ازامات اجارى

انەكەڭ ەڭبەككە ەرتە ارالاستى. مەكتەپتەگى وقۋارالىق دەمالىس­تاردا جانە مەكتەپ بىتىرگەننەن كەيىن ەكى جىلداي اۋىلدا ەڭبەك ەتتى. جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ديپلوم العاننان سوڭ 1968 جىلى وتىرار اۋدانىنىڭ “قوجاتوعاي” كەڭشارىندا باس بۋحگالتەردىڭ ور­ىنباسارى بولدى. جالپى, ەسەپكە دەگەن تابيعي تالانتى ونىڭ جۇ­مىستى تەز ارادا مەڭگەرىپ, جوعارى ساپا دەڭگەيىنەن كورىنۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى. سونىمەن قاتار قوعامدىق جۇمىستارعا دا قىزۋ ارالاسىپ, ءوزىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قابى­لەتىنىڭ ارقاسىندا, قولىنان ءىس كە­لەتىن ازامات ەكەندىگىن كورسەتە ءبىل­دى. ءسويتىپ, 1973 جىلى “وۆتسەۆود” كەڭشارىنىڭ باس بۋحگالتەرى بولىپ تاعايىندالدى. انەكەڭ بۇل كەڭشاردا ءتورت جىلداي قىزمەت اتقارعان سوڭ, 1973 جىلى تۋعان اۋىلى – ءشاۋىلدىر قاراكول قوي زاۋىتىنا باس بۋحگالتەرلىك قىز­مەتكە اۋىستىرىلدى. بۇل قىزمەت­تە ول 1980 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن بولىپ, ودان ءارى رەسپۋبليكا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىمەن “شىلىك” كەڭشارىنا ديرەكتور بولىپ باردى. انەكەڭ “شىلىك” كەڭشارىن­داعى اۋەلگى 600 گا سۋارمالى جەر كولەمىن 2080 گەكتارعا جەتكىزدى. جاڭا جەر اشۋ ءۇشىن ءشاۋىلدىر تاس جولىن قازدىرىپ كوپىر سالدى­را­دى, شايان وزەنىنە ەكى جەردەن كو­پىر سالدىرىپ, جاڭا جەرگە ءجۇ­گە­رى داقىلىن ەكتى. كۇتىمى جاقسى بول­عاندىقتان جۇگەرىسى بىتىك ءوستى. 1982 جىلى د.ا.قوناەۆ وبلىس باسشىسى ا.اسقاروۆپەن بىرگە ار­نايى كەلىپ, جۇگەرىلىكتەگى القاپتى كورەدى. سون­دا ءبىر ساعاتتاي ۋاقىت بول­عان مەم­لەكەت باسشىسى جۇگە­رى­شىلەرمەن جۇزدەسىپ سۇحباتتاس­قان­نان كەيىن, وزىنە ارنايى دايىن­دالعان داستار­قان باسىندا شاي ءىشىپ وتىرىپ, ەسەلى ەڭبەك جەمىسىنە كوڭىلى تولىپ, شارۋا­شىلىق باس­شى­سى ءا.سەيىت­جانوۆقا ءوزى­نىڭ ريزاشى­لىق سەزى­مىن بىلدىرەدى. انەكەڭنىڭ شارۋاشىلىققا ءسى­ڭىرگەن ەڭبەگى ءالى دە ەل ەسىندە. سول كەزدە اۋىلدا 25 ورىندىق اۋ­رۋحانا سالىندى. ورتالىقتان كلۋب بوي كوتەرىپ, ەلگە تۇرمىستىق قىز­مەت كورسەتەتىن ءۇي اشىلدى. ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 40 جىلدىعىنا وراي ۇلكەن ەسكەرتكىش ورناتىلدى. ەسكى شىلىك ەلدى مەكەنىنەن 8 جىل­دىق مەكتەپ, ورتالىعىنان اتس اشىلىپ, ۇيلەرگە تەلەفون بايلا­نىسى تارتىلدى. توعان سالىپ, اۋىلدى سۋ الۋ قاۋپىنەن ءبىرجولاتا قۇتقاردى. مال شارۋاشىلىعى بويىنشا “شىلىك” كەڭشارى بۇ­رىن ءىرى قارانى بورداقىلاپ كەلگەن بولاتىن, ەندى 25 مىڭ قوي قابىلدايتىن جايدى قوسا سال­دىرىپ, قويدى دا بورداقىلاپ سەمىرتىپ مەملەكەتكە وتكىزىپ تۇرۋعا قول جەتكىزىلدى. وسىنداي ورەلى ىستەر اتقارعان دي­رەكتور ءا. سەيىتجانوۆ 1986 جى­لى قىزمەتىنەن بوساپ, ء“شاۋىلدىر” كەڭشارىنا بۋحگالتەرلىك قىزمەتكە تۇردى. بۇل كوپ بىلەتىن, ىسكەر, ارلى, ىزدەنگىش, “قۇپ مەيلىگە” جوق ءور مىنەز تۋراشىل ازاماتتىڭ اۋدان باسشىلىعىنا جاعا قويماعاندىعى بولسا كەرەك. ءبىر جىلدان سوڭ باس بۋحگالتەردىڭ ورىنباسارلىعىنا جوعارىلاتىلدى. ودان باس بۋحگال­تەر, ال 1992 جىلى “كوكساراي” بانكىنىڭ باسقارما توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. 1995 جىلى “كوك­سا­راي” اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرە­زيدەنتى قىزمەتىنە جالپى جينالىس­تا سايلاندى. بۇل, بۇرىنعى كەڭەس وداعى ىدىراپ, ەلىمىز ەگەمەندىك العان تۇستا ءانۋار سەيىتجانوۆ مىرزانىڭ ءومىر تالابىنا ساي جاڭا ءىس باستاعاندىعىنىڭ بەلگىسى ەدى. ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت اۋىلدىق جەردەن بانك اشىپ, ونى باسقارۋ دەگەنىڭىز بۋحگالتەر ءۇشىن ەرەن ەرلىكپەن تەڭ ءىس. مۇندا دا انەكەڭ ءوزىن ىسكەرلىك قىرىنان كورسەتە ءبىلدى. العاشقى كاسىپكەرلەر مەن شارۋاشى­لىقتار­دى قارجىدان تارىقتىرمادى. سول كەزدە وتىرار استىق قابىلداۋ كاسىپ­ور­نىنا 16 ملن., “كوكماردان” قاۋىم­داستىعىنا 10 ملن., “وۆتسە­ۆود”, “قوجاتوعاي”, “اقتوبە” شا­رۋا­شىلىقتارىنا 3 ميليوننان نە­سيە قارجى ءبولىپ, قالجىراعان قان­شا­ما ۇجىمدارعا دەمەۋشىلىك جا­سادى. قانشاما فەرمەرلەرگە نەسيە قارجى بەرىلىپ, تىڭايتقىش, تەحني­كا, اۋىل شارۋاشىلىعى قۇ­رال-ساي­ماندارىن الۋعا مۇمكىندىك جاسال­دى. ۇزىندىعى 36 شاقىرىم بولا­تىن ەسكى كانال ارناسى جاڭ­عىر­تى­لىپ, سونىڭ بويى­مەن حالىق­قا سۋ جەت­كىزىلىپ بەرىلدى. بۇل جاق­سىلىق­تار ءالى دە تالاي­لاردىڭ ەسىندە بولسا كەرەك. كەزىندە كوكساراي كانالىنىڭ تارتىلۋى جونىندە انەكەڭ: “بۇ­رىنعىداي بارلىعى مەملەكەتتەن ەمەس, ءوزىمىز ءوندىرىپ, ءوزىمىزدى, ەلدى ءوزىمىز اسىراۋىمىز كەرەك ەدى. سىردارياعا ناسوس قويىپ, سۋ تارتۋعا جانارماي جوق, سوندىقتان دا سۋدىڭ ءوزى اعىپ كەلەتىن كانال قازۋ كەرەك بولدى. اۋىل قاريالا­رىمەن اقىلداسا كەلە, 1933 جىلى حالىق قازعان كانالدى قايتا جاڭ­عىرتۋدى ءجون كوردىك. ناۋرىزباي مەن ءاميت قاريالار كانالدىڭ بۇرىنعى جوباسىن كورسەتىپ بەردى. كومىلىپ قالعان كانال ورنى ارشى­لىپ, ۇزىندىعى 36 كم. بولاتىن, كانال