كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
كاسىپورىنعا قانداي تالاپ قويىلادى؟
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان بۇيرىق قۇجاتىنا سۇيەنسەك, كاسىپورىندارعا نەگىزىنەن مىناداي ءۇش تالاپ قويىلادى: ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ەكسپورتقا باعدارلانعان تاۋارلار ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە ىشكى نارىقتىڭ قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ.
«ەگەر ءبىر باعىتتا بىرنەشە قارسى مىندەتتەمەلەر ايقىندالعان جاعدايدا, الۋشى قىزمەتىنىڭ قارجىلىق-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىن تالداۋ نەگىزىندە الۋشىمەن جانە ونەركاسىپتىك-يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى مەملەكەتتىك ىنتالاندىرۋعا قاتىساتىن ونەركاسىپتىك-يننوۆاتسيالىق جۇيە سۋبەكتىسىمەن كەلىسىم بويىنشا ولاردىڭ بىرەۋى نەمەسە بىرنەشەۋى قولدانىلادى», دەلىنگەن قۇجاتتا.
كاسىپورىن جوعارىدا اتالعان مىندەتتەمەلەردى ورىنداماسا, وندا مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى اياسىندا العان قاراجاتىن ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق ستاۆكاسىنا سايكەس كەرى قايتارادى. سونداي-اق وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەمەنى قانشالىقتى ورىنداي العانى دا ەسكەرىلەدى. كاسىپورىننىڭ مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋى مۇمكىن بولمايتىنداي جاعدايى قۇجاتپەن راستالسا, وندا اقشانى قايتارۋدان بوساتىلادى.
ال ەندى ونەركاسىپ ورنى اتقارۋى ءتيىس مىندەتتەمەلەرگە ناقتىراق توقتالايىق. بىرىنشىدەن, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا – مەملەكەت قولداۋىن يەلەنگەن كاسىپورىن ەكى جىل ىشىندە مەملەكەت سالعان 1 تەڭگەدەن تابىس كولەمىن كەمىندە 2 تەڭگەگە ارتتىرۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, ىشكى نارىق قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا – ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق جانە وندىرىستىك پەرسونال بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ تالاپ ەتىلەدى. مىسالى, كەلىسىم جاسالعان كۇننەن باستاپ ەكى جىل ىشىندە كەمى 5 قىزمەتكەردىڭ بىلىكتىلىگى ارتۋى ءتيىس. زاڭدى تۇلعالاردى قوسپاعاندا ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە سالىق اۋدارىمىن (جتس پەن سن) كەمىندە 10 پايىزعا ۇلعايتۋ قاجەت.
ەگەر كاسىپكەر جەرگىلىكتى تاۋار ەكسپورتى مەن وڭدەۋشى ونەركاسىپ قىزمەتىن دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك قولداۋدى السا, وندا وعان مىناداي مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ جۇكتەلەدى. ەكسپورتقا باعدارلانعان تاۋارلار ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ بويىنشا – بىرىنشىدەن, ءونىمدى ساتۋ مەن قىزمەت كورسەتۋدەن تۇسكەن ۆاليۋتالىق ءتۇسىمدى ەكى جىل ىشىندە كەمىندە 10 پايىزعا كوبەيتۋ. ەكىنشىدەن, كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك قولداۋ كولەمىنەن كەم ەمەس سومادا ءونىم ەكسپورتىن قامتاماسىز ەتۋ.
پرەزيدەنت ءسوزى
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ وتاندىق ءىرى بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋىندە شۇعىل تۇردە ەكونوميكالىق ساياساتتى قايتا قاراۋ كەرەك دەگەن ەدى. سونىمەن قاتار كاسىپكەرلەرگە كورسەتىلەتىن بارلىق كومەكتىڭ وتەمى بولۋى كەرەگىن دە ەسكە سالعان.
«بۇل سالىقتىڭ تولىق تولەنۋى, ەكسپورتقا شىعۋ, ساپالى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تەك كاسىپورىن تابىسىن ۇلعايتۋمەن شەكتەلمەي, جۇمىسپەن قامتۋ جانە حالىقتىڭ كىرىسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن دە شەشۋ كەرەك. مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الىپ وتىرعان كومپانيالار مەملەكەت قاراجاتىن پايدالانۋ تۋرالى ەسەپ ۇسىنىپ وتىرۋعا مىندەتتى», دەدى پرەزيدەنت.
