جيىرماسىنشى عاسىردىڭ باسىندا تۋىپ, ۇلتىمىزدىڭ بار اسىل قاسيەتىن بويىنا سىڭىرگەن قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى اۋباكىر ىسمايىلوۆتىڭ بەينەلەۋ ونەرىنە كەلۋىنە دە ەپوستىق جىرلاردىڭ ىقپالى بولعان. قىلقالام شەبەرىنىڭ ەرتەدەگى «قازاقستان سۋرەتشىسى» جۋرنالىنا شىققان سۇحباتىندا ول كىشكەنتاي كۇنىنەن قازاقتىڭ كونە جىرلارىنا قۇمارتىپ وسكەندىگىن ايتادى.
«حالقىمىزدىڭ ەپوستىق جىرلارىنا مەن بالا كەزىمنەن قىزىقتىم. ءبىزدىڭ ەل قاراعاندى وبلىسىنداعى نۇرا دەگەن جەردە كوشىپ-قونىپ ءومىر ءسۇردى. ءبىز قىس مەزگىلىن ءبىر جەردە, جازدى باسقا جەردە وتكىزىپ, بىراق قاي جەرگە كوشىپ بارساق تا ەرتەگى مەن اننەن اجىراعان جوقپىز. مەنىڭ ەسىمدە قالعانى ۇزاق قىستىڭ كەشىندە, دالادا قارلى بوران سوعىپ تۇرعان كەزدە انام قوبىلاندى مەن الپامىس باتىردىڭ ەرلىكتەرىن, قىز جىبەك جايلى اسەم اندەردى شىرقاۋشى ەدى. قازىنالى قارتتاردىڭ باتىرلار تۋرالى اڭىز-اڭگىمەلەرىن دە ۇيىپ تىڭدادىق. ءبىزدىڭ اۋىلعا اقىنداردىڭ جولى ءجيى تۇسەدى, ولاردىڭ كەلۋى − ۇلكەن توي. جان-جاقتان جۇرت جينالىپ, اندەر مەن ەرتەگى ايتىپ, سوڭى ويىن-ساۋىققا ۇلاسادى, وينايمىز. مەنىڭ ەپوسپەن تانىستىعىم وسىلاي باستالدى», دەيدى.
ۇلتتىق رۋحىمىز باتىرلار جىرى ارقىلى بويىنا دارىعان تالانتتى تۇلعانىڭ ەسىمى ەپوستىق جىرلاردىڭ كەيىپكەرلەرىن بوياۋ تىلىمەن العاش سويلەتكەن قىلقالام شەبەرى رەتىندە تاريحتا قالدى. ونىڭ «قامبار باتىر مەن نازىم قىز», «قامبار باتىردىڭ اڭعا شىعۋى», «قامبار باتىر اڭشىلىقتان كەيىن اۋىلدا», «قامبار باتىردىڭ قالماق حانىمەن جەكپە-جەگى», «جوڭعارلارمەن شايقاس. قازاق حالقىنىڭ ەپوستىق جىرلارىنا يلليۋستراتسيالار», «قوبىلاندى باتىر باسقىنشىلاردى تالقانداۋدا», «الپامىس باتىر», «قىزىل سالت اتتى», «ەدىگە باتىر» جانە تاعى باسقا ىرگەلى ەڭبەكتەرىن بەينەلەۋ ونەرىمىزدىڭ قازىناسىن بايىتقان سۇبەلى تۋىندىلار دەيمىز. بۇل كارتينالاردا سۋرەتشى ەپوستاعى باتىرلاردىڭ ەرەن تۇلعاسى مەن ەرلىگىن عانا ەمەس, سولار ارقىلى اتادان بالاعا جالعاسقان حالقىمىزدىڭ عاجايىپ بولمىسى مەن سالت-ءداستۇرىن اسەم بەينەلەگەن. وسى جۇمىستاردى كورىپ وتىرىپ, ەپوس كەيىپكەرلەرى ءومىر سۇرگەن كونە داۋىرگە ساپارلاعانداي اسەرلەنەسىز.
اۋباكىر ىسمايىلوۆتىڭ شىعارماشىلىق جولى قيىن-قىستاۋ جىلدارى باستالىپ, 1928 جىلى جاس سۋرەتشىنىڭ ءبىرىنشى جەكە كورمەسى وتەدى. وتىزىنشى جىلداردىڭ سوڭىنان باستاپ, قازاق ەپوسىنا زەر سالىپ, سول جايىندا ماتەريالدار جيناۋعا دەن قويدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 1940 جىلى حالقىمىزدىڭ قاھارماندىق قاسيەتىن جارقىراتا كورسەتكەن «قامبار باتىر» مەن «قوبىلاندى باتىر» جىرلارىنا ارنالعان يلليۋستراتسيالار توپتاماسىن ۇسىندى. بۇل جۇمىستار سول كەزدە كوزىقاراقتى قاۋىمنىڭ نازارىن بىردەن اۋدارىپ, وتاندىق بەينەلەۋ ونەرىنىڭ جاڭا ءبىر كەزەڭىنە جول اشتى.
