اسكەردە ەكەۋى قىزمەت ەتىپ ەدى...

“ەلۋ جىلدا ەل جاڭا, ءجۇز جىلدا قازان” دەگەن. بىراق گلازۋنوۆ اۋىلىنا جاڭا سيپات بەرگەن ۇرپاقتىڭ الماسۋى ەمەس, زاماننىڭ وزگەرۋى ەدى. 90-شى جىلدارى وسىدان كۇن سايىن ءبىر ءۇي كوشىپ كەتەتىن, كۇن سايىن جاڭا ءبىر ءۇي كوشىپ كەلەتىن. “جىلقى كىسىنەسكەنشە, ادام تۇسىنىسكەنشە”. كوشەدە ءبىر بىرىنە الدىمەن ەجىرەيىسىپ قاراسىپ بارىپ, ەلپىلدەپ تانىسىپ جاتقانى. اۋىلدا ەرۋلىك كوبەيگەن. ارقايسىسى ءار تاۋدىڭ كيىگىندەي جاڭا باس قوسقان اۋىلداستار ءالى يىسسىنبەي, سىرمىنەز بولماي جاتىپ-اق سىيلاستىقتان, “ماكە, ساكەدەن” كەم بولعان جوق. دەگەنمەن, ءالى ءبىر بىرىنە سىرتكوز بولعاندىقتان تۇستەپ تانۋ, لاقاپ ات قويۋ جاڭا قونىستىڭ زاڭدىلىعى دا بولار, بالكىم. مۇندا قىزىلوردادان قونىس اۋدارعان جالعىز وتباسىنىڭ قاريالارى ءوز اتىمەن “قىزىلوردا شال, قىزىلوردا كەمپىر”, تالاپكەر دەگەن كورشى اۋىلدان كوشىپ بارعان اقساقال مەن اجەمىز “تالاپكەر” اتاندى. تورعايدان كوشىپ كەلگەن ءبىر وتباسىنىڭ بەس قويى ءبىر كۇندە جوعالىپ كەت­كەن عوي. سودان ءاپ-ادەمى ازان شاقىرىپ قوي­عان ەسىمى ەسكە تۇسە قويماعاندا اۋىلداستارى­نىڭ: “الگى بەس قويى جوعالعان شە”, دەپ “انىقتاۋىنىڭ” ارتى قىسقارا كەلە “بەس قوي” بولىپ تىندى. گلازۋنوۆقا كوشىپ كەلىپ جات­قان­دار رۋىن سۇراسپاسا “تانىماي” قالاتىن­داي بولاتىن. وسىندا ۇزىنكول اۋدانىنان كەلگەن اقساقالدى ەرۋلىكتەردىڭ بىرىندە اۋىل­دىڭ ايەلدەرى ماتاقاي شال اتاندىردى. داس­تار­قان باسىندا شۇرقىراسقان جۇرت اقساقالعا: “قاي تۋعانسىز؟” دەمەي مە. “كەرەي­مىن, مىنا ۇزىنكولدەگى قايىڭ اراسىنان كەلدىم”, دەيدى اقساقال. سول كەزدە داستارقان­نىڭ ءبىر شەتىندە وتىرعان ايەل: “بۇل كىسى مەنىڭ قايناعام, ماتاقاي كەرەي” دەپ ول ءۇشىن جاۋاپ بەرەدى. سونىمەن ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان, تىڭدى تۇلەتكەن ارداگەر, كەۋدەسىنىڭ ءبارى وردەن-مەدال ساپابەك قالمۇرزينوۆ اتاي اياق استىنان ماتاقاي شال اتانىپ كەتە باردى. قارتايعان شاعىندا ءوزىن ماتاقاي شال اتاندىرعان گلازۋنوۆ مەكەنى ساپابەك اتايعا ۇنادى. جۇرت دۋىلداسىپ, گۋلەسىپ تارايتىن ەرۋلىكتەردە, سوعىمعا شاقىرىسقاندا كوپ سوزگە جوق ول ۇندەمەي وتىرىپ, اۋىلداستاردىڭ اڭگىمەسىن تىڭدايدى. پىسكەن