ەنداۋمەنت قورى ۋنيۆەرسيتەت پەن مەكتەپتەر جۇيەسىن قارجىلاندىرادى

بۇگىنگى تاڭدا ۋنيۆەرسيتەتتە قازاقستاننىڭ بارلىق وڭىرىنەن كەلگەن جانە ءارتۇرلى الەۋمەتتىك توپتاردان قۇرالعان 6500-دەن استام ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. ولار­دىڭ باسىم بولىگى – STEMM (عىلىم, تەحنولوگيالار, ينجەنەريا, ماتەماتيكا جانە مەديتسينا) با­عىتى بويىنشا, ال ەكىنشىسى الەۋ­مەتتىك جانە گۋمانيتارلىق عى­لىمدار بويىنشا وقىپ جاتىر. ستۋدەنتتەردىڭ 97 پايىزى تەگىن وقيدى.

ءبىلىم الۋ مەن داعدىلاردى جانە اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭ­گەرۋ جوو تۇلەكتەرىنە قازاق­­ستاندىق جانە حالىقارالىق نا­رىق­تا تابىستى باسەكەلەسۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. جىل سايىن ولاردىڭ 60 پايىزعا جۋىعى «ۇلكەن تورتتىك», BI Group كومپانيالارىنا, ءىرى بانكتەرگە, جوو-لار مەن مەكتەپتەرگە جۇ­مىسقا شاقىرۋ الادى. نا­رىق­تا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جانە ونىڭ يننوۆاتسيالىق كلاستەرىنىڭ تۇ­لەك­تەرى قۇرعان جاڭا كومپانيا­لار پايدا بولۋدا. ايتالىق, روبوتتار مەن عىلىمدى قاجەتسىنەتىن كۇردەلى ات-ونىمدەرىن جاساۋ بو­يىنشا Cleverest Technologies, اۋىل وقۋشىلارىنا اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋ بويىنشا Hello all, مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادام­دار جۇمىس ىستەيتىن Kunde الەۋ­مەتتىك ءدامحاناسىن مىسالعا كەل­­تىرۋگە بولادى. سوڭعى 5 جىل ىشىن­دە نۋ ستارتاپتارىن قولداۋ باع­دارلامالارى 160-تان استام جو­بانى ۇسىندى جانە 1 ملن دوللاردان استام ينۆەستيتسيا تارتتى. نۋ تۇلەكتەرىنىڭ 35 پايىزى جىل سايىن كەمبريدج, گارۆارد سياقتى جوعارى وقۋ ورىندارىندا ماگيستراتۋرا جانە دوكتورانتۋرا باعدارلامالارى بويىنشا وقۋىن جالعاستىرۋدا, ولاردىڭ كوپشىلىگى ستيپەنديا الادى.

جوعارى ساپالى اكادەميالىق باعدارلامالاردان بولەك نۋ-دىڭ تاعى ءبىر باسىمدىعى – عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ. ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى مەن پروفەسسورلارى جاريالانىمدارىنىڭ سانى 5600-دەن استى. عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسى (دايەكسوز يندەكسى) بويىن­شا نۋ لومونوسوۆ اتىن­داعى ممۋ-دان اسىپ ءتۇسىپ, توكيو ۋنيۆەرسيتەتىمەن تەڭەستى, تمد-داعى ۇزدىك وندىققا كىردى. بۇگىنگى تاڭدا نۋ وقىتۋشىلارىنىڭ جال­پى سانىنىڭ 30 پايىزعا جۋى­عى – قازاقستاندىقتار. ستەن­فورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سوڭعى زەرتتەۋلەرىنە سايكەس نۋ-دىڭ 8 پرو­فەسسورى الەمنىڭ ىقپالدى عالىم­دارىنىڭ 2 پايىزىن قۇ­راي­دى. نۋ قىزمەتكەرلەرى مەن جوعارى ءبىلىم بەرۋ مەكتە­بى­نىڭ تۇلەكتەرى جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇ­يە­سىن رەفورمالاۋعا كومەك­تەسۋ ماق­ساتىندا جەتەكشى قازاق­ستاندىق جوعارى وقۋ ورىندا­رى­نا باسشى لاۋازىمدارعا تا­عايىندالدى.

