تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا قالا اكىمدىگى رەسمي سايتىنىڭ رەداكتسياسى ەلباسىنىڭ ەلورداداعى ەڭ ۇزدىك ارحيتەكتۋرالىق شەشىمدەرىنە شولۋ جاسادى.
زاڭدى مارتەبەگە يە بولعان ساتتەن باستاپ باس قالا سۇلۋ كەيىپكە ەنىپ, تۇرلەندى. شىعىس پەن باتىستىڭ مادەنيەتى توعىسقان بىرەگەي قۇرىلىستار ەسەبىنەن قازاقستاننىڭ برەندىنە اينالدى. ەلباسى ءوزىنىڭ «ەۋرازيا جۇرەگىندە» اتتى كىتابىندا ەلوردانىڭ قۇرىلىسى تۋرالى اشىق ايتتى.
«ەيفەل مۇناراسى, ۆەستمينستەر, كرەمل... بۇل استانالىق بەلگىلەر – الەم كارتاسىنداعى ەڭ ۇزدىك ۇلگىلەر. ولار وسىلاي جاسالعانداي اسەر قالدىرادى. بىراق ولاردىڭ ءبارى بەلگىلى ءبىر ادامداردىڭ تالانتى مەن ەڭبەگىمەن جاسالدى. استانانىڭ قۇرىلىسى – جاڭا ۇلتتىق تاريحتى جازۋ. مۇنداي قۇرمەت ءار ۇرپاققا بەرىلمەيدى. ەكى مىڭجىلدىق توعىسىندا ءبىز وسىنداي شەشىم قابىلداپ, ەۋرازيا جۇرەگىندە جاڭا استانانى سالدىق».
ايتا كەتۋ كەرەك, ەلوردانىڭ ارحيتەكتۋرالىق شەشىمدەرىنىڭ ارقايسىسى ەل تاريحىنىڭ ءبىر بولىگىن, سونىڭ ىشىندە اتاۋلى كۇندەردى دە كورسەتەدى. مىسالى, «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ بيىكتىگى – 91 م, بۇل قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان جىلدان سىر شەرتىپ تۇر. «ماڭگىلىك ەل» مونۋمەنتىنىڭ بيىكتىگى – 20 م, بۇل ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا وراي سالىنعان.
«بايتەرەك» مونۋمەنتى
2002 جىلى «بايتەرەك» مونۋمەنتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ەلباسى بۇل نىسان بولاشاقتا ەلوردانىڭ جانە بۇكىل قازاقستاننىڭ ۆيزيت كارتاسى بولاتىنىن مالىمدەدى. شىنىندا دا, «بايتەرەك» بۇگىندە ەلوردامىزدى, مىسالى, قىزىل الاڭداعى ماسكەۋ نەمەسە بوستاندىق ءمۇسىنى بويىنشا نيۋ-يورك سياقتى قالانىڭ نەگىزگى كورىكتى جەرلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى.
«بايتەرەك» مەتالل, شىنى جانە بەتوننان تۇرعىزىلعان. مەتالل كونسترۋكتسياسىنىڭ بيىكتىگى 97 مەتردى قۇرايدى, بۇل 1997 جىلى باس قالانىڭ رەسمي كوشىرىلگەندىگىن بىلدىرەدى. ەسكەرتكىشتىڭ جالپى بيىكتىگى 105 مەترگە جەتەدى.
مونۋمەنت قاسيەتتى بايتەرەك اعاشى تۋرالى ەجەلگى قازاق اڭىزىنا نەگىزدەلگەن. تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستان جولى» اتتى كىتابىندا بۇل اڭىزدى ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
«بايتەرەك» – ەلباسىنىڭ ەلورداداعى سۇيىكتى ورنى.
«سۇيىكتى ورىندارىم كوپ. «بايتەرەك» ارينە ماعان وتە قاتتى ۇنايدى. بۇل ەڭ ادەمى جانە سۇيىكتى ورنىم. ول جەرگە بارۋدى ۇناتامىن», – دەدى تۇڭعىش پرەزيدەنت ەلوردانىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا بەرگەن سۇحباتىندا.