بويىمەن ەلگە سۋ جەتكىزىلىپ بەرىلدى” دەپ سىر تيەگىن اعىتادى. زەينەتكەرلىككە شىققان سوڭ ۇيدە جاتىپ دەم السا دا بولار ەدى, جۇمىس دەسە 10 بالانىڭ اكەسىنە ۇيدە دە جۇمىس اعىلىپ-توگىلەر ەدى. بىراق انەكەڭ ونى قاناعات تۇتا قويا ما, 2004 جىلى “قارلىعاش” شارۋا قوجالىعىن اشىپ, سودان بەرى جەكە كاسىپكەر رەتىندە تاسىن ورگە دو­مالاتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار انەكەڭ قوعامدىق ىستەردەن ەشبىر قول ءۇزىپ كورگەن ەمەس. اۋىلدىڭ توبە ءبيى رەتىندە ەلدە بولىپ جاتقان ءاربىر كەلەڭسىز جايىتتەردى تەزگە سالۋ ورايىندا دا, ورىندى-ورىنسىز باس­قا تىرلىكتەرگە دە بي­لىك ايتىپ, قاريالىق جاساپ ءجۇر. كوكساراي اۋىل اكىمشىلىگىندە 10 اۋىل ءبيى بار. انەكەڭ سولاردىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىرعان توبە ءبيى. بۇرىننان اۋىل ومىرىمەن تىعىز بايلانىستا جۇرەتىن انەكەڭ سودان بەرى ءبىرشاما يگىلىكتى ىستەر ات­قاردى. سولاردىڭ اراسىنداعى ەڭ ماڭىزدىسى – كوكسارايدا سوڭعى ۋاقىتتا جول اپاتى, كەزدەيسوق جاعدايدان, جاستاردىڭ ورىنسىز ءجۇرىس-تۇرىسىنان قايعىلى جاع­داي­دىڭ بەلەڭ الىپ بارا جات­قا­نىنا تويتارىس بەرۋگە بۇكىل اۋ­ىلدىڭ نازارىن اۋدارۋى. ەلدەگى يگى جاقسىلاردىڭ, ءار بۋىن وكىل­دەرىنىڭ باسىن قوسىپ, بۇل جاعدايدى تارتىپكە كەلتىرۋگە كوپ بولىپ جۇمىلۋدى ۇسىندى. ول كوپشىلىكتەن قولداۋ تاپتى. ءتارتىپ ءار شاڭىراقتان باستالۋى ءتيىس ەدى. وسى جاعداي جەتە ءتۇسىندىرىلدى. الەۋمەتتىك كومەككە ءزارۋ وت­باسىلارىنىڭ جاعدايىن زەرتتەۋدى دە انەكەڭ نازاردان تىس قال­دىرىپ جۇرگەن جوق. سولاردىڭ اراسىندا كەيبىرەۋلەردىڭ اتا-اناسى باقۋاتتى بولا تۇرا, الەۋ­مەت­تىك كومەك سۇراۋى ۇيات-اق. انە­كەڭ وسى جاعدايدى جاس وتباسىنىڭ اتا-اناسىمەن اڭگىمە وتكىزۋ ار­قىلى شەشىپ ءجۇر. پەرزەنتىڭدى بولەك شىعاردىڭ ەكەن, وعان ساۋىپ ىشەتىن ساۋىن سيىر بەرۋگە قينال­ما. سيىردى قيمايدى ەكەنسىڭ, لاقتى ەشكى بەر. ونىڭ ءسۇتىن ءنا­رەستەسىنە بەرەدى. وسىلاي تۇسىنىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ارقىلى تالايلاردىڭ بەرەكە-بىرلىگى ارتىپ, تالايلار تىرشىلىگىن جالعاستىرۋدا. ءيا, انەكەڭ وسىنداي تىنىم­سىز جان. ءوز ءۇيىنىڭ شارۋاسىن دا تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ, ۇرشىقتاي ۇيىرگەن. بالالاردى دا شارۋاعا بەيىم ەتىپ ۇيرەتكەن. 10 بالا ءوسى­رىپ وتىر. سونىڭ ءبارى بۇگىندە جە­تىلگەن, ومىردەن ءوز ورنىن تاپقان اتپال ازاماتتار. شەرالى ءبىلال, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.