قىزمەتىن وسىنداي يگى قادامدارمەن باستاعان گەنەرال-مايور مۇرات قابدەنوۆ تۇرعىنداردىڭ ماسەلەسى بارىنەن دە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيدى. كۇندىز باستالعان كەزدەسۋى تۇنگى ۋاقىتقا دەيىن جالعاسقان. «تۇركىستان – كۇللى تۇركى حالىقتارىنا ورتاق, الەمگە ايگىلى قاسيەتتى دە كيەلى مەكەن. بۇل جەردە سوپىلىق ءىلىمنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, اقىن, فيلوسوف قوجا احمەت ياساۋي بابامىز جەرلەنگەن. تۇركىستاندا جۇزدەگەن حانىمىز بەن بيلەرىمىزدىڭ, باتىرلارىمىز بەن اقىندارىمىزدىڭ, اۋليە-امبيەلەرىمىزدىڭ مازارلارى بار. بابالار سوزىمەن ايتقاندا تۇركىستان – تۇمەن باپ جاتقان كيەلى ءوڭىر. ءبىر جاعىنان تۇركىستان وبلىسى – مەنىڭ تۋىپ-وسكەن, بالالىق شاعىم وتكەن قۇت مەكەن. سوندىقتان قاسيەتتى وڭىرگە دەگەن قۇرمەتىم ەرەكشە. قۇت مەكەندە ۋاقىتپەن جارىسا ءزاۋلىم عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ, قالانى تاماشالاۋعا كەلىپ جاتقان تۋريستەر سانىنىڭ ارتۋىن, دەموگرافياعا وڭ اسەر ەتىپ, حالىق سانىنىڭ دا وسە باستاعانىن بايقاۋعا بولادى. ال بۇل ءوز كەزەگىندە وبلىس پوليتسەيلەرىنىڭ ءتارتىپتى قاداعالاپ, قاۋىپسىزدىكتى جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋىنە اكەلەدى. دەمەك بۇل رەتتە كيەلى وبلىستىڭ ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ قاتارى ارتىپ, ءبىلىم-بىلىكتىلىكتەرى دە جەتىلدىرىلۋى كەرەك», دەيدى گەنەرال-مايور. وسى ورايدا 2019 جىلى قۇرىلعان تۋريستىك پوليتسيا توبىنىڭ قاتارىنداعى ساقشىلار ءوز بىلىمدەرىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا جەتىلدىرۋدە. ولار شەتەلدەن كەلگەن ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتىپ, قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن بولعاندىقتان بىرنەشە تىلدە ەركىن سويلەيتىن, پوليگلوت مامان بولۋى زامان تالابى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوز جولداۋلارىندا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە جانە ولاردىڭ ءبىلىم-بىلىكتەرى مەن قىزمەتىنە ەرەكشە كوڭىل بولۋدە. وڭىردە ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ءمىنسىز قىزمەت اتقارۋىنا مۇمكىندىك جاسالۋدا. مىسالى, ۋچاسكەلىك پوليتسەيلەردىڭ تاۋلىك بويىنا كوشەدە جانە قوعامدىق ورىنداردا قىزمەت اتقارۋى, دابىل بولعاندا دەر كەزىندە وقيعا ورنىنان تابىلۋى ءۇشىن تالاپقا ساي ستاتسيونارلىق بەكەتتەر سالىنۋدا. ولاردىڭ سانى بيىل دا ارتادى. پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى كەلتىرگەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا, وڭىردە ۇرلىق قىلمىسى 26,4%-عا, مال ۇرلىعى 17,1%-عا, بۇزاقىلىق 26,7%-عا ازايعان. «جالپى, الداعى ۋاقىتتا دا قىلمىستاردى ازايتۋ مەن بولدىرماۋدىڭ جەدەل شارالارىن قاراستىرۋ, تەز ارادا شەشىم قابىلداۋ ماقساتىندا جۇمىستار تىكەلەي باقىلاۋىمدا بولادى. مەملەكەت باسشىسى ادامداردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى زاڭعا سايكەس قورعالۋىن, قاۋىپسىزدىك ءتيىستى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلۋىن, ۋچاسكەلىك پوليتسەيلەردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋدى جۇكتەدى. بۇدان بولەك «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا اشىق, قولجەتىمدى بولۋ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا دەر كەزىندە جاۋاپ بەرۋ, ارىز شاعىمداردىڭ زاڭدى قارالۋى ءۇشىن ءۇش بۋىندى مودەلدى ەنگىزىپ, «سەرۆيستىك پوليتسيا», «جۇرتقا جاقىن پوليتسيا» قاعيداتى سىندى ەل يگىلىگى جولىنداعى تاپسىرمالار بەرىلدى. وسىعان سايكەس مينيسترلىكتىڭ تىكەلەي نۇسقاۋىمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا اتالعان جوبالار ىسكە اسىرىلۋدا. سەرۆيستىك پوليتسيا – حالىققا ءمىنسىز قىزمەت دەپ تۇسىنەمىن. ياعني ءبىز زامانعا ساي بولا تۇرا, ازاماتتاردىڭ ارىز شاعىمدارىنا دەر كەزىندە نازار اۋدارىپ, ۋاجدەرىن ەستي ءبىلۋىمىز كەرەك. حالىقتى ۇرەيلەندىرۋشى ەمەس, قايتا جاقىن, جاناشىر, قيىندىققا تاپ بولعان ساتتە قامقور, ەرلىكپەن پارا-پار ىستەردى جاسايتىن, تاۋەكەلشىل, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جانە ودان جيىركەنەتىن, ءوزىنىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋشى پوليتسەي بولۋىمىز قاجەت», دەيدى م.قابدەنوۆ.
سونداي-اق گەنەرال-مايوردىڭ پىكىرىنشە, ەگەر حالىق ءوز بالالارىن, قاۋىپتى قىزمەتتى تاۋلىك تالعاماي اتقارىپ جاتقان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن قولداماسا, جاناشىرلىق ءبىلدىرىپ, اعالىق اقىلدارىن ايتىپ, باعىت-باعدار كورسەتپەسە اتقارىپ جاتقان ءىستىڭ بارلىعى بەكەر بولماق. ال حالىق پەن بيلىكتىڭ وي-پىكىرى ءبىر جەردەن بولسا, الىنبايتىن قامال جوق دەپ ەسەپتەيدى. «وسى ساتتە قاڭتار وقيعاسى ەرىكسىز كوز الدىما كەلەدى. سەبەبى سول وقيعادا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەمىن, بۇزاقىلىقتى توقتاتامىن دەگەن پوليتسەيلەر, اسكەريلەر مەن قاراپايىم حالىق زارداپ شەكتى. ءبىرىنىڭ ۇلى, جالعىزى, ۇكىلەگەن ءۇمىتى, ال ەندى ءبىرىنىڭ اسىراۋشىسى, وتباسىنىڭ تىرەگى, وتاعاسى, ءبىرىنىڭ جاقىنى, تۋىسى مەن سەنىمدى ادامى مەرت بولدى. ارينە بۇرىننان ءبىزدىڭ ۇيىعان تاتۋلىعىمىزدى كورە الماعان ارام پيعىلدىلار, وڭتايلى ءساتتى كۇتكەن ارانداتۋشىلار ءىلىپ اكەتىپ, جاۋىزدىق جاسادى. قىردى. ەلدىڭ ۇلاندارىمەن قىرقىسۋدى, حالىققا ودان سايىن قارسى قويۋدى كوزدەدى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ سارابدال ساياساتى مەن ءبىلىمىنىڭ ارقاسىندا تاتۋلىعىمىز قايتا تۇراقتالدى. قيراعاندار قايتا قالپىنا كەلۋدە. سوندىقتان وسى كۇنىمىزگە دە شۇكىر ەتەيىك! قانداي ءىس بولسا دا, بىرتىندەپ بوي تىكتەيدى. گۇل بىردەن بۇرشىك جارمايتىنى سياقتى ارەكەت تە ءبىر مەزەتتە ناتيجەگە الىپ كەلمەيدى. ەندەشە ءبىزدىڭ ەلىمىزدى ءالى الداعى ۋاقىتتاردا دا ۇلكەن يگى ىستەر, ەل باسقارعان ءبىلىمدى ەرلەردىڭ ارقاسىندا وڭ وزگەرىستەر كۇتىپ تۇرعانىنا سەنىمدىمىن», دەيدى گەنەرال-مايور.
تۇركىستان وڭىرىندە دە قاڭتار وقيعاسى كەزىندە كىشىگىرىم شەرۋلەر بولدى. ونى جوققا شىعارا المايمىز. ويتكەنى حالىق ءبىر-ءبىرىن قولدادى. قىمباتشىلىق بويىنشا ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. بىراق ۇلگى بولارلىعى ولار زاڭسىزدىققا بارمادى. مەملەكەت م ۇلىكتەرىن بۇلدىرمەدى. ادام شىعىنى جوق. ءوڭىر جۇرتى وزدەرىنىڭ سابىرلى ەكەندىكتەرىن كورسەتە ءبىلدى. بيىل وسكەلەڭ ۇرپاققا جول اشۋ ءۇشىن بارلىق جاعدايدى جاساۋ ماقساتىندا «بالالار جىلى» دەپ جاريالانعانى ءمالىم. وسى ورايدا ءتارتىپ ساقشىلارى جىل باسىن جاقسى باستامامەن, ياعني «ابايلاڭىز, بالالار!» اتتى ءىس-شارامەن باستادى. قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان شارا وبلىستىڭ بارلىق اۋداندارىندا ىسكە اسۋدا. بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جول بويىنا جاقىن ورنالاسقان مەكتەپتەردىڭ الدىنا ينسپەكتورلار بەكىتىلگەن. سونىمەن قاتار ينسپەكتورلار ءاربىر مەكتەپتىڭ سىنىپتارىنا بارىپ, وقۋشىلارمەن ارنايى ساباقتار وتكىزۋدە. زاڭ اياسىنداعى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, جاسوسپىرىمدەر اراسىندا جانە ولاردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن قىلمىستاردىڭ الدىن الۋدا, سەبەپ-سالدارىن جەتكىزۋدە. گەنەرال «بالالار جىلىندا» عانا ەمەس, باسقا ۋاقىتتاردا دا ولاردىڭ قورعانى, قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋشى ءتارتىپ ساقشىسى بولۋ ءۇشىن بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جۇيەلەندىرىلىپ, جالعاساتىنىن ايتادى.
تۇركىستان وبلىسى