سۋرەتشىنىڭ «قامبار باتىر مەن نازىم قىز» اتتى تۋىندىسى تۋرالى ونەرتانۋشى سامال مامىتوۆا: «مۇندا اۋىلدان ساپارعا اتتانعان قامباردى نازىمنىڭ قيماي شىعارىپ سالعان كەزى بەينەلەنگەن. جەڭىل بوياۋلاردىڭ ۇيلەسىمدىلىگىمەن قۇرىلعان كومپوزيتسيادا نەگىزگى باسىمدىلىق قامبار بەينەسىنە بەرىلگەن. سۋرەتشى بۇل كەيىپكەردى ەرەكشە قوزعالىسپەن كورسەتىپ, باتىرلىعىنا كوڭىل بولەدى. كومپوزيتسيانىڭ ءار بولىگىنىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناسى ءبىر-بىرىنە سايكەس ەمەس. سوندىقتان دا تۋىندى شىنايىلىقتان گورى اڭىز-ەرتەگىگە جاقىن. اۆتور التى قاناتتى اقشاڭقان ۇيلەر مەن الىستان كورىنگەن كول جانە توبەشىكتەردى اقشىل-كوگىلدىر تۇستەرمەن بەرگەن» دەپ وي قورىتادى.
قىلقالام شەبەرىنىڭ قازاق باتىرلارىنىڭ ايبىنى مەن نامىسىن كوركەم كەستەلەگەن تۋىندىلارىنىڭ قاتارىنا قوبىلاندى باتىرعا ارنالعان يلليۋستراتسيانى جاتقىزامىز. ماسەلەن, 1941 جىلى سالعان «قوبىلاندى باتىر باسقىنشىلاردى تالقانداۋدا» اتتى تىك فورماتتى كومپوزيتسيا – سونى جاڭالىعىمەن, تارتىمدىلىعىمەن, بوياۋىنىڭ وزگەشە تۇستەرىمەن ەرەكشەلەنەدى. وسىنداعى كەيىپكەرلەردىڭ شايقاستاعى ءساتىن تىك فورماتتا جەتكىزۋىنىڭ استارىندا دا ۇلكەن سىر بار. مۇندا اۆتور سوعىستاعى قيمىل-قوزعالىستى سول كۇيىندە كورسەتۋ ءۇشىن يىرىلە تۇسكەن سىزىقتى كومپوزيتسيالىق شەشىمدەردى ءساتتى قولدانعان. ونەرتانۋشىلار وسى تۋىندىدا اۆتوردىڭ شىعىس ۇلگىسىنە ءتان دەكوراتيۆتىك دۇنيەلەر مەن باتىردىڭ ساۋىتى, اتتىڭ جابۋى, ءتىپتى قول شوقپار, قالقان مەن ساداقتىڭ ورنەگىنە دەيىن ۇلتتىق ناقىشپەن كوركەمدەگەنىن كەلتىرەدى. اسىرەسە, كارتيناداعى جىلقىلاردىڭ كىسىنەگەنىن كوركەمدەگەن تۇسىن كورگەندە, بويىڭىزدى ۇرەي بيلەيدى. سونداي-اق «الپامىس باتىر» اتتى جۇمىسىنداعى اۆتوردىڭ باتىردىڭ جان سەرىگى بايشۇباردى ۇستاعان ءساتىن بەينەلەگەنى دە ۇتىمدى شىققان.
ساڭلاق سۋرەتكەر 1942-1943 جىلدارى اتاقتى ەدىگە باتىردىڭ ەرلىگىن سيپاتتاعان «ەدىگە باتىر» اتتى اكۆارەلدىك تۋىندىسىن ومىرگە اكەلدى. اكۆارەل – كەسكىندەمە جانرىنىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى بوياۋعا تولى اسەم ءتۇرى. وسى جانردا جاڭاشا مەكتەپ قالىپتاستىرعان سۋرەتشىنىڭ «توقتامىس ەلشىلەرىنىڭ ەدىگە باتىرعا كەلۋى», «يساتاي مەن ماحامبەت نارىنقۇمدا», «ساربازدار باسىنداعى قاراساي باتىر», «قازاق حالقىنىڭ قولباسشىسى كەنەسارى كاسىم ۇلى», «اقان سەرى جانە سىرىمبەت» اتتى كارتينالارى بەينەلەۋ ونەرىنىڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىنە اينالدى.
بەلگىلى قالامگەر قالي سارسەنباي اۋباكىر ىسمايىلوۆتى شەشەن, اڭگىمەشىل بولعاندىعىن جازادى. سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى ازامات رەتىندەگى ول كىسىنىڭ سۋرەتشىلىكتەن باسقا, اكتەرلىك, رەجيسسەرلىك, بيشىلىك ونەرى دە جۇرتشىلىقتىڭ جادىندا قالدى. قورىتا ايتقاندا, كورنەكتى قىلقالام شەبەرىنىڭ ەپوس باتىرلارىنىڭ قايتالانباس وبرازىن جاساپ, كەيىنگى ۇرپاققا تاماشا دۇنيە قالدىرىپ كەتكەنى, دارابوزدارعا عانا لايىق ەڭبەك ەكەندىگىن تۇسىنەمىز.
