ەكونوميكا • 15 اقپان، 2022

مەملەكەت پەن بيزنەس: قولداۋدىڭ قارىمتاسى قانداي؟

128 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدە بۇدان بىلاي مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولعىسى كەلگەن كەز كەلگەن ونەركاسىپتىك كاسىپورىن سونىڭ قايتارىمىن جاساۋعا مىندەتتەلمەك. بۇل تۋرالى اشىق ۇكىمەت پورتالىندا جاريالانعان «ونەركاسىپتى مەملەكەتتىك ىنتالاندىرۋ شارالارىن كورسەتۋ كەزىندە قارسى مىندەتتەمەلەردى ايقىنداۋ جانە قولدانۋ جونىندەگى قاعيدالارى تۋرالى» دەپ اتالاتىن بۇيرىقتا اتاپ كورسەتىلگەن. 

كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس، «ەQ»

كاسىپورىنعا قانداي تالاپ قويىلادى؟

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىم­دىق دامۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان بۇيرىق قۇجاتىنا سۇيەنسەك، كاسىپورىن­دارعا نەگىزى­نەن مىناداي ءۇش تالاپ قويى­لا­دى: ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ، ەكس­پورتقا باعدارلانعان تاۋارلار ءوندى­رىسىن ۇلعايتۋ جانە ىشكى نارىق­تىڭ قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ.

«ەگەر ءبىر باعىتتا بىرنەشە قارسى مىندەتتەمەلەر ايقىندالعان جاعداي­دا، الۋشى قىزمەتىنىڭ قارجىلىق-ەكو­نو­ميكالىق كورسەتكىشتەرىن تالداۋ نەگىزىندە الۋشىمەن جانە ونەر­كاسىپتىك-يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى مەم­لەكەتتىك ىنتالاندىرۋعا قاتىساتىن ونەركاسىپتىك-يننوۆاتسيالىق جۇيە سۋبەكتىسىمەن كەلىسىم بويىنشا ولار­دىڭ بىرەۋى نەمەسە بىرنەشەۋى قول­دانىلادى»، دەلىنگەن قۇجاتتا.

كاسىپورىن جوعارىدا اتالعان مىن­دەتتەمەلەردى ورىنداماسا، وندا مەم­لەكەتتىك قولداۋ شاراسى اياسىن­دا العان قاراجاتىن ۇلتتىق بانك­تىڭ بازالىق ستاۆكاسىنا سايكەس كەرى قايتارادى. سونداي-اق وزىنە جۇك­تەل­گەن مىندەتتەمەنى قانشالىقتى ورىن­­داي العانى دا ەسكەرىلەدى. كاسىپ­ورىننىڭ مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋى مۇمكىن بولمايتىنداي جاعدايى قۇجاتپەن راستالسا، وندا اقشانى قايتارۋدان بوساتىلادى.

ال ەندى ونەركاسىپ ورنى اتقارۋى ءتيىس مىندەتتەمەلەرگە ناقتىراق توق­تالايىق. بىرىنشىدەن، ەڭبەك ونىم­دىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا – مەملەكەت قولداۋىن يەلەنگەن كاسىپورىن ەكى جىل ىشىندە مەملەكەت سالعان 1 تەڭ­گەدەن تابىس كولەمىن كەمىندە 2 تەڭ­گەگە ارتتىرۋى كەرەك. ەكىنشىدەن، ىشكى نارىق قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا – ينجەنەرلىك-تەحني­كا­­لىق جانە وندىرىستىك پەرسونال بىلىك­­­تىلىگىن كوتەرۋ تالاپ ەتىلەدى. مىسا­لى، كەلىسىم جاسالعان كۇننەن باس­تاپ ەكى جىل ىشىندە كەمى 5 قىز­مەت­كەر­دىڭ بىلىكتىلىگى ارتۋى ءتيىس. زاڭ­دى تۇل­عالاردى قوسپاعاندا ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە سالىق اۋدارىمىن (جتس پەن سن) كەمىندە 10 پايىزعا ۇلعايتۋ قاجەت.

