ەكونوميكا • 31 جەلتوقسان، 2021

قارجى: جىل ون ەكى اي

6747 رەت كورسەتىلدى

جىل اياقتالدى. قارجى نارىعىندا اتاپ ايتارلىقتاي جاڭالىقتار بارشىلىق. ونىڭ بارىنە بىردەي توقتالماي، ەڭ ماڭىزدى، ەڭ وزەكتى دەگەن جاڭالىقتار مەن باستامالار تىزبەگىن ءار ايعا ءبولىپ ۇسىنامىز.

 

ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس، «EQ»

قاڭتار

1 قاڭتاردان باستاپ پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ميكروقارجىلىق قىزمەتتى ليتسەنزيالاۋ ەنگىزىلدى. ءسويتىپ، وسىعان دەيىن ءوز بەتىنشە قىزمەت ەتىپ كەلگەن ميكروقارجىلىق ۇيىمدار بىرىڭعاي تارتىپپەن قارجى نا­رى­عىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە باعىن­دىرىلدى.

اتاپ ايتار بولساق، مقۇ-لاردىڭ كاپيتال بويىنشا مينيمالدى پرۋدەنتسيالدى ستاندارتى بەكىتىلىپ، قىزمەتكەرلەر مەن اكتسيونەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتارى قاتاڭداتىلدى. قازىر ولاردىڭ مينيمالدى مەنشىك كاپيتالى 50 ملن تەڭگە بولۋى كەرەك (2023 جىلى 100 ملن-عا دەيىن جوعارىلايدى). جىلدىق ماندە 700-1000 پايىزعا دەيىن شارىقتايتىن جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسى 56 پايىز مولشەرىندە بەلگىلەندى. 2021 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مقۇ-لاردىڭ جيىنتىق نەسيە پورتفەلى 27،8 پايىزعا ۇلعايىپ، 1 317،6 ملرد تەڭگەگە جەتتى.

 اقپان

15 اقپاندا الماتى قالالىق مامان­دان­دىرىلعان اۋدانارالىق ەكونومي­كالىق سوتىنىڭ شەشىمىمەن Tengri Bank اق-نىڭ قىزمەتى رەسمي تۇردە توقتاتىلدى. بانك تاراتۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى بولىپ وكسانا وگاي تاعايىندالدى. وگاي باستاعان كوميسسيا بانكتىڭ كليەنتتەر الدىنداعى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداپ، بانك جۇمىسىن تۇبەگەيلى اياقتاۋى قاجەت.

16 اقپاندا قىلمىستىق-پروتسەس­سۋال­دىق كودەكسىنىڭ 128-بابى نەگىزىن­دە بانك­ت­ىڭ بۇرىنعى باسقارما توراعاسى ەرجان شايكەنوۆ ۇستالدى. بانك تولەم قابىلەتىنىڭ جوعالۋىنا، سوعان وراي تۋىنداعان قيىن­دىق­تارعا بايلانىستى ليتسەنزياسىنان ايىرىلدى.

 ناۋرىز

كوكتەمنىڭ باسى كاسىپكەرلەر ءۇشىن اسا جايلى بولدى دەۋگە كەلمەيدى. ويتكەنى جۇمىسىن ۋاقىتشا دوعارعان كاسىپورىن سانى 98 مىڭنان 120 مىڭعا جەتتى. سونىڭ 99 پايىزى – جۇمىسشى سانى 100-دەن كەم ەمەس شاعىن بيزنەس نىساندارى.

 ءساۋىر

بۇل ايدا ەلىمىزدەگى 1 ملن 419 مىڭ ازامات نەسيە بويىنشا «وڭالتىلدى» مارتەبەسىن الدى. اگەنتتىك ەنگىزگەن وڭالتۋ تەتىگى ءوز جۇمىسىن 9 ساۋىردەن باستادى.

«قازاقستاندا ازاماتتاردىڭ كەيبىر سانا­تىنىڭ تەرىس كرەديتتىك تاريحى بار، ياعني ولاردىڭ قارىزدار بويىنشا تولەم مەرزىمى 90 كۇننەن استام كەشىكتىرىلگەن. بۇل اقپارات كرەديتتىك بيۋرو جۇيەسىندە كورسەتىلەدى. بۇرىن تولەم مەرزىمىن كەشىكتىرۋ بولعاندىقتان مۇنداي ازاماتتار بانك­تەردە جانە مقۇ-دا جاڭا قارىزدار الۋ كەزىندە قيىندىقتارعا ۇشىراۋى مۇمكىن. وڭالتۋ تەتىگى قارىز الۋشىعا كرەديتتىك بيۋرو جۇيەسىندە «وڭالتىلدى» دەگەن مار­تەبەنى بەرۋدى كوزدەيد» دەپ اتاپ ءوتتى قارجى ۇيىمدارىنىڭ ءادىسناماسى جانە پرۋدەنتسيالىق رەتتەۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرلان سەيىلوۆ.