باۋىرساقتاي بولىپ, بالاشا تومپيىپ وتىراتىن شالدى قىلجاقباس اڭگىمە ايتاتىندار دا قيناي قويمايدى, سىيلاعانى شىعار. ۇزىنكولدەگى ورىسى كوپ ەرشوۆ سەلوسىندا تىلدەن وقشاۋلاۋ وسكەن, ودان كەيىن دە ورىس ءتىلدى ورتادا جۇمىس ىستەگەن ءوزى باسقالار سياقتى دۋ-دۋ ايتىلىپ جاتقان اڭگىمەگە كىرىسىپ كەتە المايدى. ال داستارقان باسىنداعىلاردى اۋزىنا قاراتىپ وتىراتىن “ليدەر شالدار” قوپاباي مەن قىپشاقبايدىڭ قالجىڭ قاعىستىرۋى, كورگەنى كوپ ايداربەكتىڭ تاۋسىلمايتىن حيكايالارى وعان كەش جەتكەن ءبىر داۋرەن سەكىلدى. وسىندا وتباسىمەن كوشىپ كەلگەن جالعىز قىزى ءساۋ­لەسى­نىڭ قولىندا تۇرادى. كەمپىرىنەن ايىرى­لىپ قالعالى كىشكەنتاي نەمەرەلەرىنە الدانا­دى, ولاردىڭ قىلىعى ويىن بولەدى. ءوزى شارۋا ادامى بولعاندىقتان, بۇل جەردىڭ مالعا جايلى­لىعى دا كوڭىلىنە قونعان. كۇيەۋ بالاسىنىڭ قوراسىنداعى بەس-التى ساۋلىقتى اۋىلدىڭ سىرتىنداعى جايىلىمعا قايىرمالاپ جۇرەدى. سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان كىسىگە باياعى ور قويانداي ورعىپ تۇرۋ قايدا, اياعىن تۇساعان اتتاي قويدىڭ سوڭىنان ءىلبىپ قانا ەرەدى. قىرعا شىعىپ, ءبىر مەزگىل دالانىڭ سامالىن جۇتقانىنا ءماز. ول وسىندا قونىس اۋدارعاندا گلازۋنوۆتا سوعىس ارداگەرلەرى دە ءبىراز بار ەكەن. العاشقى كەلگەن جىلى ولاردى 9 مامىر – جەڭىس كۇنى جيناعانى ەسىندە. كەۋدەسى مەدال­عا تولى شالدار ءبىرىن ءبىرى كورگەن مەزەت­تە قالتىراقتاپ كەلىپ قول الىپ: “قاي مايدان­دا بولدىڭ؟” دەيدى. ارى قاراي اڭگىمە تيەگى اعىتىلادى. قاسىندا قاتار وتىرعان ارداگەر: “مەن نيكولاي پاۆلوۆيچ ابرامۋش­كين­مىن, ەكىنشى ۋكراينا مايدانىندا بولدىم” دەپ تانىستى. ول كورشىسىنىڭ تارامىستانعان, ءالسىز قولى­نىڭ بىلەگىنەن ۇستاي الىپ, ونىڭ ءىن ءتۇبى­نەن جىلتىراپ تۇرعان تۇزداي كوزىنەن كوزىن الماي قاراپ قالدى. استىڭعى سارىتاپ تىستەرى سويديىپ, بالاشا ءماز بوپ جىميدى. “مەن دە ەكىنشى ۋكراينا مايدانىندا بولدىم. ەۋروپا­نى ازات ەتۋگە قاتىستىم”. ابرامۋشكين دە ەۋروپانى ازات ەتۋگە قاتىسقان. ونىڭ كەۋدە­سىندەگى “بۋداپەشتى ازات ەتكەنى ءۇشىن” مەدالى, پ دارەجەلى ۇلى وتان سوعىسى وردەنى كوزىنە وتتاي باسىلدى. ءدال سونداي مەدال مەن وردەن ءوزىنىڭ كەۋدەسىندە دە تۇر. ول– تانكيست, بۇل– مەرگەن. سوعىستا