راس, دارا قۇبىلىس كۇنتىزبەدەگى عۇمىر كەرۋەنىن شوگەردى, بىراق ونىڭ كەسەك-كەسەك كارتينالارى ءوز ۋاقىتىندا ماڭگىلىك قوزعالىستا دەر ەدىك. داۋىرلەردەن-داۋىرلەرگە, ءتۇرلى قوعامدىق-ساياسي فورماتسيالاردىڭ كوڭىل كۇيلەرىن ارقالاي كوشكەن سۋرەتكەر يدەيالارى ەشقاشان ولمەيدى. تاريح شىن مانىندە – قاتتالعان ۋاقىت. ول ءوز وقىرمانىن, ءوز كورەرمەنىن كۇتۋشى.
ساتىبالدى فەنومەنى ۋاقىتقا, ادام جانىنا, ۇلت تاريحىنا وسى تۇرعىدان ۇڭىلگەن بولاتىن...
«كوزدەن جۇرەك ىزدەيمىن, جۇرەكتەن كوز ىزدەيمىن» دەپتى نار نارىمبەتوۆ! ول شىنىمەن دە ءومىر بويى جوق تۇگەندەۋمەن جولدا بولعان جازۋشى ەدى... «اسسالاۋماعالەيكۋم, اتلانتيداسىنان» باستالعان ۇلى ىزدەۋ ونىڭ ومىرلىك ميسسياسىنا اينالدى. شىنىندا دا ءار ادام ءومىر بويى ءوزى الدەقاشان الىستاپ كەتكەن, ءتىپتى ەشقاشان ورالا المايتىن بالالىق شاعىنا قايتۋمەن بولادى. البەتتە, ارقايسىمىزدىڭ ءتۇپسانامىزدا ءبىر-ءبىر اتلانتيدانىڭ شوگىپ جاتقانى شىندىق. بار ەكەنىن, بولعانىن, سەندە سول ۇلى مەكەندە ءومىر سۇرگەنىڭدى بىلەسىڭ, سەزىنەسىڭ, بىراق ەشقاشان قايتىپ بارا المايسىڭ, ەشقاشان ونىڭ بولعانىن ەشكىمگە تۋرا ءوزىڭ ءتۇيسىنىپ تۇرعانداي ءتۇسىندىرىپ, سەندىرە المايسىڭ... ول – سونىسىمەن دە اتلانتيدا... ساتىبالدى شىعارماشىلىعىنداعى وسىناۋ ءتۇپسىز ساعىنىش ونىڭ كەيىنگى كينو الەمىنە تىڭنان تۇرەن سالعان كلاسسيكالىق كارتينالارىنان دا كورىنىس تاۋىپ جاتتى. «سوزاقتان شىققان گاملەت», «كوزىمنىڭ قاراسى» ءبارى-ءبارى سۋرەتكەردىڭ ءوز بالالىق شاعىنا ۇزاق سوزىلعان قولىمەن جازىلعان, سومدالعان, تاسپالانعان تاريحى بولاتىن.
اتلانتيدا قۇبىلىسى – ءار ادامنىڭ ىشكى جوعالۋى, سوعان ماڭگىلىك ساپارعا شىعۋى ەكەنى راس. ءتىپتى اتلانتيدا تۋرالى قۇستاردىڭ ءوزى وتىرىك ايتا المايتىنى قىزىق. ايتپەسە جايماشۋاق جىلى قۇرلىقتىڭ قۇستارى ازىناعان اتلانت مۇحيتىن توقتاۋسىز كەسىپ ءوتىپ, قاناتتارىنىڭ استى جۇدىرىقتاي بولىپ ىسكەن قالپىمەن امەريكاعا قاراي ۇشپاس ەدى. ولاردىڭ ءتۇپ جادى بويىنشا سول اتلانت مۇحيتىنىڭ ورتاسىندا قۇرلىق بولۋى كەرەك ەدى, الايدا ول بۇگىندە جوق, بىراق ارعى اتا-بابالاردان جەتكەن گەندىك كود جاڭا ۇرپاقتىڭ ساناسىندا ارەدىك-ارەدىك جاڭعىرىپ وتىرۋىنا بايلانىستى قۇستار دۇركىن-دۇركىن سولتۇستىكتى بەتكە الىپ كەتىپ وتىرادى. اتلانتيداعا قونامىز دەگەن اتاتەك اقپارات ولاردى ءسويتىپ, ۇزاق ساپارعا كەي-كەيدە اتتاندىرادى.
