ادەبيەت • 13 اقپان، 2022

تەڭىزبەن ەرەگەس

959 رەت كورسەتىلدى

جىعىلعىسى، جەڭىلگىسى كەلمەيدى ادام. جەڭىلگەنى بىلاي تۇرسىن، جەمە-جەمگە كەلگەندە، ءبىر نارسەنى مويىنداۋىنىڭ ءوزى قيىن. قايتكەن كۇندە قاپىسىن تاۋىپ جەڭىپ كەتۋدى ويلاپ تۇرادى. ايتەۋىر وسى پسيحولوگيا ادامزاتقا ەرتەدەن ءتان سەكىلدى. ءتۇپسانا سولاي ما، بىلمەدىك.

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

شاماسى كەلسە، اقىلى جەتسە اسىپ جىعىلماي ما پەندە بالاسى؟ بولماسا دا اسىپ ءتۇسۋدى ويلاپ تۇراتىن ادەت كەيىندە تاڭىلعان شىعار، كىم ءبىلىپتى. جىعىلىپ تۇرسا دا، بايقاۋسىزدا ءسۇرىنىپ كەتتىم دەپ قۇتىلاتىن ادامزات اۋىلىنىڭ بالالارىن تالاي كوردىك. سىرتىمىزدان باس يزەگەنىمىزبەن، جۇگىنە دە بەرمەيتىنىمىز جاسىرىن ەمەس-اۋ. جۇمەكەن ناجىمەدە­نوۆ بولسا، «تەڭىز، مىنە. تەڭىز مەنىڭ نە تەڭىم، تەڭىم مەنىڭ – تابىنۋمەن وتە­مىن!» دەپ قويىپ قالادى «تەڭىز» ولەڭىندە. مويىنداپ تا، جۇگىنىپ تە تۇرعانعا ۇق­ساي­دى. ولەڭ العاشقى ەكى سوزدەن سوڭ بىردەن شيەلەنىسەدى. وقىرمان الدىنا تۇتاس تەڭىزدى جايا سالۋ ءۇشىن اۆتور «تەڭىز، مىنە» دەپ ەكى اق اۋىز ءسوز شىعىنداپتى. ءارى قاراي وي يىرىمىنە الا جونەلەدى. «تەڭىز مەنىڭ نە تەڭىم» راسىندا. ادامزات تەڭىز تۇرماق تاعدىرىنىڭ دا الدىندا قاۋقارسىز. ەكىنشى جولدا ونسىز دا شاراسىز جاننىڭ جۇرەگىن زىرق ەتكىزەدى: «تەڭىم مەنىڭ – تابىنۋمەن وتەمىن»، دەپ.

قولدان كەلەر قايران جوقتاي شاراسىز كەپكە تۇسكەننەن باسقا ايانىشتى نە بار؟ تەڭىزگە قاراپ الىپ، تابيعاتتىڭ الدىندا وسىنشاما السىزدىگىڭىزدى ءبىر ويلاپ الاسىز دا، ءومىردى قايىرا جالعاستىرىپ كەتەسىز. ەندى بۇدان بىلاي تەڭىزدىڭ ىشىندە ءومىر سۇرۋگە تۋرا كەلەدى. ويتكەنى ىشتەي مويىن­داپ قويدىڭىز عوي ۇلىلىعىن. جانە سول ۇلىلىلىق پەن مىقتىلىققا دەگەن ەرەگەس بوي كوتەرۋى مۇمكىن ىشتە. تەڭىزدىڭ ىستىعى مەن سۋىعىنا قاتار ءتوزىپ، داۋىلىندا شىنىعىپ، تاۋ تولقىندارىن باستان وتكەرمەي باعىندىرۋ قايدا؟ باعىندىرۋ دەگەننىڭ ءوزى ارتىق. تەڭىزدىڭ ءبىر بولشەگىنە نەمەسە تولقىنىنا اينالۋ دەسە دۇرىس. سويتە ءجۇرىپ تەڭىزگە اينالىپ شىعا كەلگەنىڭىزدى ءوزىڭىز دە بايقا­ماي قالۋىڭىز مۇمكىن بە، ءسىرا؟! ولەڭدە ­باس­تاپقىدا ءبىزدى «اۋرەگە» تۇسىرگەن ەكى جول، ودان ءارى تەڭىز ستيحياسى كوشەدى:

تەڭىز، مىنە. تەڭىز مەنىڭ نە تەڭىم،

تەڭىم مەنىڭ – تابىنۋمەن وتەمىن!

تولقىن تۋلاپ جاعانى استى،

جاردى استى،

ءمولت-ءمولت ەتىپ كوبىك-كوزدەر

ارباستى.

نەتكەن عاجاپ، نەتكەن عاجاپ

بۇل تەڭىز!

بۇل تەڭىز بەن اسپان ەگىز، بۇلت ەگىز.

جاتىر شەكسىز قاسىرەتسىز شالقىپ ول

ۇلىلىقتىڭ، سۇلۋلىقتىڭ داڭقىمەن.

باس يەم مەن سول داڭققا امالسىز.

امالسىزبىن – ول كۇشتى دە مەن ءالسىز»، دەيدى.