ەكەۋى دە سنارياد جارىق­شاعى­نان جارالانعان. قارتايا كەلگەندە سول جارا­قات­تىڭ زاردابىنان ەكەۋىنىڭ دە ەستۋى ناشار­لاپ كەتكەن. قۇلاعىنا تىعىپ العان ەستۋ اپپاراتى زالداعى شۋدان باسىن ءسال اينال­دىرسا دا, جانىنداعى ورىس شالدىڭ اڭگىمەسىن تازا جەتكىزىپ تۇر. “چەحوسلوۆاكيانى ازات ەتۋ كەزىندە سول اياعىمنان جارالاندىم دا, براتي­سلا­ۆا قالاسىنداعى گوسپيتالگە ءتۇستىم. جەڭىس­تى سول گوسپيتالدە, اياعىمدى اسپانعا اسىپ قويىپ جاتىپ قارسى الدىم”, – دەدى ابرامۋشكين. – 1942 جىلى ۆورونەج ماڭىنداعى ۇرىس­تار قاتتى بولدى عوي. سوندا وق وڭ جامباسىم­نىڭ بۇلشىق ەتىن تەسىپ كەتتى. سۇيەگى امان قالعاندىقتان جاراقات جەڭىل دەپ انىقتالىپ, سانيتارلىق بولىمدە ون بەس كۇن جاتتىم. ايا­عىم­دى تاڭىپ الىپ, 159-اتقىشتار ديۆيزيا­سىنداعى 555-پولكىنىڭ 2-بولىمشەسىن قۋىپ جەتتىم عوي. ال ۆەنگريانى ازات ەتۋ كەزىندە سناريادتىڭ جارىقشاعى باسىما ءتيدى, مەنى توپىراقتىڭ استىنان سۋىرىپ الىپتى. ەسىمدى گوسپيتالدا جيدىم. مەدسەسترادان جانىم­داعى سولداتتىڭ قايدا ەكەنىن سۇراعانمىن, “ول جانىن جاراتقانعا تاپسىردى” دەپ جاۋاپ بەردى,–دەپ ول باسىن شايقاپ قويدى. تاماعى­نا ءتۇيىن كەپتەلىپ, ءبىراز ءۇنسىز قالدى. بىراق ابرامۋشكين: ء“بىز وت ىشىنەن امان قالعان ماقتا شىعارمىز, ايتپەسە, نەبىر جىگىتتەر قالدى عوي, دەگەندە تاماعىنداعى كەپتەلگەن الگى ءتۇيىن اۋزىنان جالىن بوپ اتقانداي, كوزىنەن اققان ىستىق جاس بەتىن جۋىپ كەتتى. – اكەم مايداننان حابارسىز كەتتى. بەس نەمەرە اعام دا سوعىستان ورالمادى, ءبىر اۋلەت­تەن مەن عانا امان كەلدىم,–دەدى تارامدالعان كوز جاسىن ءسۇرتىپ. سوعىستان كەيىن ونى لاتۆيانىڭ مادوننا قالاسىنا قىزمەتكە قالدىردى دا, ءوزىنىڭ تۋعان جەرى ۇزىنكول اۋدانىنداعى ەرشوۆ سەلوسىنا 1949 جىلى ورالدى. وندا دا وزىمەن تاي-ق ۇلىنداي تەبىسىپ وسكەن كوپ جىگىتتەردىڭ ارتىنان “قارا قاعاز” كەلگەن ەكەن. امان قايتقاندارىمەن كورىس­كەندە ءبىرىنىڭ قولى جوق, ءبىرى اقساق. ەرشوۆقا ءتىرى جەتتى دەگەنى بولماسا, جاراسى جازىلماي ولگەندەردى دە ءوزى قولىمەن قويدى. سوعىستان كەيىنگى اۋىر تۇرمىس, جوقشىلىق. تىرمىسىپ ءجۇرىپ, تۇرمىسىن تۇزەگەن بولدى, ۇيلەندى, وتاۋ تىكتى. سوعىستى جەڭگەنمەن تاعدىردى جەڭە المادى... اياداي