قازاقستان • 03 جەلتوقسان، 2021

قوزىباەۆ كابينەتى اشىلدى

43 رەت كورسەتىلدى

كەڭەستىك توتاليتارلىق يدەولوگيانىڭ قاتاڭ قىسپاعىنا قاراماستان قازاقستان تاريحىنىڭ ايشىقتى بەتتەرىن اشىق جازىپ كەتكەن اكادەميك ماناش قوزىباەۆتىڭ ەڭبەكتەرى بۇگىندە وتاندىق عىلىم ءۇشىن اسا قۇندى. قوزىباەۆ فەنومەنىنىڭ ەرەكشەلىگى تاۋەلسىز قازاقستان حالقىنىڭ جاڭا تاريحي كەزەڭدەگى دۇنيەتانىمى مەن كوزقاراستارىنىڭ قالىپتاسۋىنا يدەيالىق تۇرعىدان ىقپال ەتۋىمەن تىعىز بايلانىستى.

ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى جانە ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنو­لو­گيا ينستيتۋتىنىڭ ۇيىمداس­تى­رۋىمەن ماناش قوزىباەۆتىڭ تۋعانىنا 90 جىل تو­­لۋىنا وراي وتكەن «اكادەميك م.قوزى­باەۆ جانە وتاندىق تاريح عىلى­مىنىڭ زا­­ما­ناۋي تۇجىرىمدالۋى» ات­تى حالىق­ارا­­لىق عىلىمي-تەوريالىق كون­فەرەنتسيا­دا عا­­لىم ەڭبەكتەرىنىڭ ماڭىزى مەن وتان تا­ري­­­حى­نىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تالقى­لان­دى.

كەڭەستىك كەزەڭنىڭ اۋىرتپالىعىن حال­قى­مەن بىرگە كوتەرگەن اكادەميك ماناش قوزى­باەۆ قوعامدىق-ساياسي وقيعالاردى باسى­نان وتكەرە وتىرىپ، تۇلعالىق تۇرعى­دان قالىپتاستى. تاريحشى ماماندار وسى وقي­عالاردىڭ بارلىعى عالىمنىڭ ەڭبەكتەرىندە تەرەڭ زەرتتەلگەندىگىن ايتا­دى. عالىمنىڭ جازبالارىندا اكەسى مەن اناسىنا، تۋىستارى جانە ۇستازدارىنا دەگەن زور ءىلتيپات بايقالادى. قانشاما دا­رىن­دى جولداستارىنىڭ جوقشىلىق­تىڭ تاۋقىمەتىنە ۇشىراپ، ومىردەن ەرتە ءوتىپ كەت­كەندىگىنە قاتتى كۇيزەلەدى. ماناش قو­­زى­باەۆ تاريحشى عانا ەمەس، ارداقتى ادامداردىڭ جاقسىلىعىن ەڭبەكتەرىنە ارقاۋ ەتە وتىرىپ، جالىندى پۋبليتسيست، جانكەشتى قايراتكەر رەتىندە تانىلدى. ۇلت ۇلاعاتىنىڭ جارشىسى رەتىندە، تا­ريح­­تىڭ اقيقاتىن اق قاعاز بەتىنە ءتۇسى­رىپ، ۇعى­نىقتى تىلمەن جەتكىزە بىلگەن عى­لىمي ءستيلى ارقىلى وقىرمانىن جاقىن تارتا ءبىلدى.

القالى جيىن بارىسىندا تاريحناما، دەرەكتانۋ جانە زاماناۋي مەتودولوگيا كابينەتىنە اكادەميك م.قوزىباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلدى. كابينەتتىڭ اشىلۋىنا ەلى­مىزدىڭ بەلگىلى تاريحشىلارى، سونى­مەن بىرگە اكادەميك دوسمۇحامەد كىشى­بەكوۆ، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوك­تورى ساعىمباي قوزىباەۆ، ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى ەردەن قاجىبەك، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ءىلياس قوزىباەۆ جانە ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.

ءىس-شاراعا يزرايلدەن تاريح عىلىم­­دا­رىنىڭ كانديداتى ي.ماليار، وزبەك­ستاننان تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى د.اليموۆا، گەرمانيانىڭ شتۋتگارت قالاسىنداعى Steinbeis ۋنيۆەرسيتەتىندە دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جوباسىنىڭ جەتەكشىسى ءا.بالاپانوۆا، اكادەميك ب.كومەكوۆ، مەم­لەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ە.ءابىل، ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى ق.الداجۇمانوۆ، اكادەميك ح.ءابجانوۆ، ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى م.ابۋسەيىتوۆا، تاعى باسقا عالىم­دار قاتىسىپ، عالىمنىڭ ءومىر جولى، زەرتتەۋلەرى حاقىندا وي قوزعادى.

ەڭبەك جولىن قوستاناي پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنان باستاعان عالىم ش.ءۋالي­حانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينس­تيتۋتىندا ديرەكتورلىق قىزمەتتە بول­­­دى. سانالى عۇمىرىن عىلىمعا ارناعان اكا­­دەميك كەڭەستىك كەزەڭدە ءىى دۇنيەجۇزىلىك سو­عىس جىلدارىنداعى قازاقستان تاريحىن زەرت­تەدى. وسى ورايدا عالىم­نىڭ « ۇلى وتان سوعىسى جىلدارىنداعى قا­زاق­­ستان كومپارتياسى»، «قازاقستان – ماي­­دان ارسەنالى» ەڭبەكتەرىن عىلىمي قا­ۋىمداستىق جوعارى باعالاعانى بەلگىلى.

سوتسياليستىك جۇيەنىڭ جويىلۋىنا باي­لانىستى قازاقستاندىق تاريح عىلى­مىنىڭ تەوريالىق-مەتودولوگيالىق ماسەل­ەلەرىن قايتا قاراپ، جاڭا تاريحي تا­نىم قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىن­داعان كەزەڭدە تاريحتى جازۋدا، زەرت­تەۋدە وزەكتى ماسەلەلەرگە جاڭا كوز­قاراستار تۇرعىسىنان قاراپ، دەربەس، تىڭ وي-پىكىرلەر مەن تۇجىرىمدار تۇيىن­دەۋ مىندەتى تۇردى. الايدا تاۋەلسىز، سونى تۇجىرىمدار جاساۋ كوپتەگەن قيىن­دىققا سوقتىردى. جاڭا باعىتتا ءتول تاريحىمىزدى جازۋ، تاۋەلسىز ادىستەمەنى قالىپتاستىرۋ ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلدى. وسى تۇستا تاريحشىلارعا وي سالىپ، عى­لىمي ارنانىڭ اعىسىن وبەكتيۆتى جولعا بۇ­رۋعا ۇمتىلعان ءبىرلى-جارىم عا­لىم­داردىڭ قاتارىندا تىڭنان جول سالعان­داردىڭ ءبىرى اكادەميك ماناش قوزىباەۆ بولاتىن.

قازاقستان ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەننەن كەيىن بۇرىن عىلىمدا ءبىر­شاما كۇدىك تۋدىرىپ كەلگەن ماسەلەلەر قاي­تا زەرتتەلىپ، زەردەلەنە باستادى. ماسە­لەنى تاريحنامالىق تۇرعىدا تالداعان زەرتتەۋلەر دۇنيەگە كەلدى. قازاقستاننىڭ رە­سەي يمپەرياسى قۇرامىنا ەنۋى نەگىزى­نەن تاريحي وقيعالار مەن ۇردىستەر اۋقى­مىندا زەرتتەۋ قۇبىلىسى عىلىمنان كورىنىس تاپتى. قازاقستاننىڭ رەسەي بودان­دىعىن قابىلداۋى شىنايى تۇردە، تا­ريحي وقيعالاردىڭ ساباقتاستىعى تۇر­عىسىندا تالداندى. سونىمەن قاتار جاڭا تا­ريحي تانىم مەن شىندىق نەگىزىندە قاي­تا قاراپ، جاريالانعان زەرتتەۋلەردە كوش­پەلى جانە جارتىلاي كوشپەلى قازاق شا­رۋالارىن وتىرىقشىلىققا كوشىرۋ كۇش­پەن ءىس-جۇ­زىنە اسىرىلعاندىعى، ونىڭ بارىسىندا كوپ­تەگەن قاتەلىك پەن بۇرمالاۋشىلىققا، اسىرا سىل­تەۋ­گە جول بەرىلگەندىگى، سالدارى اشار­شىلىق پەن جات ولكەگە قونىس اۋدا­رۋعا اكەلىپ تىرەگەندىگى اشىق ايتىل­دى. كەڭەس داۋىرىندە بانديتتىك، قاراق­شىلىق دەپ ايدار تاعىلىپ، تاڭبا باسى­لىپ كەلگەن حالىقتىق باس كوتەرۋلەر مەن «ب ۇلىك­تەردىڭ» شىنايى سيپاتى انىقتالدى.

عالىمنىڭ تاباندى ەڭبەگىنىڭ ناتي­جەسىندە تاريح عىلىمىندا تىڭ تاقىرىپ­تار اشىلىپ، زەرتتەۋلەر جاسالدى. بۇل ەڭبەكتەر بۇگىندە ەل تاۋەلسىزدىگىنە ارنال­عان تاريحي ءھام رۋحاني مۇرا رەتىندە قۇندى. سانالى عۇمىرىن ۇلتتىڭ قامى مەن بولاشاعىنا ارناعان اكادەميكتىڭ ارتىندا 800-دەن استام سۇبەلى ەڭبەك قالدى. بۇگىندە جەكە عىلىمي مەكتەبى قا­لىپتاسقان عالىمنىڭ ەلىمىزبەن قاتار قىتاي، موڭعوليا، وزبەكستان، رەسەيدە جۇزگە جۋىق شاكىرتى جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

نگاننۋ ءجۋرناليستىڭ اۋزىن جاپتى

جەكپە-جەك • بۇگىن، 18:00

ۇقساس جاڭالىقتار