«ماڭگىلىك ەل« مونۋمەنتى
«ماڭگىلىك ەل» سالتانات قاقپاسى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 2011 جىلعى 16 جەلتوقساندا قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي اشىلدى. «التىن قيمانىڭ» ءدال ساقتالۋىنىڭ ارقاسىندا مونۋمەنت ءمىنسىز ۇيلەسىمگە يە. ونىڭ قۋىستارىندا اقساقال-داناگوي, ايەل-انا, ورتاعاسىرلىق باتىر, قازىرگى زامانعى جاۋىنگەردىڭ كولەمدى قولا مۇسىندەرى ورناتىلعان. ەكى جاعىندا قوجا احمەت ياسساۋي كەسەنەسىندەگى «تاي-قازان» كوشىرمەسى ورناتىلعان. ساۋلەت قۇرىلىمىنىڭ بيىكتىگى 20 م, بۇل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي اشىلعان. ونىڭ الدىڭعى بەتىندە جاۋىنگەر ءمۇسىنى, ەكىنشىسىندە قازىرگى قازاقستان ارمياسى اسكەري قىزمەتشىسىنىڭ ءمۇسىنى بەينەلەنگەن. قۇرىلىمنىڭ جوعارعى جاعىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ ءبىرىنشى بابىنان الىنعان جازۋدى وقۋعا بولادى.
ەلباسى مونۋمەنتتىڭ اشىلۋى ەلىمىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرىنەن سىر شەرتەتىنىن جانە بولاشاققا كوشۋدىڭ بەلگىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە سالتاناتتى قاقپا بار. ول ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن اشىلادى. ونىڭ ىشىندە اسكەري جەڭىستەر ءۇشىن اشىلعاندارى دا بار. سوڭعى ۋاقىتتارى سالتاناتتى اركا باسقا سەبەپپەن دە اشىلىپ جاتىر. بۇل ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىن سالتاناتتى تۇردە وتكەرگەنىمىزدى بىلدىرەدى. ەڭبەكتەرىمىزدىڭ, جەتىستىكتەرىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە دە, بولاشاققا كوشۋدىڭ بەلگىسى رەتىندە دە ءبىز وسى كەرەمەت اركانى سالدىق, بۇل استانانىڭ تاعى ءبىر سيمۆولى بولادى», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اشىلۋ راسىمىندە.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى
حالىق اراسىندا «پيراميدا» دەپ اتالاتىن بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايى 2006 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندە اشىلدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2003 جىلى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەردىڭ I سەزىندە سارايدى دوستىقتىڭ, بەيبىتشىلىك پەن بىرلىكتىڭ نىشانى رەتىندە اشۋدى ۇسىندى. ءۇش جىلدان كەيىن سەزدىڭ ەكىنشى وتىرىسى جاڭا عيماراتتا ءوتتى.
نىسان ايگىلى ساۋلەتشى نورمان فوستەردىڭ جەتەكشىلىگىمەن سالىندى. پيراميدا التىن ءبولىم ءپرينتسيپى بويىنشا سالىنعان: بيىكتىگى 62 مەترگە تەڭ. مۇندا 1500 ورىندىق كونتسەرتتىك-وپەرا زالى بار, ونىڭ اشىلۋىندا مونسەررات كابالە ونەر كورسەتتى.
بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ ەڭ جوعارعى جاعىندا «دىندەر تەرروريزمگە قارسى» حالىقارالىق كونفەرەنتسياسى وتكەن «بەسىك» زالى ورنالاسقان. زالدىڭ اينالاسىندا «قىسقى باق» ورنالاسقان, ول بۇكىل الەمنىڭ وسىمدىكتەرىنىڭ الۋان تۇرلىلىگىمەن اسەر قالدىرادى.
ال پيراميداعا قازاقستاننىڭ ەتنوستارىن بەينەلەيتىن 130 كوگەرشىن بەينەلەنگەن ۇلكەن شىنى كۇمبەز قويىلعان. تۇندە كۇمبەز جارقىراپ, ءارتۇرلى دىندەردىڭ, مادەنيەتتەر مەن حالىقتاردىڭ بىرىگۋىنىڭ سيمۆولىن كورسەتەدى.
«استانا وپەرا» تەاترى
«استانا وپەرا» مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترى 2013 جىلى سالىنعان جانە ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى تەاتر بولىپ سانالادى.
عيماراتتىڭ سىرتقى كەلبەتى مەن ينتەرەرىندە 33 ەلدىڭ ساۋلەتشىلەرى, قۇرىلىسشىلارى مەن ماماندارى جۇمىس ىستەدى. ەلباسىنىڭ ءوزى جوباعا ءوز تۇزەتۋلەرىن, ءتىپتى اياقتالۋ ساتىسىندا دا ەنگىزدى. ونىڭ ۇسىنىسى بويىنشا نەگىزگى تەاتر فويەسىنىڭ بيىكتىگى ۇلعايتىلدى.
«ساناۋلى كۇندەر ىشىندە ءبىز ەلوردامىزدىڭ 15 جىلدىعىن اتاپ وتەمىز. بۇل عيمارات, بۇل تەاتر – ەلوردامىزدىڭ 15 جىلدىعىنا باعا جەتپەس سىي. ەڭ الدىمەن, مەن ءوز اتىمنان وسى جاۋھار تۋىندىنى جاساعان بارلىق ساۋلەتشىلەرگە, قۇرىلىسشىلارعا العىسىمدى بىلدىرەمىن», – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تەاتردىڭ رەسمي اشىلۋىندا.
«استانا وپەرا» «باستيليا وپەراسى» مەن «مارين تەاترى» سەكىلدى بىرەگەي ساحناعا يە. جوبانىڭ باس ساۋلەتشىسى – رەناتو اركەتتي. تەاتر كلاسسيكالىق داستۇرلەردى ەسكەرە وتىرىپ سالىنعان, بىراق ساۋلەت ونەرىندە قازاقتىڭ ۇلتتىق ناقىشى ايقىن كورىنەدى. فويەنىڭ ەدەنى, قابىرعالارى, ساندىك پانەلدەرى جانە بۇرالاڭداعان ءمارمار باسپالداقتارى سيتسيليالىق مارمارمەن بەزەندىرىلگەن.
«قازاق ەلى» مونۋمەنتى
مونۋمەنت 2009 جىلى تاۋەلسىزدىك الاڭىمەن بىرگە اشىلدى. ساۋلەت كەشەنىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنە الەمنىڭ ءار بۇرىشىنىڭ بىرلىگى نەگىز بولدى. بۇل ەلوردامىزدىڭ ەۋرازيانىڭ جۇرەگىندە ورنالاسقانىن بىلدىرەدى. ەگەمەن قازاقستان تاريحىندا تۇڭعىش رەت الاڭدا كونستيتۋتسيا كۇنىنە ارنالعان اسكەري شەرۋ ءوتتى.
«قازاق ەلىنىڭ» بيىكتىگى اقش-تاعى بوستاندىق ءمۇسىنى سەكىلدى 91 مەتر. قازاقستاندىقتار ءۇشىن مونۋمەنت 1991 جىلى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋدىڭ سيمۆولى بولىپ سانالادى. جالپى اۋدانى – 5 گەكتار, ىرگەلەس اۋماعى – 11 گەكتار. ءتورت قولا رەلەفتە «تۇڭعىش پرەزيدەنت جانە قازاقستان حالقى», «ەرلىك», «جاسامپازدىق» جانە «بولاشاق» بەينەلەنگەن.
ساۋلەت كەشەنىنىڭ اشىلۋىندا قازاقستان سەناتىنىڭ توراعاسى, ال قازىر مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرىلىستىڭ ءوزىنىڭ مونۋمەنتالدىلىعىمەن جانە مازمۇندىلىعىمەن ءتانتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«وسى سالتاناتتى راسىمدە ءبىز ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بۇكىل قازاقستان حالقىنىڭ يگىلىگى جولىنداعى قاجىرلى ەڭبەگى ءۇشىن شىن جۇرەكتەن العىس ايتۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىنىڭ قالىپتاسۋىنىڭ قيىن كەزەڭىندە, ەگەمەندى قازاقستانعا اينالۋ نەمەسە بولماۋ تۋرالى تۇبەگەيلى ماسەلە شەشىلگەن كەزدە, ءبىزدىڭ پرەزيدەنت ەلدى سەنىمدى تۇردە باسقاردى. كەشەن ءبارىن مونۋمەنتالدىلىقتى, اسەمدىكتى, ەكسپوزيتسيانىڭ مازمۇندىلىعىمەن تاڭ قالدىرادى, ەڭ باستىسى – «قازاق ەلىنە» مۇقيات قاراساق, وندا اركىم ءوزىن: قامقور انانى, تالاپتى ستۋدەنتتى, ەڭبەكقور اۋىل تۇرعىنىن, ەرجۇرەك جاۋىنگەردى كورەدى», دەدى سول كەزدە قاسىم-جومارت توقاەۆ.