اۋىلدا ابرامۋشكيندى ءجيى كورىپ تۇراتىن بولدى. مايدانگەرلەر شۇرقىراسىپ امانداسادى. تاياعىنا سۇيەنىپ, اياعىن تالتىرەكتەي باسقان ەكەۋى كەزدەسكەن جەردە قوشتاسا الماي كوپ تۇراتىن. ەكى شالدىڭ اڭگىمەسى مال-جان اماندىعىنان كەيىن, كوبىنە الىستا قالعان جىلدارعا ويىساتىن. سوعىستان كەيىن ءبىر ادامنىڭ جاسىنداي ۋاقىت ءوتتى, بىراق سول سۇرعىلت كۇندەردىڭ سۋرەتى ەكەۋىنىڭ دە ەسىندە ەسكى البومنىڭ سۋرەتىندەي قالىپ قويعان. “اكە-شەشەدەن تىم ەرتە ايىرىلدىم, جەتىمدىكتىڭ ازابىن كوپ تارتتىم, بالالار ۇيىندە تاربيەلەندىم. جەتىنشى كلاستى بىتىرگەن سوڭ ءبارىمىزدى فزۋ-عا جىبەردى, ودان سوعىسقا كەتتىك. تانك مەكتەبىندە التى اي وقىدىم, مەحانيك- جۇرگىزۋشى بولدىم. ءبىزدىڭ ت-34 ەكيپاجى جاۋدىڭ التى تانكىسىن بىردەن قۇرتىپ جىبەرگەن بولاتىن. سول ءۇشىن ماعان دا قىزىل جۇلدىز وردەنىن بەرگەن”, دەپ نيكولاي پاۆلوۆيچ­تىڭ دە يەگىنىڭ كەمسەڭدەپ كەتكەنى. المالى-سالمالى ءتىسىن كيمەگەندىكتەن شالدىڭ قىزىل يەگى وپىرايىپ, اۋزىن اشقاندا باياعى وزدەرى قازعان وكوپتاي ۇڭىرەيىپ وڭەشى ءبىر-اق كورىندى. جاساۋراعان كوزىنىڭ الدىنا قىزىل جالىن وت ەلەستەپ, باسى اينالىڭقىراپ كەتتى. مايدانداس دوسى بوساعاندا ماتاقاي شال بويىن تىكتەپ الدى. ونىڭ كوڭىلىن كوتەرگىسى كەلدى مە, جەڭىس كۇنىن قالاي قارسى العانىن ايتىپ بەردى. ول دا ابرامۋشكين سياقتى جەڭىستى چەحوسلوۆاكياداعى شاعىن ەلدى مەكەن­دە تۇرعاندا ەستىگەن. جاۋدىڭ جولىن بوگەۋشى, اسا قۇپيا جۇمىس ىستەيتىن 134-وتريادقا بەس كۇندەي تاماق جەتكىزىلمەي قالعان بولاتىن. كەيىننەن كەلگەن ازىق تا ماردىمسىز بولعان­دىقتان, جاۋىنگەرلەر كوكتەمنىڭ ونسىز دا اشوزەك شاعىندا بۇرالىپ اش جۇرەتىن. جەڭىس كۇنى ستارشينانىڭ تاماقتى قايدان تاپقانىن قايدام, كادىمگىدەي مولشىلىقتان ستول ءۇستى كورىنبەي قالدى. قۋانىشتان ەسى شىققان جاۋىنگەرلەرگە اشتىقتىڭ ىزاسى دا ءوتىپ ءجۇر ەدى, ولار تاماققا ايانباي ۇمتىلدى. ال بالا كەزىندە اشتىقتان تالاي كول جاعالاعان, تۇزاق سالىپ, قويان ۇستاعان ساپابەكتىڭ قۇلاعىندا اۋىلداعى ۇلكەن كىسىلەردىڭ “اشىققاندا تويىپ تاماق ىشۋگە بولمايدى, اش وزەگىڭە ءتۇسىپ كەتەدى” دەگەن ءسوزى قالىپ قويعان بولاتىن. ول اراقتان دا, تاماقتان تارتىنىپ الدى. قايناعان سۋعا قانتتى مولىراق