ەگەر كاسىپكەر جەرگىلىكتى تاۋار ەكسپور­تى مەن وڭدەۋشى ونەركاسىپ قىز­مەتىن دامىتۋ ماقساتىندا مەم­لە­كەت­تىك قولداۋدى السا، وندا وعان مىنا­­داي مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ جۇك­تەلەدى. ەكسپورتقا باعدارلانعان تاۋارلار ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ بويىنشا – بىرىنشىدەن، ءونىمدى ساتۋ مەن قىز­مەت كورسەتۋدەن تۇسكەن ۆاليۋتالىق ءتۇسىم­دى ەكى جىل ىشىندە كەمىندە 10 پا­­يىزعا كوبەيتۋ. ەكىنشىدەن، كورسەتى­لەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ كولەمىنەن كەم ەمەس سومادا ءونىم ەكسپورتىن قامتاماسىز ەتۋ.

پرەزيدەنت ءسوزى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ وتاندىق ءىرى بيزنەس وكىلدەرىمەن كەز­دەسۋىندە شۇعىل تۇردە ەكونومي­كالىق ساياساتتى قايتا قاراۋ كەرەك دەگەن ەدى. سونىمەن قاتار كاسىپكەرلەرگە كورسەتىلەتىن بارلىق كومەكتىڭ وتەمى بولۋى كەرەگىن دە ەسكە سالعان.

«بۇل سالىقتىڭ تولىق تولەنۋى، ەكسپورتقا شىعۋ، ساپالى جۇمىس ورىن­دارىن قۇرۋ جانە باسقا دا ماسە­لەلەر. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تەك كاسىپورىن تابىسىن ۇلعايتۋمەن شەكتەلمەي، جۇمىسپەن قامتۋ جانە حالىقتىڭ كىرىسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن دە شەشۋ كەرەك. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الىپ وتىرعان كومپانيالار مەملەكەت قاراجاتىن پايدالانۋ تۋرالى ەسەپ ۇسىنىپ وتىرۋعا مىندەتتى»، دەدى پرەزيدەنت.

ارينە، قولداۋ شاراسىنىڭ ءتۇرى كوپ. ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردى قولداۋ نەگىزىنەن Qazindustry كومپا­نياسى ارقىلى جۇرگىزىلەدى. اتال­عان كومپانيا قازاقستاندىق كاسىپ­ورىن تاۋارلارىنىڭ شەتەلدە ناسيحاتتالۋىن، حالىقارالىق كورمە، جارمەڭكە، فەستيۆالدارعا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتتى; ءونىمنىڭ شەتەل­دە سەرتي­فيكاتتالۋى، قويمالار مەن ساۋ­دا نىساندارىن جالعا الۋ سياق­تى ماسەلەلەردى شەشتى. اسىرەسە، كاسىپ­كەرلەر تاراپىنان ترانسپورتتىق شىعىن­­داردى وتەۋ شاراسىنا كوپ ءوتىنىش بەرىلگەن. سونداي-اق قىزمەت­كەر­لەردى شەتەلدە وقىتۋ، شەتەلدىك مامانداردى شاقىرۋعا قاتىستى دا مەملەكەت قيساپسىز قارجى ءبولدى.

كومپانيانىڭ 2020 جىلعى مالى­مەتى بويىنشا، ەكسپورتتىق شىعىن­داردى وتەۋ كومەگىن العان كاسىپ­ورىنداردىڭ (50-دەن استام) باسىم بولىگى تاماق ونەركاسىبىنە جاتادى ەكەن. ال ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارت­تىرۋ باعىتى بويىنشا كولىك قۇراس­تىرۋ، ازىق-ت ۇلىك (30-دان استام) جانە مەتاللۋرگيا (18) سالاسىنىڭ كاسىپ­ورىن­دارى كوش باستاعان.

 وليگوپولياعا جول جوق

مەملەكەت قولداۋىن العان كا­سىپ­ورىن قايتسە دە قارسى مىندەت­تەمەنى اتقاراتىن بولسىن دەيتىن قاتاڭ تالاپ­تىڭ قويىلۋى بەكەر ەمەس. ەلدەگى ءوندىرىستىڭ ساناۋلى توپتىڭ ماي­­شەلپەگىنە اينالعانىن جۇرت بىلە­دى. اتىن اتاپ، ءتۇسىن تۇستەمەسە دە، سەزەدى. بۇل ويىمىزدى مەملەكەت باس­­شىسىنىڭ 11 قاڭتارداعى سوزىمەن تۇز­دىقتاساق تا بولعانداي.

«مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى­نىڭ تيىمدىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگى كوپ سۇراق تۋدىرادى. قالىپتاسقان جۇيە «دوستارىما – ءبارىن بەرەمىن، قالعان­دارىنا – زاڭ بويىنشا» دەگەن ۇستانىممەن جۇمىس ىستەي­تىن ءىرى قۇرىلىمدارعا قىزمەت كور­سەتۋگە باعىتتالعان. بۇل جۇيە ەكونو­ميكا­داعى وليگوپوليانى كۇشەي­تۋدە. ءىرى كاسىپورىندار ەرەكشە ارتىق­شى­لىققا يە بولىپ العان، باسەكەنى تۇن­شىقتىرىپ، رەفورما جاساۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر»، دەگەن-ءدى پرەزيدەنت ءماجىلىس وتىرىسىندا.

وسىلاي دەي كەلە مەملەكەت باسشىسى قارجىلىق-ونەركاسىپتىك جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى ات توبەلىندەي توپتىڭ جەكە بانكىنە اينالىپ كەتكەن «قازاقستان دامۋ بانكىن» دە سىنعا الدى. «ۇلكەن كابينەتتەرگە ەركىن كىرەتىن مۇمكىندىكتەرىن پايدالانىپ، ءوز جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قولايلى شارتتاردى الادى»، دەدى پرەزيدەنت.

قىسقاسى، ونسىز دا اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇرعان ءىرى كاسىپكەرلەر ءارى قاراي دا بيۋدجەت قارجىسىن ەش شەك­­تەۋسىز ءوز قازىناسىنا قۇيىپ كەل­­گەن. ءدال قازىر «قازاقستان دامۋ بانكى­­نىڭ» شارۋاسى مايشام­مەن قارا­لىپ جاتىر. بانكتىڭ باسشى­لىعىندا وتىر­عان جانە سول باسشى­لىعى­مەن «قىل وتپەس» دوسقا اينالعان ىقپالدى توپتىڭ دا قىلعىتىپ كەلگەن قارجىسى سۇراۋسىز قالمايدى. ەندىگىدە مەملەكەت قولداۋىن العان كاسىپورىندارعا ۇلكەن ءۇش تالاپتىڭ قويىلۋى دا سودان.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ارقالىقتا مىڭ ادام كۇي تارتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوشباسشى وزگەرگەن جوق

سپورت • بۇگىن، 08:44

قالا كۇنىندەگى بايگە جارىسى

سپورت • بۇگىن، 08:42

يسپانيادا ولجالى بولدى

تەننيس • بۇگىن، 08:40

ورگانيكالىق قالدىقتاردى وڭدەيدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:38

جاسىل مەتاللۋرگيا قازىر دە بار

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

دارىگەر-جازۋشىلار

ادەبيەت • بۇگىن، 08:34

زاڭسىز سالىنعان ءۇي ءسۇرىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:30

جالعان شوت-فاكتۋرا جارعا جىقتى...

ايماقتار • بۇگىن، 08:27

قىمبات وپەراتسيانى تەگىن جاسادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:22

ۇقساس جاڭالىقتار