مامىر

قازاقستانداعى «پاكىستان ۇلتتىق بان­كىنىڭ» ليتسەنزياسى قايتارىپ الىندى. اتالعان بانككە قازاقستان اۋماعىندا بانك­تىك جانە وزگە دە وپەراتسيالاردى جۇر­گىزۋگە ليتسەنزيا 2020 جىلى 3 اقپاندا بەرىلگەن بولاتىن.

 ماۋسىم

جىلدىڭ باستى جاڭالىقتارىنىڭ ءبىرى – «اتفبانك» پەن Jusan Bank-ءتىڭ بىرىگۋى بولدى. ماۋسىم ايىندا اگەنتتىكتىڭ «اتفبانكتى» First Heartland Jusan Bank اق-عا ەرىكتى تۇردە قايتا ۇيىمداستىرۋعا رۇقسات بەرۋ تۋرالى» 2021 جىلعى 28 مامىرداعى №66 قاۋلىسى قابىلداندى. وسىلايشا، Jusan Bank بارلىق قۇقىقتار مەن مىندەتتەمەلەر بويىنشا «اتفبانكتىڭ» زاڭدى مۇراگەرى اتاندى. ينتەگراتسيا ناتيجەسىندە Jusan اكتيۆى مەن كاپيتال كولەمى بويىنشا (اكتيۆ كولەمى – 3 ترلن تەڭگە) ەلىمىزدەگى ءىرى بانكتەردىڭ تورتتىگىنە ەندى.

 شىلدە

وسى ايدا كريپتوۆاليۋتالار ماينينگىندە قازاقستان الەمدە ءۇشىنشى ورىنعا كوتەرىلدى. بيتكوين وندىرۋدەگى قىتاي ۇلەسى كۇرت ازايعاننان كەيىن ماينەرلەر قازاقستانعا قاراي اعىلدى. جازدىڭ ورتاسىندا ەلدەگى بيتكوين ءوندىرىسى 1،4-تەن 8،2 پايىزعا جوعارىلاپ، ۇزدىك ۇشتىك قاتارىنا ەندى.

ەسكە سالايىق، بيىل پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە  «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» جانە «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» كودەكسىن (سالىق كودەكسى) قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنا قول قويدى. بۇل قۇجاتقا سايكەس ماينەرلەردىڭ 1 كيلوۆاتت-ساعات ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنعانى ءۇشىن 1 تەڭگە سالىق سالىنادى. جاڭا نورما 2022 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كۇشىنە ەنەدى.

 تامىز

تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ءوسىمى بويىن­شا قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى ورىن العانى حابارلاندى. COVID-19 پاندەمياسىنىڭ الەمدىك ەكونوميكاعا تيگىزگەن كەرى اسەرىنە قاراماستان 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان وتپەلى ەكونوميكاداعى 17 ەلدىڭ جانە تەڭىزگە شىعار جولى جوق 34 ەلدىڭ ىشىندە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ءوسىمى بويىنشا العا شىقتى.

 قىركۇيەك

كۇزدىڭ العاشقى ايىندا ەلدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى 8،9 پايىز بولىپ، ەڭ جوعارعى مانگە كوتەرىلدى.

«ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ ءوسىمى ينفلياتسياعا اسەرىن تيگىزۋدە. الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلار باعاسىنىڭ ءوسىمى ءبىر اپتادا 0،2 پايىزدى قۇرادى. «ليدەرلەر» اراسىندا – نۇر-سۇلتان قالاسى مەن ماڭعىستاۋ، اقتوبە وبلىستارى بار»، دەدى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين.

ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ­تىڭ ايتۋىنشا، قىركۇيەكتە جىلدىق ينفلياتسيا 17 ءوڭىردىڭ 13-ىندە جەدەلدەپ كەتكەن. التى وبلىستا 9 پايىزدان اسىپ تۇسكەن.

 قازان

ۇلتتىق بانكتىڭ اقشا-نەسيە ساياساتى كوميتەتى 25 قازاندا بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەنى 9،75-كە دەيىن كوتەردى. وسى­لايشا، بازالىق ستاۆكا ءبىر جارىم جىلعا سوزىلعان ۇزىلىستەن سوڭ قاتارىنان ءۇش رەت جوعارىلادى.