سالىپ ءىشىپ, وزىنە ءال شاقىرعان سوڭ, باسقالارداي ەمەس, جەڭىس ءبيىن بيلەۋگە دە جارادى. –تاماقتى تويا ىشكەندەر سول كۇنى فاشيس­تەن قالعان جانىن قايدا قويارىن بىلمەي قينالىپ ەدى-اۋ,–دەگەندە ەكەۋى دە كەڭكىلدەپ, ءماز بولىپ ك ۇلىپ الاتىن. ءيا, سوعىستا نە بولمادى, نە كورمەدى. جاستىقپەن كوتەرگەن ەكەن ءبارىن دە. مىنە, ەندى كارىلىك اياقتى تۇساپ, قارعا ادىم جەر مۇڭ بوپ تۇر. گلازۋنوۆ اۋىلىن­داعى مەكتەپكە جىل سايىن جەڭىس كۇنى مەرەكەسىندە جينالاتىن شالدار سيرەي-سيرەي, سوڭعى ءتورت-بەس جىلدا تاۋسىلۋعا اينالدى. بۇرناعى جىلى ابرامۋشكين ەكەۋى عانا وتىردى. كەلەسى جىلى جەڭىس مەرەكەسىندە بار قۇرمەت ەكەۋىنە عانا جاسالدى. ساپابەك اتاي­دىڭ سوڭعى كەزدەرى قۇلاعى تىم ەستىمەي قالدى. وسىدان 67 جىل بۇرىن سنارياد جارىل­عاندا توپىراق استىنان قازىپ العان مەدسەسترا مەن گوسپيتالدەگى دارىگەر وعان “ۋاقىت وتە كەلە قۇلاعىڭا زاردابى بولادى” دەگەن ەدى. ايتقانى تۋرا كەلدى, قازىر قۇلاعى ەستىمەگەنىمەن قوي­ماي, باسى دا اينالىپ اۋىرادى. ول ءۇشىن ۋاقىت تا شىر كوبەلەك اينالىپ بارا جاتقان­داي ما... ايتەۋىر جىل سايىن جەڭىس كۇنىن كۇتەدى. مەكتەپكە بارىپ, بالالار مەن اۋىل­داس­تارىنىڭ الدىندا ءسوز سويلەۋ, مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ارقاسىنان قاعىپ, ۇسىنعان سىيلىعىن الۋ وعان قىزىل الاڭداعى پارادتان كەم تۇسپەيدى. اۋىلدان ۇزاپ ەشقايدا شىعىپ جاتپاعان سوڭ, مەكتەپتەگى قۇرمەت-قوشەمەت وعان زور مارتەبە. بىلتىر جەڭىستىڭ 64 جىلدىعى بولعاندا اۋىل اكىمى ەربول بەكىشەۆ ساپابەك اتايدى تاعى دا جەڭىس كۇنى مەرەكەسىنە شاقىرىپ كەلدى. ول بۇل جولى كورشى وسينوۆ سەلوسىندا تۇراتىن قىزىنىڭ قولىنا كەتكەن ابرامۋش­كين دوسىمەن تاعى دا كورىسەمىن دەپ ويلادى, ماشينەسىن ەسىكتىڭ الدىنا كولدەنەڭ قويىپ توسىپ تۇرعان اۋىل اكىمىن كوپ كۇتكىزبەدى. قۇلا­عى قۇرعىر ەستىمەگەن سوڭ, مىلقاۋ ادام­داي كوپ سويلەمەيدى, اكىم بالادان “نيكولاي ءپاۆلوۆيچتى قىزدارى وسىندا الىپ كەلە مە؟” دەپ سۇراعىسى كەلدى. بىراق سۇرامادى, ونىڭ كەلەتى­نىنە, تاعى دا قولىن قىسىپ, قاۋقىل­داساتىنىنا ىشتەي سەنىمدى ەدى. ويتكەنى, ونىڭ دا ءوزىن ىزدەپ تۇراتىنىن جاقسى بىلەتىن. قىس­­تاي جىلى پەشتىڭ تۇبىنەن شىقپاعان سوڭ, ارالاس-قۇرالاسۋ بولمادى. اتاي بۇگىنگى كەزدەسۋ­دى كوپ كۇتتى, بۋسانعان توپىراق ءيىسى, كوكتەمنىڭ جۇپار اۋاسى كوڭىلىن كوتەرىپ, ەڭكىش ەڭسەسىن تىكتەگەندەي. “مەن سياقتى نيكولاي پاۆلوۆيچ بايعۇستىڭ دا كەمپىرى قايتىپ كەتتى. سوعىستان كەيىنگى بەينەت تە جەڭىل بولعان جوق. كومبايندى كۇنىمەن, تۇنىمەن ايدايتىن ەدىك. ەكەۋمىز كەشكەن ءومىردىڭ ۇقساسىن قايتەيىن”. ارداگەر ءوز ويىمەن بولىپ وتىرعاندا ماشينە مەكتەپتىڭ الدىنا كەلىپ توقتادى. بالا-شاعا, اۋىلداستارى, مۇعالىمدەر ءبارى وسىندا. سىرنايلاتقان, كەرنەيلەتكەن نە ءسان. اسىپ-ساسقان دايىندىق, بالانىڭ شۋى. مۇعالىمدەر ونى قولىنان جەتەكتەپ اكەلىپ تورگە وتىرعىزىپ قويدى. جان-جاعىنا قاراعىشتاي بەردى, بىراق ابرامۋشكين كورىنبەيدى. مەكتەپ ديرەكتورى قابىلان راعات جەڭىس مەرەكەسى, ونىڭ ماڭىزى تۋرالى مايىن تامىزىپ ايتا كەلىپ, اۋىلدا قالعان ەكى سوعىس ارداگەرىنىڭ ءبىرى نيكولاي پاۆلوۆيچ ابرامۋشكيننىڭ تۇماۋدان كەيىن ءالى باسىن كوتەرمەي اۋىرىپ جاتقاندى­عىن, سون­دىقتان بۇگىنگى مەرەكەگە كەلە الما­عان­دىعىن حابارلادى. توردە وتىرعان شالدىڭ كوڭىلى قۇلا­زىدى. ىرگەدەن ىزعىرىق سوققانداي مازاسىزدان­دى. قۇلاعىنداعى ەستۋ اپپاراتى دا مىنا شۋدى ەسەلەپ جىبەرگەندەي, باسى اينالدى. توبىنان ءبولىنىپ قالعان كيىكتەي, كوڭىلى جەتىمسىرەپ, ءوز ويىمەن ءوزى بولىپ وتىرىپ قالدى. ەڭسەسى دە ءتۇسىپ, بۇگەجەكتەپ كەتكەندەي مە قالاي. جارقى­راعان وردەن, مەدالدارىن تاعىپ, شالقايىپ, مارقايىپ ءجۇرۋشى ەدى-اۋ مايدانداس زامانداس­تارىنىڭ قاتارىن­دا. ول دا ءوتىپ كەتكەن داۋرەن ەكەنىن ماتاقاي شال بۇگىن ۇعىپ وتىر, مەرەكەگە كەلمەي, كەلە الماي, جەتە الماي جات­قان ابرامۋشكين ۇقتىر­عانداي وسىنى. ول ورنىنان تاياعىنا سۇيەنىپ, تالتىرەكتەپ تۇردى دا, اۋىلدىڭ اكىمىن قول بۇلعاپ شاقىرىپ الىپ, ماسەلەنى توتەسىنەن ءبىر-اق قويدى. “مەنى وسينوۆكاعا اپارىپ كەل, شىراعىم, ماعان بۇگىن­گى قۇرمەتتەرىڭ سول بولسىن, ابرامۋشكيننىڭ ءحالىن سۇراپ كەلەيىن, مەرەكە­سىمەن قۇت­تىق­تايىن” دەدى. اكىم ءبىر اۋىز ءسوز قارسى ايتپاي, ءماشي­نەگە وتىردى. گلا­زۋنوۆ­تان جيىرما بەس شاقىرىم جەردەگى وسينوۆ­كاعا بەت العاندا, قالتا تەلە­فونىمەن ابرامۋش­كيننىڭ قىزىنا نيكولاي پاۆلو­ۆيچتىڭ ءحالىن سۇراپ, مەرەكە­سىمەن قۇتتىقتاۋعا