تەڭىزگە قاراپ تەبىرەنگەن اقىن جۇ­رەگىنىڭ ءبىر تىعىنى اعىتىلىپ كەتكەندەي، وزەگىنەن وي تەڭىزى سويلەپ كەتكەنى سەزىلەدى. ايدىن بەتىنە امالسىز تاس اتقاننان اۋلاق، دارمەنسىزدىكتەن گورى، ءوز جۇرەگىنەن وتكىزىپ، تەڭىز قاسيەتىن تانىپ سويلەگەن جانە سوعان سەندىرە بىلگەن اقىن. تەڭىزدى تانىتۋعا دا ىشىڭدە ءبىر تەڭىزدەي كۇش تۋلاپ جاتۋى كەرەكتىگىن سەزدىرەتىن سياقتى. ايتپەسە، الدىڭعى شۋماقتاردا الگىندەي دەپ الىپ، بۇدان ءارى اعىسقا قارسى جۇزەر مە ەدى؟

«ۋا، ۇلىلىق! اتىڭ كىمدى بۇزباعان

ءدال ءوزىڭدى تەڭىزدەن دە قىزعانام!

تەڭىز، تەڭىز، داڭق-اتاقتىڭ ق ۇلى كوپ،

شىنىندا سەن نە تىندىردىڭ

ۇلى بوپ؟!

تولقىن، تۋلاپ جارعا قارعىپ،

ال، شىق، ال،

جارالعانىڭدى ۇمىتپا

تەك تامشىدان.

تەبىرەن، تەڭىز، تەبىرەنگەنىڭ –

دالباسا،

باسىڭ سۇيەپ قۇلايتىن

قارا جەرىڭ بولماسا»

تۋىندى ەرنەست حەمينگۋەيدىڭ «شال مەن تەڭىز» شىعارماسىمەن الىستان ۇندە­سەتىن سىڭايلى سەزىلەدى. ولاي بولاتىنى، ءبىز مىسالعا كەلتىرگەن وسى كەيىنگى ءۇزىندىنى ادامزاتقا قاراتا ايتسا دا كەلە بەرەدى. ۇلىلىققا دا قاراتا ايتۋعا بولادى. «شال مەن تەڭىزدە» دارمەنسىز بالىقشىنىڭ تىرشىلىك ءۇشىن كۇرەستە تيتىقتاسا دا بە­رىل­مەۋى، ومىرلىك مۇرات جولىندا سەرتتەن تايماعان جان­كەش­تىلىك قىلاڭ بەرەدى. سويتە تۇرا، ءومىر بويى قول جەتكىزسەم دەگەن جايىندى اۋلاپ العانىمەن، ونىسى اكۋلالارعا جەم بولادى. قانشالىقتى جىگەرلى، جانكەشتى، ايلاكەر بولعانىمەن ادام سونشالىقتى دارمەنسىز، شاراسىز كورىنەدى. بالىقشى جەتىم شالدىڭ سەرتىن اقتاعان جالعىز سۇيەنىش – ونى ۋايىمداپ، زارىعا كۇتكەن بالانىڭ ماحابباتى عانا. شىعارما سوڭىندا بالىقشىعا دەگەن بالانىڭ ماحابباتى بارىنەن بيىك بولىپ قالادى. ال جۇمەكەننىڭ «تەڭىزىندەگى» مىنا جولدار شە؟ «ۋا، ۇلىلىق! اتىڭ كىم­دى بۇزباعان، ءدال ءوزىڭدى تەڭىزدەن دە قىز­عانام! تەڭىز، تەڭىز، داڭق-اتاقتىڭ ق ۇلى كوپ، شىنىندا سەن نە تىندىردىڭ ۇلى بوپ؟!».

اركىمنىڭ كوكسەگەن ءبىر-ءبىر ارمانى بار. ءومىرىن سۋدا وتكەرگەن بالىقشى دا كۇنەلتۋ ءۇشىن عانا قارماق سالمايدى تەڭىزگە. ەڭ ۇلكەن بالىق اۋلاپ، داڭققا جەتتى دەلىك، نە شىقتى؟ تەڭىزدىڭ كولەمىمەن قاراعاندا تۇك ەمەس قوي. بىلايشا ايتقاندا، قانە شىققان ءمۇيىزىڭ؟! «جارالعانىڭدى ۇمىت­پا تەك تامشىدان». بويىڭدا جالعىز تامشى ماحاببات بولماسا، ءبارى بەكەر. سونى جوقتان بار ەتكەن قۇدىرەتتى سەزە الساڭ باقىتتىسىڭ. تەڭىزدىڭ ءوزى دە ءبىر قۇدىرەت، بىراق ول تۇيسىكسىز جاراتىلىس. تەبىرەنىپ، تورىقپايدى، ولەمىن دەپ قورىقپايدى. ءومىردىڭ ءمانىن باعامداۋ تەك ادامنىڭ ماڭدايىنا جازىلعان. ءولىم بولماسا ونىڭ دا ەشبىر ماعىناسى جوق.

«تەبىرەن، تەڭىز، تەبىرەنگەنىڭ دالباسا...»

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوستىق بەسىگى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

ەل كۋبوگى ءۇشىن تالاسادى

فۋتبول • بۇگىن، 08:40

شيرەك فينالدا ۇتىلدى

تەننيس • بۇگىن، 08:39

دايارلىقتارىن پىسىقتادى

حوككەي • بۇگىن، 08:37

ازىرگە بەسىنشى ورىندامىز

سپورت • بۇگىن، 08:30

ون جىلعا سوتتالدى

قوعام • بۇگىن، 08:25

41 جوباعا – 11،2 ملرد تەڭگە

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

732،5 ملرد تەڭگە تارتىلادى

ايماقتار • بۇگىن، 08:15

اسكەريلەر شەبەرلىك سىناسادى

قازاقستان • بۇگىن، 08:10

ۇقساس جاڭالىقتار