وقۋ ورنىندا ءبىلىم الدىم. سول كەزدە اقمولا وبلىسى جاستارىنان قۇرىلعان كتك كومانداسى ساپىندا ونەر كورسەتتىم. فۋتبول – مەنىڭ سۇيىكتى سپورتىم. قازىر ءسال باسقاشالاۋ. وقۋ بىتىرگەن سوڭ تۋعان قالام اقتاۋعا كەلىپ, ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىنە جۇمىسقا تۇردىم. جۇمىس ءتارتىبى بويىنشا بوساڭسۋعا, بۇرىنعىداي ويىن ويناپ, قالاعانىڭشا كوڭىل كوتەرىپ جۇرۋگە مۇمكىندىك جوق. تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگى, ءورتتىڭ الدىن الۋ, بولا قالعان جاعدايدا ونى شاما كەلگەنشە شىعىنسىز اۋىزدىقتاۋ – ەڭ باستى مىندەت, جاۋاپكەرشىلىك. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنا ءمىنسىز قىزمەت ەتۋىمدى, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋىمدى, سونداي-اق, ءار ۇلتتان قۇرالعان دوستارىممەن سىيلاستىقتا بولۋىمدى ۇلتارالىق دوستىققا قوسقان ۇلەسىم ءارى ازاماتتىق بورىشىم دەپ ەسەپتەيمىن.
– وتانداستارىڭىزعا تىلەگىڭىز.
– قازاقستان – كوپۇلتتى ءارى تاۋەلسىزدىگىن العانىنا كوپ بولا قويماعان جاس مەملەكەت. سوندىقتان, ونىڭ الاڭسىز دامۋى, جارقىن بولاشاعى ءۇشىن تىنىشتىق, تاتۋلىق قاجەت. قازاقتىڭ كەڭ دالاسىن مەكەن ەتۋشى ءارتۇرلى ۇلت ورتاق وتانىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن وسى تاتۋلىققا ۇيىتقى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. قازاقتا «كەمەدەگىنىڭ جانى ءبىر» دەگەن جاقسى ماقال بار, وتان ورتاق, شاڭىراق ءبىر بولعان سوڭ, تاعدىرىمىز دا بىرگە ءوربيدى. وزگە ۇلتتاردىڭ ءوز سالت-ءداستۇر, مادەنيەتى مەن ءتىلىن جوعالتىپ الماي, ءارى ءبىر-ءبىرىن سىيلاپ, ءبارى ءبىر شاڭىراق استىنان تابىلۋى ءۇشىن اسسامبلەيا قۇرىپ, جاقسى ىسكە باستاما بەرگەن پرەزيدەنتىمىزگە العىسىم شەكسىز. دوستىق, تاتۋلىق, تۇراقتىلىقتى تۋ ەتكەن ساياساتى مەنى سۇيسىندىرەدى جانە ءاردايىم قولدايمىن. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋى ءۇشىن قىزمەت ەتە بەرەتىن بولامىن.
– راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
گۇلايىم شىنتەمىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
ماڭعىستاۋ وبلىسى.
«Boran–بۋران»: جادى مەن كەڭىستىكتى توعىستىرعان كورمە
قوعام • بۇگىن, 18:18
جىلدىق ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋى باعا تومەندەۋىنە اسەرىن تيگىزە الدى ما؟
قارجى • بۇگىن, 18:03
جەكە دەرەكتەر مەن گادجەتتەردى الاياقتاردان قالاي قورعاۋعا بولادى؟
قوعام • بۇگىن, 17:50
ەرىكسىز نەكە مەن ەرتە ءولىم: نەلىكتەن قازاق قىزدارىنىڭ قۇقىعى قورعالماي جاتىر؟
قوعام • بۇگىن, 17:40
پەداگوگتەرگە ارنالعان بايقاۋ جاريالاندى: ءوتىنىم قابىلداۋ قاشان باستالادى؟
ءبىلىم • بۇگىن, 17:25
ەندى مەرزىمى وتكەن جۇرگىزۋشى كۋالىگىن ونلاين اۋىستىرۋعا بولادى
قوعام • بۇگىن, 17:12
الماتىدا داڭقتى كينوگەرلەرگە ارنالعان كورمە اشىلدى
قوعام • بۇگىن, 17:08
الماتىدا 13 جاستاعى قىزدى زورلادى دەگەن كۇدىكتى قاماۋعا الىندى
قوعام • بۇگىن, 16:53
جاساندى ينتەللەكت مۇعالىمدى الماستىرا ما؟
ءبىلىم • بۇگىن, 16:35
قازاقستاننىڭ رۋاندا رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى تاعايىندالدى
تاعايىنداۋ • بۇگىن, 16:17
پرەزيدەنت: بارشا وليمپيادا چەمپيوندارىنىڭ اتى الەم سپورتىنىڭ جىلناماسىنا جازىلادى
سپورت • بۇگىن, 16:04
وقۋشىلاردى جالعان تىركەۋ: 2 966 مەكتەپتە زاڭبۇزۋشىلىق انىقتالدى
ءبىلىم • بۇگىن, 15:58
ميحايل شايدوروۆ: مەن وليمپيادا التىنىمەن شەكتەلمەيمىن
سپورت • بۇگىن, 15:45
ۆيتسە-پرەمەر قاراعاندى وبلىسىنداعى بوگەتتەر مەن سۋ قويمالارىن تەكسەردى
ۇكىمەت • بۇگىن, 15:42