ساپابەك اتايدىڭ كەلە جاتقاندىعىن ەسكەرتىپ قويدى. – اكە, ءسىزدى جەڭىس كۇنى­مەن قۇتتىقتاۋعا گلا­زۋنوۆ­كادان ساپابەك قو­جاقوۆيچ دوسىڭىز كەلە جا­تىر ەكەن, – دەگەن قىزى­نىڭ داۋسىن ەستي سالا توسەك­تە تاڭىلىپ جاتقان شال قالبالاقتاپ تۇرۋعا قام جاسادى. قىسى­مەن اۋىرىپ, سابىنعا سال­عان سۇيەكتەي بوزارعان اكەسىنىڭ جۇزىنە ءبىر قۋانىش ءۇيىرىلدى. قورجىن ءۇيدىڭ تەرەزەسىنەن تۇسكەن بولما­شى جارىقتاي سولعىن جا­نارى جىميعاندا ءالسىز عانا جىلتىرادى. وردەن, مەدال­دارى تاعىلعان كوستيۋ­­مىن الدىرتىپ, ارىق ساۋساق­تارى دىرىلدەپ, ءوزى كيىنە باستادى. “ساپابەك قوجاكو­ۆيچ تە وسىلاي كيىنگەن شىعار” دەدى ءدىرىلى بار تارعىل داۋىسى­مەن. “كەلە جاتىر ما؟” دەدى تاعى دا تاعاتسىزدىق ءبىلدىرىپ. قىزى سۇيە­مەلدەپ اكەلىپ ديۆانعا وتىرعىزدى. اكەسى تىم شوگىپ كەتكەن ەكەن, وزگەنىڭ كيىمىندەي كەڭىپ كەتكەن كوستيۋمىنىڭ ىشىندە ءبىر ۋىس بولىپ قالىپتى. بەت تەرىسى سۇيەگىنە جابىسىپ, كوزى شۇڭىرەيگەن شالدىڭ كوڭىلىندە يىعىن تىكتەپ, اياعىن اياعىنا سارت ەتكىزىپ قوسىپ تۇراتىنداي ءبىر جەلىك بار سياقتى. بىراق ەكى يىعىنان باسىپ تۇرعان كوستيۋمىنىڭ سالماعى شالدى تىپىر ەتكىزەر ەمەس. موينىنا ورناتىپ قويعانداي باسى عانا ءبىر-ەكى رەت قىلمىڭدادى دا قويدى. قارسى قابىرعادا ءىلۋلى تۇرعان سۋرەتتەن سىمداي تارتىلعان جاۋىنگەر ودان ەكى كوزىن الماي, بىرەسە جاقىنداپ, بىرەسە الىستاپ كەتەدى. شالدىڭ كەنەتتەن ەنتىگۋى جيىلەدى دە, بىردەڭە دەپ سويلەۋگە شاماسى كەلمەدى, كوز الدىندا جارىق دۇنيە سەمىپ, ول ۇيىقتاپ بارا جاتتى... اۋرۋ مەن كارىلىكتەن قاجىپ, بولدىرىپ جاتقان قارت جاۋىنگەردىڭ جۇرەگى ءبىر ساتتىك قۋانىشتى كوتەرە الماي توقتاپ قالدى. اۋىل فەلدشەرى مەن نەمەرەلەرى نيكولاي پاۆ­لوۆيچتىڭ بەتىن جاۋىپ جاتقاندا ەسىك الدىنا ماشينە دە كەلىپ توقتادى. ليۋبوۆ نيكولاەۆ­نا “ اكەم ءسىز كەلەدى دەگەننەن كيىنىپ, ديۆاندا وتىرعان كۇيى ءۇزىلىپ كەتتى” دەپ, تابالدىرىقتان اتتاي بەرگەن ساپابەك اتايدى قۇشاقتاي الدى. ول نيكولاي ءپاۆلوۆيچتىڭ بەتىندەگى اق شۇبەرەكتى اشىپ, ماڭدايىنان سيپادى, دەنەسى ءالى سۋىماپ­تى, وزىنە قاۋقىلداپ امانداسىپ, اڭگىمە­سىن شەرتە جونەلەتىندەي ك ۇلىمسىرەگەن كۇيى جاتىر. شال شەگىنىپ بارىپ ديۆانعا وتىرعاندا بايقا­دى, بەتىن جاس جۋىپ كەتكەن ەكەن. نيكولاي ءپاۆلوۆيچتى ءبىرىنشى رەت “كوليا” دەدى. “كوليا, ەڭ بولماسا بەس مينۋت كۇتە المادىڭ-اۋ!..”