تاريحي دەرەكتەردە حالىق باتىرى بوگەنباي اقشا ۇلى 1680 جىلى تۋىپ, 1778 جىلى (كەيبىر دەرەكتەردە 1775 جىل) دۇنيەدەن وتكەنى جايلى ايتىلادى. فيلولوگ عالىم سەرىك نەگيموۆ: «بوگەنباي ءوز ومىرىندە 103 دۇركىن ءىرىلى-ۇساقتى شايقاسقا قاتىسقان», دەيدى. كەيبىرىن اتاپ وتەر بولساق, 1708 جىلعى ەدىل – جايىق جورىعى, 1710 جىلعى قاراقۇم قۇرىلتايى, 1729 جىلعى بۇلانتى – بولەنتى شايقاسى, 1730 جىلعى اڭىراقاي مايدانى, 1733 جىلعى ەرەيمەنتاۋدا بولعان جوڭعار تايشىسى ۋاس-سەرەن جورىعى, 1758 جىلعى تالقى – قۇلجا مايدانى, ت.ب.
سول سياقتى, الاششىل اقىن ماعجان جۇماباەۆتىڭ «اشۋى جاۋعان قارداي, شوككەن نارداي, قارت قىران قانجىعالى قارت بوگەنباي» دەۋى باتىردىڭ ەرلىك تۇلعاسىن ايگىلەپ تۇرسا, اتاقتى بۇقار جىراۋ: «قيادان قيقۋ توگىلسە, اتتىڭ باسىن تارتپاعان, قيساپسىز قول كورىنسە, قورقىپ جاۋدان قايتپاعان», دەپ بوكەڭە ەرەكشە باعا بەرەدى.
ال بۇگىنگى اسكەري-تاريحي مۋزەيگە تاپسىرىلىپ وتىرعان قۇندى جادىگەرگە توقتالساق, بۇل بۇيىم بۇعان دەيىن اقمولا وبلىسى, ەرەيمەنتاۋ اۋدانى, مالتابار اۋىلىنىڭ تۇرعىنى باتىردىڭ تىكەلەي ۇرپاعى جاباي باتىرقوجا ۇلىنىڭ ۇيىندە ساقتالىپ كەلگەن. بۇل جىگىتتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, اتاسى كەنجالى كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ۇرپاقتارىنا «باتىردىڭ دۋلىعاسىن ۇيدەن شىعارماڭدار, ول تۋرالى ەشكىمگە ايتپاڭدار» دەپ قاتاڭ ەسكەرتىپ, بولاشاق ۇرپاققا امان جەتكىزۋدى تاپسىرعان كورىنەدى. بۇل اۋلەتتە بوگەنباي باتىردىڭ دۋلىعاسىمەن بىرگە ساۋىتى دا بولىپتى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە شىنجىر بۇيىم توتتانىپ ءشىرىپ كەتكەن سوڭ, ونىڭ قالدىقتارىن ىرىمداپ ەلگە تاراتىپ بەرگەن ەكەن. بۇلاردان باسقا بوكەڭنىڭ ايبالتاسى مەن كىسە بەلدىگى الماتى تۇرعىنى ءاليحان بارلىباەۆتىڭ وتباسىندا ساقتالسا, ۇزەڭگىسى, ءتوسى, تەسكىشى مەن ۇڭعىرۋى اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە تۇر.
باتىر اتامىزدىڭ دۋلىعاسىن كاسىبي تۇرعىدان زەرتتەگەن قارۋتانۋشى, ەتنوگراف, سۋرەتشى, شەبەر رەستاۆراتور قاليوللا احمەتجاننىڭ قورىتىندىسىندا: جادىگەر بولات تەمىردەن تۇتاس قۇيىلىپ جاسالعان, فورماسى جارتىلاي شەڭبەرلى, ديامەترى – 20,5ح22 سم, شوشاق ۇشىنا دەيىنگى بيىكتىگى – 15,5 سم, توبە شاشاعىنىڭ تۇبىنە دەيىنگى بيىكتىگى – 12 سم. دۋلىعانىڭ توبە شاشاعى جەكە جاسالىپ, توبەسىنە ءتورت جاعىنان شەگەمەن بەكىتىلگەن. توبە شاشاقتىڭ بيىكتىگى – 3,5 سم. دۋلىعانىڭ الدىڭعى ەرنەۋىنىڭ ەنى – 1,5 سم, ۇزىندىعى 8 سم مىستان جاسالىپ, جاپىراقتى ويۋ شەكىتىلگەن جاپسىرما ورنالاسقان. «بۇل ويۋلى جاپسىرما مەتال دۋلىعانى اينالا قورشاپ تۇرعان. كەيىن بەلگىسىز سەبەپتەرمەن الىنىپ تاستالعان نەمەسە ادامدار تابارىك رەتىندە قيىپ العان بولۋى دا مۇمكىن», دەيدى قاليوللا سامات ۇلى.
ءراسىمدى قورىتىندىلاعان مۋزەي باسشىسى نۇرتازا ءاسىلوۆ, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا ۇلت تاريحىندا وشپەس ءىزى قالعان حالىق باتىرى بوگەنبايدىڭ دۋلىعاسى ەكسپوزيتسيا تورىنەن ورىن الۋى – ۇلكەن جاڭالىق. سونىمەن قاتار بۇل بۇيىم كەلەر ۇرپاقتىڭ تاريحي ساناسىن جاڭعىرتۋ ىسىنە زاتتىق ايعاق رەتىندە قىزمەت ەتەتىن بولادى دەدى.