ۇلتتىق بانك بازالىق ستاۆكانى كوتەرۋگە سەبەپ بولعان بىرنەشە فاكتوردى اتاپ كورسە­تەدى: ءبىرىنشىسى – سىرتقى ينفلياتسيالىق احۋال. بۇل الەمدەگى ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ جوعارى بولۋىنا، جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ ۇزىلۋىنە، تاسىمالداۋ، شيكىزات پەن ەنەرگيا تاسىمالداۋشىلار قۇنىنىڭ وسۋىنە، سونداي-اق ىشكى سۇرانىستىڭ قالپىنا كەلۋىنە بايلانىس­تى. ەكىنشى سەبەپ – نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەس ەلدەردەگى جوعارى ينفلياتسيا. قىتايدا كومىر مەن ەنەرگيانى كوپ قاجەت ەتەتىن سالالار ونىمىنە باعانىڭ جوعارىلاۋى سالدارىنان وندىرۋشىلەر باعاسىنىڭ يندەكسى 10،7 پايىزعا دەيىن ءوسىپ كەتكەن.

 قاراشا

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الماتىدا قارجى سەكتورى وكىل­دەرىمەن كەزدەستى. پرەزيدەنت جيىندا قار­جى سەكتورىنىڭ دارمەنسىز بانكتەردەن ارىل­عانىن، ال ساۋىقتىرۋ اياسىندا 6،6 ترلن تەڭگەگە جۋىق ناشار نەسيەلەر ەسەپتەن شى­عارىلعانىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، وتەۋ مەرزىمى 90 كۇننەن اسقان قارىزداردىڭ دەڭگەيى بانكتەردەگى نەسيە پورتفەلىنىڭ 4،3 پايىزىن قۇرايدى. بۇل – سوڭعى 13 جىلداعى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش.

«بانكتەر مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقا­سىن­دا بۇگىندە ەكونوميكانى نەسيەلەۋ بويىن­شا زور الەۋەتكە يە بولىپ وتىر. بانك جۇيەسىندەگى وتىمدىلىگى جوعارى اكتيۆتەردىڭ كولەمى – 12،2 ترلن تەڭگە. تۇتىنۋشىلىق نەسيە 32،8 پايىزعا ارتقان. نەسيە الۋشىلار 6،1 ملن ادامعا جەتتى. بالكىم، بۇل قالىپتى ۇدەرىس. الايدا ازاماتتارىمىزدىڭ قارىز جۇكتەمەسىنە ءتيىمدى باقىلاۋ جاساۋ ماڭىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا 545 مىڭ ادامنىڭ قارىزىن وتەۋ مەرزىمىنىڭ كەشەۋىلدەۋى 90 كۇننەن اسقان. ماسەلە ەلىمىزدىڭ قارجى تۇراقتىلىعىنا تونگەن تاۋەكەل-قاتەردە عانا ەمەس. بۇل كوپتەگەن ازاماتىمىزدىڭ قارجى تاپشىلىعىمەن بەتپە-بەت كەلگەنىن بىلدىرەدى. بۇل الەۋمەتتىك جانە ساياسي تۇراقسىزدىققا الىپ كەلۋى مۇمكىن»، دەپ ەسكەرتتى پرەزيدەنت.

 جەلتوقسان

جىلدىڭ سوڭعى ايىندا ەلىمىزدە Google Pay ەلەكتروندى تولەم جۇيەسى ەنگىزىلدى. Google كومپانياسى قۇراستىرعان جۇيە Android وپەراتسيالىق جۇيەسىنە ارنالعان. Google Pay-دە قوسىلعان كارتا سانى شەكتەلمەگەن. سەرۆيستى وس Android Wear قولداۋ كورسەتەتىن «اقىلدى» ساعاتتارعا بايلاۋعا بولادى. قازىر Google Pay تەحنولوگياسىن «بانك تسەنتركرەديت»، Jusan Bank، Bank RBK جانە ForteBank قولدانىسقا ەنگىزدى.

جاڭا جۇيەنىڭ جالپىعا ورتاق پايدا­لانۋعا بەرىلۋى كونتاكتىسىز تولەم كولەمىن ارتتىرۋعا سەبەپ بولماق. 2021 جىلدىڭ قاڭتار-تامىزىندا ەلىمىزدەگى قولما-قول اقشاسىز وپەراتسيا سانى 2،4 ەسە ءوسىپ، 3 785،2 ملن وپەراتسياعا جەتكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە 43،2 ترلن تەڭگە اينالىمعا تۇسكەن.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اقجايناق استانا

ەلوردا • كەشە

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار