اتالعان جادىگەر يەسى فاتيما حانىم جايلى ايتار بولساق, ول ورىنبور ءمۋفتيى مۇحامەدجان حۋسەينوۆتىڭ قىزى. ەۋروپاشا ءبىلىم العان, ورىسشاعا جەتىك جانە نەمىس, فرانتسۋز تىلدەرىن بەلگىلى دارەجەدە مەڭگەرگەن. سونىمەن قاتار بي, مۋزىكا قاتارلى ونەر سالاسىنا دا وتە جاقىن بولعان كورىنەدى. 1826 جىلى حان جاڭگىر جۇبايى فاتيمامەن رەسەي پاتشاسى نيكولاي ءبىرىنشىنىڭ تاققا وتىرۋ راسىمىنە قاتىسقانىن تاريحتان بىلەمىز. وسى سالتاناتتا فاتيمانىڭ بىلىمدىلىگى مەن مادەنيەتتىلىگىنە ورىس ينتەلليگەنتسياسى, ءتىپتى فاتيمانى بيگە شاقىرعان نيكولاي پاتشانىڭ ءوزى دە, تاڭدانىپ, ءتانتى بولعان. وسى وقيعا جايلى: «توي-دۋماننىڭ ءبىر ساتىندە ەۋروپادان كەلگەن اۋلەتتىك اتاعى بار كەربەزدەر مەن ورىس ەليتاسىنىڭ قىپشا بەلدەرىن بي زالىنىڭ شەتىنە ىعىستىرىپ, نيكولاي مەن فاتيما ۆالسپەن قالىقتادى», دەپ سيپاتتايدى بەلگىلى جۋرناليست تىلەكقابىل بورانعالي ۇلى «جاڭگىر حان» اتتى تاريحي كىتابىندا. بۇل پىكىردى «قازاق حانىمدارى» اتتى تاريحي ەسسە جازعان سارباس اقتاەۆ تا راستايدى. ءتىپتى قازان توڭكەرىسىنە دەيىن فاتيما حانىمنىڭ پورترەتى كرەملدىڭ گەورگيەۆ زالىندا ءىلۋلى تۇرىپتى. جانسىز بەينەنىڭ استىندا: «فاتيما (1809/11 ج.ش., ورىنبور – 2.10.1845 بوكەي ورداسى)» دەگەن انىقتاما بولعان.
ماقالا باسىندا ايتىلعان فاتيما حانىمنىڭ بال كويلەگى جايلى ايتار بولساق, بۇل كويلەكتى كونە فوتو نۇسقاسىنا قاراپ جاڭعىرتقان ىسمەر – الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى, اۆتورلىق «زەرلەۋ» ءۇيىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ەلىمىزگە تانىمال شەبەر ايجان ابدۋبايتوۆا. اتالعان مۋزەي-قورىق بۇل بۇيىمدى №59 اكت ارقىلى قابىلداپ الىپتى. كويلەكتىڭ كوركەمدىگىنە توقتالار بولساق, بۇل بۇيىم تۇتاستاي كوك مۋار ماتادان تىگىلگەن. تىك جاعالى. ەكى يىعىنان تومەن قاراي بۇيرالانا ورنالاسقان فونارلى بۇكتەمە شىنتاق تۇسىنان ىركىلىپ, جەكە-جەكە ىلگەكتەنگەن. كويلەكتىڭ قىپشا بەلى شىعىس حالىقتارىنىڭ شەكسىزدىك يدەياسىن بەينەلەيتىن بۇكتەمەلى ورنەكپەن ادەپتەلىپ, استى مەن ءۇستى قىزىل تۇسپەن جيەكتەلە سىرىلعان. كويلەكتىڭ كەڭ ەتەگى بەلدەن تومەن قاراي توگىلە شەڭبەرلەنگەن. ەتەك قوس بۇرمەلەنىپ, ۇستىڭگى بولىگى – شىعىس مانەرلى گۇلدى ويۋمەن كوركەمدەلسە, استىڭعى جاعى – التىن زەرلى جىپپەن جيەكتەلگەن.
ايجان تويشىبەكقىزى بۇل جادىگەردى ءتورت اي تاپجىلماي وتىرىپ زەرلەپ, 2010 جىلى جەلتوقسان ايىندا حان ورداسى تاريحي-مادەني, ارحيتەكتۋرالىق-ەتنوگرافيالىق مۋزەي-قورىعىنا تاپسىرىپتى. شەبەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل جادىگەردىڭ جاڭعىرتىلۋىنا كاسىبي تۇرعىدان كومەكتەسكەن ادام, تانىمال مۋزەيتانۋشى ءارى كونە قازاق ايەلدەر كيىمىنىڭ بىلگىرى سارا ەسقايىرقىزى كورىنەدى. بۇل اپامىز ا.ابدۋبايتوۆانى ءى نيكولايدىڭ تاققا وتىرۋ راسىمىنە قاتىسقان اعىلشىن ديپلوماتىنىڭ پاتشامەن ۆالس بيلەگەن فاتيما حانىمنىڭ كويلەگىن قولمەن ۇستاعانداي سۋرەتتەپ جازىپ شىققان قۇجاتپەن تانىستىرعان. شەبەر وسى جازبا نەگىزىندە جادىگەردى جاڭعىرتىپ شىققان.