نۋ-دىڭ زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن با­سىم باعىتتارى – جاساندى ين­­تەل­لەكت, روبوتتەحنيكا جانە بيو­­مەديتسينا. ۋنيۆەرسيتەت عا­­لىم­دارى الەمگە مە­دي­تسي­­­نا­لىق ەكزو­قاڭقا, ادام سۇيەكتەرىنىڭ ءپرو­توتيپى, ليتي-يوندىق باتارەيا­لار, قازاقستان ءۇشىن COVID-19 تارالۋىنىڭ ستوحاستيكالىق سي­مۋ­لياتورى جانە ت.ب. جوبالار ۇسىندى. مۇنداي عىلىمي جا­ڭا­لىقتار مەن اتالعان باعىت­تار­دى زەرتتەۋ قوماقتى قار­جىلىق ينۆەستيتسيانى قاجەت ەتە­دى. بۇل قۇرال-جابدىقتاردى سا­­تىپ الۋدى, زەرتحانالاردى جاب­دىقتاۋدى, بىرلەسكەن حالىق­ارالىق زەرتتەۋلەردى قامتيدى. ادەتتە, الەمدە ەڭ تابىستى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن مەكتەپتەردى قار­جىلاندىرۋ ءۇشىن ەنداۋمەنت (اعىلشىن تىلىنەن endowment – قايىرمالدىق) قورلارى قۇرى­لا­دى. ەنداۋمەنت كاپيتالى جي­ناقتالىپ, ينۆەستيتسيالانۋى كەرەك, ال ينۆەستيتسيالىق كى­رىس ءوز كەزەگىندە ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن مەكتەپتەردىڭ قاجەت­تىلىك­تەرىنە ۇزدىكسىز قارجىلىق قول­د­اۋ كورسەتۋگە ءتيىس. مىسالى, گارۆارد, ستەنفورد, يەل سياقتى امەريكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بيۋدجەتى 24-40 پايىزعا ەنداۋ­مەنت تۇسىمدەرى ەسەبىنەن قا­لىپ­تاسادى. الەمدىك ۋنيۆەر­سيتەت­تەردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيە­نە وتى­رىپ, 2010 جىلى نازار­باەۆ قورى (نق) قۇرىلدى. بۇل مەم­لە­­كەتتىك قارجىلاندىرۋ قىس­قارعان جاعدايدا نۋ مەن نزم-ءنىڭ قىزمەتىنە دەمەۋشىلىك كومەك كورسەتەدى.

جاقىندا بىرقاتار باق اتال­­­عان قور وقۋ ورىندارىنا تيەسى­لى ەمەس دەگەن اقپارات تاراتتى. وسىعان بايلانىستى قور توراعاسى, نۋ اتقا­رۋشى كەڭەسىنىڭ ەكس-توراعاسى اسلان ءسارىنجىپوۆ جارعىعا سايكەس بۇل قوردىڭ نازارباەۆ ۋني­ۆەر­سيتەتى مەن نازارباەۆ زيات­كەرلىك مەكتەپتەرىن عانا قار­جى­لاندىراتىنىن حابارلادى. قور جىل سايىن وسى وقۋ ورىن­دارىنىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ قىز­مە­تىن قولداۋ ءۇشىن كەمىندە 10 ملن دوللار بولەدى. «باسقا جەكە تۇلعالار ەشقانداي كىرىس الا المايدى جانە بۇل كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم رەتىندەگى قوردىڭ جارعىسىندا جازىلعان, ال نق ەسەپتىلىگىن جىل سايىن «ۇلكەن تورتتىككە» كىرەتىن حالىقارالىق اۋديتورلىق كومپانيالارىنىڭ ءبىرى تەكسەرەدى», دەيدى ا.ءسارىن­جىپوۆ. قور مەملەكەتتىك رەسۋرس­تاردى نەعۇرلىم وزەكتى ماسەلە­لەرگە باعىتتاي وتىرىپ, جوعا­رى ءبىلىمدى جانە كرەاتيۆتى كاسىپ­قوي­لار­دى ودان ءارى دايارلاۋ ءۇشىن نۋ-دى قارجىلاندىرۋدى ۇلعايتۋعا دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.

قازىر نۋ Times Higher Education ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ الەم­­­دىك رەيتينگىنە قاتىسۋعا دا­يىن­دالۋدا. THE الدىن الا مالى­مەت­تەرىنە سايكەس بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەت الەمدەگى ۇزدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 35 پايىزى ساناتىنا كىرەدى. ال باسقا ءۇش قازاقستاندىق جوو قالعان 75 پايىزىنا جانە ودان تومەن رەيتينگكە ەنگەن.