جوعالعان اتلانتيداسىنا ماڭگىلىك ۇشىپ بارا جاتقان جازۋشى جانكەشتىلىگى وسى تىلسىم قۇبىلىستى ەسىمىزگە ءتۇسىردى. ساتىبالدى نارىمبەتوۆ تە ءوزىنىڭ ارعى تاريحىنا دەگەن بەيسانا بورىشى ارقىلى ۇنەمى قارسىلىق پەن قاراما-قايشىلىققا تولى عۇمىر كەشتى... ءوزىنىڭ اتا-بابالارىنىڭ اماناتىن ارقالاي ءجۇرىپ ول قازاقتىڭ جوعىن تۇگەندەدى. ول ءوزىنىڭ الدەقاشان جوعالىپ كەتكەن «اتلانديداسىن» ىزدەدى...
ءبىر قىزىعى – ونىڭ ۇنەمى سەكسەۋىل تۋرالى ايتىپ جۇرەتىندىگى. ءبىز ادەتتە سەكسەۋىل تۋرالى اڭگىمەلەگەندە م.م.سپەرانسكيدىڭ: «قازاقتار شولەيتتە وسەتىن, بالتامەن ۇرىپ سىندىرا المايتىن سەكسەۋىل اعاشى سياقتى. سەكسەۋىلدى تەك ءبىر-بىرىنە ۇرىپ سىندىرۋعا بولادى. قازاقتاردى دا ءبىر-بىرىنە ايداپ سالىپ, السىرەتىپ بارىپ باستارىنا قۇلدىقتىڭ قامىتىن كيگىزە الامىز» دەگەن ءسوزىن بىلەمىز. رەجيسسەر ساتىبالدى ۇلتتىڭ وسى ءبىر قاتەلىگى تۋرالى كوپ ايتقان ادام بولا تۇرسا دا سەكسەۋىلدىڭ باسقا قاسيەتىن دە ۇمىتپاي ايتاتىن.
ء«بىر مۇشەل جاس سايىن ادامنىڭ قانى تازارىپ تۇرادى دەيدى عوي. ءوزىڭدى-ءوزىڭ جاڭارتىپ, تازارتاتىن ءبىر ساتتەر بولادى. سەكسەۋىلدى جاققان كەزدە مىناداي ادەت-عۇرىپ بار: سىرىڭكەنىڭ ءزارۋ كەزىندە, شوقتى كۇلدىڭ استىنا كومىپ قويا سالادى. تاڭەرتەڭ اشساڭ, سول كۇيىندە تۇرادى. بالالىق شاق تا سول سياقتى...» دەپتى بىردە. ءيا, بالالىق شاعىنىڭ شوقتاي جايناعان ىستىعى, وعان دەگەن ساعىنىشتىڭ ەشقاشان وشپەيتىندىگى تۋرالى جوعارىدا ايتىپ كەتتىك. ءبىز ساتىبالدى سەكسەۋىلىنىڭ وسى ءبىر شوعىنان باسقا تاريحقا كوز جۇگىرتكىمىز كەلدى.
ونىڭ كەيىنگى تۇسىرگەن «امانات» ءفيلمى تۋرا وسى ءسوزدىڭ استارىنا ايرىقشا ۇڭىلگەن كارتينا دەۋگە بولادى. ءبىزدىڭ تاريح شىنىمەن دە كومۋلى جاتقان سەكسەۋىلدىڭ شوعىنداي ىستىق جالىن, كوسەيىن دەسەڭ ءدال قازىر قولىڭدى كۇيدىرىپ الۋىڭ دا مۇمكىن, كوسەمەيىن دەسەڭ سىقىرلاعان سارى اياز ارقاڭدى قاريدى...
ءيا, كەنەسارى حان قوزعالىسىنىڭ تاريحى, ونىڭ وكىنىشى كەتپەس جەڭىلىسى ءبىزدىڭ, ياعني قارعا تامىرلى قازاق بالاسىنىڭ ۇلى تراگەدياسى ەكەنى راس. الايدا كەنەسارى حاننىڭ وپات بولۋى تەك الاش ۇراندى قازاق ۇلىسىنىڭ عانا قاسىرەتى مە ەدى؟ حان كەنەنىڭ قاپىلىستا قازا تابۋى – ورىس باسقىنشىلىعىنىڭ تۇركى حالىقتارىنا تۇبەگەيلى تىزە باتىرۋىنا توتەلەي جول اشتى... ارىستاننىڭ ابايسىزدا تورعا تۇسۋىندە البەتتە سەكسەۋىل ساياساتى ءساتتى جۇزەگە استى... دالا حالىقتارىن ءبىر-بىرىنە ايداپ سالۋ ارقىلى ارام پيعىلدى اق پاتشا كەڭ ساحارانى يەمدەندى... ساتىبالدى «اماناتى» وسى ءبىر قانقۇيلى تاريح بەتتەرىن ەكران ارقىلى جاس ۇرپاقپەن بىرگە اشقان كينوگەر بولدى. ءبىر كارتينا ارقىلى ءۇش بىردەي ۋاقىت ولشەمىن توعىستىرعان «امانات» سوناۋ كەنەسارى حان زامانىنان بەرگى وزبىر وتارشىلدىقتى اشكەرەلەدى. قانمەن قاتتالعان تاريحتى شاڭ باسقان ارحيۆتەردەن كوتەرگەن بەكماحانوۆتىڭ ايانىشتى تاعدىرى, سول بەكماحانوۆتى بەرتىندە زەرتتەگەن بۇگىنگى بۋىن بار, ءتىپتى ەرتەڭگى كەلەشەك ۇرپاق بار, ءبارىمىز ساتىبالدى كامەراسىنىڭ ىشىندە ميداي ارالاسىپ كەتتىك. بۇل – نارىمبەتوۆتىڭ شىن شەبەرلىگى دەر ەدىك. ونىڭ ايگىلى گەورگي دانەليا ءدارىسىن تىڭداعان شەبەر شاكىرت ەكەندىگىن, ءبىز سونداي-اق ونىڭ ءوز كينولارىندا ءوزىن ەشقاشان كورسەتپەيتىنىن, ەسەسىنە ۇلت بولمىسىن ناسيحاتتاپ وتىرۋىنان اڭعارۋعا بولادى.
ءوزىنىڭ ومىرگە كەلۋى دە قۇبىلىس ەكەن-اۋ!.. ەگەر الدىنداعى اعالارى مەن اپكەلەرى ءتىرى بولعاندا ساتىبالدى نارىمبەتوۆ مولدانىڭ التىنشى نەمەرەسى بولادى ەكەن. الايدا الدىنداعى بەس بالا دا ەكى جاستان اسار-اسپاس شەتىنەي بەرىپتى. سودان اتا-اناسى ساتىبالدىنى كىندىك شەشەسىنىڭ قويىنىنا 40 كۇن سالىپ, تارازىعا سول كەزدەگى ەڭ قات ءۇندى شايى, قانت سياقتى قىمبات زاتتارعا تەڭگەرىپ ساتىپ الادى. ساتىپ الىنعان ساتىبالدى كەيىن ءوزى دە قازاقتىڭ داۋىن, مۇڭىن, كەگىن, ەسەسىن ساتىپ الۋمەن بولدى. تاعى ءبىر ەستەلىگىندە ايتقانداي سويتە ءجۇرىپ وزىنە ەشتەڭە ساتىپ الماعان ادام. سايكەسىنشە كەيبىر جولشىباي جازارماندار قۇساپ ەشقانداي سىيلىقتى ساتىپ الماعان, ەشقانداي بيلىككە ساتىلماعان ساف...
كينەماتوگرافيا زاڭى ۇلتقا قىزمەت ەتۋى كەرەك دەپ وتكەن نارىمبەتوۆ تاريحقا ۇلتتىق كوزبەن قاراۋدىڭ ەرەن ۇلگىسىن كورسەتتى. «باسقا ەلدىڭ كوكەلەرىنىڭ كوزىمەن ەمەس, ءوزىمىزدىڭ, ناعىز قازاقتىڭ كوزىمەن قاراۋىمىز كەرەك. ەلدەگى قۇندىلىقتار باياۋ قالىپتاسىپ جاتىر. قوعامنىڭ ىشكى يممۋنيتەتى كەرەگىن الىپ, كەرەك ەمەسىن سينتەزدەپ شىعارىپ تاستايتىن دەڭگەيگە كەلگەن جوق. بارلىق تاقىرىپتا داۋ بار. ءالى كۇنگە دەيىن كاسىپقويلاردىڭ اۋزىمەن ايتىلعان, قالامىمەن جازىلعان پىكىر-اناليزدەر جوق دەسە دە بولادى. پىكىر ايتۋدان گورى ءمىن ىزدەۋگە شەبەرمىز» دەيدى ءبىر سۇحباتىندا.
ناركەسكەن نارىمبەتوۆ دەسەك تە جاراسادى, ەشقاشان مۇقالماعان, قايمىقپاعان كۇيى اقيقاتقا, شىندىققا تىك قاراپ ومىردەن وتكەن كەسەك كينوگەر. ونىڭ جىلى جىميعان جۇزىندە مىنا الەم ءار كەز تاپ-تازا, پاك, كىرشىكسىز كۇيىندە كوشكەن بولار.