. توما­شا­داي سارى شالدىڭ ءجۇزى نارتتاي قىزارىپ, بەت ورامالىمەن سۇرتكەنگە كوز جاسى توقتار ەمەس. “كوليا, ەڭ بولماسا, بەس مينۋت كۇتە المادىڭ با؟!”. شال ەگىلىپ, يىعى سەلكىلدەپ جىلاپ وتى­رىپ, وسى ءسوزدى تاعى قايتالادى. ەكەۋى كەزدەسكەن سايىن ۇسكىرىك جەلدەن قورعانار ىقتاسىنى بارداي سەزىنىپ قالۋشى ەدى. نيكولاي پاۆلوۆيچ بەس مينۋت كۇتكەندە ول قاۋدىراپ كەلىپ ءحالىن سۇرار ەدى, قاي كۇنى ەسىنە ءتۇسىپ, شىقپاي قويعان سوعىس كەزىندەگى ءبىر جايدى ايتىپ بەرەر ەدى... ەسكە الاتىن تۇس كوپ ەدى, مۇڭى دا, ازداعان شاعىمى دا جوق ەمەس ەدى... ەكەۋى دە كەمپىرىن ايتىپ قامىعاتىن. نيكولاي پاۆلوۆيچپەن كەزدەسكەن سايىن اعىتىلار سىردى ماتاقاي شال بۇگىن ءوزىنىڭ الدىندا قۇرداي جورعالاپ جۇرگەن اۋىل اكىمى ەربول بالاسىنا ايتا ما–ايتپايدى. ۇلكەنىمىز دەپ تورگە وزدىراتىن داستارقان باسىن­دا ايتا ما – جوق, ايتا المايدى, تىڭداتا المايدى. سىپايى, مەيىرلەنە قارايتىن قالپىمەن ۇيىقتاپ جاتقان دوسى دا ماتاقاي شالدىڭ بۇگىنگى الىپ كەلگەن اڭگىمەسىن ەندى “اي­تا بەر, تىڭدايمىن” دەمەيدى. سوستيىپ تۇرىپ قالعان ۇيدەگىلەر ماتاقاي شالدى اۋىرىپ قالا ما دەپ قاۋىپ قىلدى, فەلدشەر لىپىپ كەلىپ, قان قىسىمىن ولشەدى. ءبىرى سۋ اكەلدى, فەلدشەر تىنىشتاندىراتىن ءدارى بەردى, جۇباتتى, كوپ كوڭىل كۇيگە بەرىلسە ءوزىنىڭ اۋىرىپ قالاتىندى­عىن ەسكەرتتى.ساپابەك اتاي ەرتەڭىنە گلازۋنوۆ اۋىلىمەن بىرگە ابرامۋشكيندى سوڭعى ساپارعا شىعارىپ سالدى, قابىرىنە توپىراق تاستادى. بيىل قوستانايدا قىس قاتتى, ءارى ۇزاق بولدى. ەرسىلى-قارسىلى سوعىمعا شاقىرىسقان داستارقان باسىنان ماتاقاي شال جىلداعىداي كورىنگەن جوق. پەشتىڭ تۇبىنەن ۇزاپ شىعا المادى. قۇلاعى ەستۋ اپپاراتىنا دا كونبەي بارادى, بۇگىن دۇنيەدە نە بولىپ جاتقانىنان حابارى از. سەكسەن توعىزدان اسىپ توقسانعا قاراعان شاعى بيىل, قۇم ساعاتتى توقتاتار نە شارا بار؟ جاستىققا باسىن قويىپ, كوزىن جۇمسا الىستا قالعان كۇندەر جاڭعىرادى. ال تاعى دا جەڭىس كۇنى جاقىنداپ قالدى... ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي وبلىسى, قوستاناي اۋدانى, گلازۋنوۆ اۋىلى.