ارينە, قولداۋ شاراسىنىڭ ءتۇرى كوپ. ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردى قولداۋ نەگىزىنەن Qazindustry كومپانياسى ارقىلى جۇرگىزىلەدى. اتالعان كومپانيا قازاقستاندىق كاسىپورىن تاۋارلارىنىڭ شەتەلدە ناسيحاتتالۋىن, حالىقارالىق كورمە, جارمەڭكە, فەستيۆالدارعا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتتى; ءونىمنىڭ شەتەلدە سەرتيفيكاتتالۋى, قويمالار مەن ساۋدا نىساندارىن جالعا الۋ سياقتى ماسەلەلەردى شەشتى. اسىرەسە, كاسىپكەرلەر تاراپىنان ترانسپورتتىق شىعىنداردى وتەۋ شاراسىنا كوپ ءوتىنىش بەرىلگەن. سونداي-اق قىزمەتكەرلەردى شەتەلدە وقىتۋ, شەتەلدىك مامانداردى شاقىرۋعا قاتىستى دا مەملەكەت قيساپسىز قارجى ءبولدى.
كومپانيانىڭ 2020 جىلعى مالىمەتى بويىنشا, ەكسپورتتىق شىعىنداردى وتەۋ كومەگىن العان كاسىپورىنداردىڭ (50-دەن استام) باسىم بولىگى تاماق ونەركاسىبىنە جاتادى ەكەن. ال ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتى بويىنشا كولىك قۇراستىرۋ, ازىق-ت ۇلىك (30-دان استام) جانە مەتاللۋرگيا (18) سالاسىنىڭ كاسىپورىندارى كوش باستاعان.
وليگوپولياعا جول جوق
مەملەكەت قولداۋىن العان كاسىپورىن قايتسە دە قارسى مىندەتتەمەنى اتقاراتىن بولسىن دەيتىن قاتاڭ تالاپتىڭ قويىلۋى بەكەر ەمەس. ەلدەگى ءوندىرىستىڭ ساناۋلى توپتىڭ مايشەلپەگىنە اينالعانىن جۇرت بىلەدى. اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەمەسە دە, سەزەدى. بۇل ويىمىزدى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 11 قاڭتارداعى سوزىمەن تۇزدىقتاساق تا بولعانداي.
«مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگى كوپ سۇراق تۋدىرادى. قالىپتاسقان جۇيە «دوستارىما – ءبارىن بەرەمىن, قالعاندارىنا – زاڭ بويىنشا» دەگەن ۇستانىممەن جۇمىس ىستەيتىن ءىرى قۇرىلىمدارعا قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالعان. بۇل جۇيە ەكونوميكاداعى وليگوپوليانى كۇشەيتۋدە. ءىرى كاسىپورىندار ەرەكشە ارتىقشىلىققا يە بولىپ العان, باسەكەنى تۇنشىقتىرىپ, رەفورما جاساۋعا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر», دەگەن-ءدى پرەزيدەنت ءماجىلىس وتىرىسىندا.
وسىلاي دەي كەلە مەملەكەت باسشىسى قارجىلىق-ونەركاسىپتىك جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى ات توبەلىندەي توپتىڭ جەكە بانكىنە اينالىپ كەتكەن «قازاقستان دامۋ بانكىن» دە سىنعا الدى. «ۇلكەن كابينەتتەرگە ەركىن كىرەتىن مۇمكىندىكتەرىن پايدالانىپ, ءوز جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا قولايلى شارتتاردى الادى», دەدى پرەزيدەنت.
قىسقاسى, ونسىز دا اسىعى الشىسىنان ءتۇسىپ تۇرعان ءىرى كاسىپكەرلەر ءارى قاراي دا بيۋدجەت قارجىسىن ەش شەكتەۋسىز ءوز قازىناسىنا قۇيىپ كەلگەن. ءدال قازىر «قازاقستان دامۋ بانكىنىڭ» شارۋاسى مايشاممەن قارالىپ جاتىر. بانكتىڭ باسشىلىعىندا وتىرعان جانە سول باسشىلىعىمەن «قىل وتپەس» دوسقا اينالعان ىقپالدى توپتىڭ دا قىلعىتىپ كەلگەن قارجىسى سۇراۋسىز قالمايدى. ەندىگىدە مەملەكەت قولداۋىن العان كاسىپورىندارعا ۇلكەن ءۇش تالاپتىڭ قويىلۋى دا سودان.
