وتتى جىلدار جىرلارى

زۇلمات سوعىس حالقىمىزدىڭ قانشاما دارىندى ۇلدارىن دەگەنىنە جەتكىزبەي, بويلارىنداعىلارىن سارقىپ ۇلتىنا بەرگىزبەي, ارتىنا ۇرپاقتارىن دا قالدىرماي قىرشىندارىنان قيىپ, وزدەرىمەن بىرگە اسىل ارماندارىن ارقالاتىپ الىپ كەتتى. 1932-ءنىڭ اشتىعى, 1937-ءنىڭ ناۋبەتىنەن ۇلتىنىڭ نەبىر اسىل ۇل-قىزدارىنان ايرىلعان حالىق باسقىنشىلارعا قارسى سوعىسقا تاعى دا قيماستارىن اتتاندىرعان. سوعىسقا ءوزى سۇرانىپ كەتىپ, ەلگە قايتىپ ورالماعان سونداي بوزداقتاردىڭ ءبىرى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى, اقىن ءتاشىباي المۇحامبەتوۆ بولا­تىن. ەسىمى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ عيماراتىنداعى ءمارمار تاقتاعا ويىپ جازىلعان, تورعايدا كىندىك قانى تامعانىمەن, قاسيەتتى ۇلىتاۋ وڭىرىندە ۇستازدىقپەن, شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان اقىن ءتاشىباي المۇحامبەتوۆتىڭ 100 جىلدىعىنا وراي جەڭىستىڭ 65 جىلدىعى قارساڭىندا بايقوڭىروۆ اتىنداعى جەزقازعان ۋنيۆەر­سي­تەتىندە “ ۇلى وتان سوعىسى جىل­دارىنداعى قازاق ادەبيەتى جانە جاۋىنگەر اقىن ءتاشىباي ءالمۇحام­بەتوۆ شىعارماشىلىعى” اتتى رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتي­كالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىلدى. كونفەرەنتسيانى اشقان ينس­تيتۋت پرورەكتورى تىنىس سۇلەي­مەنوۆ وقۋ ورنىنىڭ باسشىسى ابدىلمالىك تاكىشەۆكە ءسوز بەردى. رەكتور بارشا جينالعانداردى ۇلى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىمەن قۇت­تىقتاپ, ۇستازدىعى مەن شىعارما­شى­لىق قارىمىن ۇلىتاۋ ايماعى­مەن ماڭگىلىككە بايلانىستىرعان دارىندى تۇلعا – سوعىستان ورال­ماعان ءتاشىباي المۇحامبەتوۆتىڭ 100 جىلدىعىنا بايلانىستى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ قولداۋىمەن وتكىزىلىپ وتىرعان كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەدى. بۇگىنگى كونفەرەنتسيانى ءبىر جاعىنان ەلىمىزدە اتالىپ ءوتىپ جاتقان ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىن لايىقتى قارسى الۋداعى كەڭ كولەمدەگى ىستەردىڭ ءبىر شاراسى, ەكىنشى جاعى­نان تاريحي جادىمىزدىڭ جاڭ­عىرۋىنىڭ تاعى ءبىر كورىنىسى دەپ باعالاعان ءجون, دەپ ءسوز باس­تاعان جەزقازعان قالاسى اكىمى­نىڭ ورىنباسارى سەرىكجان عابدۋلۋا­حيتوۆ ءارى قاراي بارى­مىزدى تا­نىپ, باعالىمىزدى دارىپتەۋ ارقىلى ۇلتتىق سانا, ۇلتتىق رۋح قالىپ­تاساتىنىن اتاپ كورسەتتى. وسى تۇرعىدان قاراساق, دەپ جالعادى ءسوزىن ول, بۇرىن ەسىمى ءجيى ايتىلا بەرمەيتىن تۇلعالاردى تانۋدىڭ, ناسيحاتتاۋدىڭ ماڭىزدى ەكەندىگىنە ءشۇبا جوق. ولاردىڭ ەلگە, حالقىنا قىزمەت ەتۋ جولدارى وسكەلەڭ بۋىن الدىندا ۇلكەن ۇلگى. شىعارما­شىلىعى بىزگە ءبىر جاعىنان تانىس, ءبىر جاعىنان بەيتانىس, ەسىمى كونەكوز قاريالار مەن ولكەتانۋدا زەرەك جانداردىڭ اۋزىندا عانا ايتىلاتىن وسى تۇلعانى تانۋدىڭ جاڭا بەتتەرىنىڭ جازىلۋىن باستا­دىق دەگەن ويدامىز. وكىنىشى سول, قاريالار بىلەتىن ءتاشىباي ءال­مۇحامبەتوۆتى عىلىمي ورتا نازا­رىنا لايىقتى ۇسىنا المادىق, جاستاردىڭ ورتاسىندا مەيلىنشە تانىتا المادىق, ونى جاسىرماي­مىز. ول جايىنداعى قۇندى دەرەك­تەر مۇراعات سورەلەرىنە ىسىرىلىپ كەتىپ جاتتى. ال بۇگىنگى شارا – سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تول­تىرۋعا جاسالعان العاشقى قادام. ءبىزدىڭ عالىم زەرتتەۋ­شىلەرىمىزدى, ولكەتانۋ­شىلارىمىزدى اقىن ءتاشىبايدىڭ, پروزايك ءتاشىباي­دىڭ, ۇلى وتان سوعىسىندا كوز جۇمعان جاۋىنگەر ءتاشىبايدىڭ تاعدىر جولى قىزىق­تىرۋى ءتيىس. تورعايدا تۋىپ, ۇلى­تاۋدا ەڭبەك ەتكەن ونىڭ تاعىلىمدى جولىن الدىمەن ۇلىتاۋلىقتار زەرتتەگەنى ابزال ءىس دەپ بىلەمىز. ءتاشى­باي المۇحامبەتوۆتىڭ ايرىقشا ءمان بەرەتىن ءبىر قىزمەتى بار. ول – ونىڭ فولكلور جيناۋشى بولعان­دىعى. اۋدان بويىنشا اۋىز ادەبيەتى ۇلگىلەرىن جيناپ, تاريحي ەسكەرتكىشتەردى تىزىمدەۋمەن اينا­لىسقان ارنايى ەكسپەديتسياعا جەتەكشىلىك ەتۋى دەر ەدىم. “جاۋىنگەر-اقىن ءتاشىباي المۇحامبەتوۆ” تاقىرىبىندا بايان­داما جاساعان جازۋشى, ەتنوگراف سەيىت كەنجەاحمەتوۆ جينالعاندار الدىنا اقىننىڭ بار-جوعى 33 جىلدىق عۇمىرىنان نەبىر ءجايت­تەردى جايىپ سالدى. شىعارمالارى گازەت-جۋرنالداردا ءجيى جاريالانىپ, قالامىنان شىققان دۇنيەلەرى 1938-1940-جىلدارى باسپا بەتىن كورگەن توپتاما جيناقتارعا ەنگەندىگىن ايتتى. 1938 جىلى قازىرگى اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسي­تەتتى تامامداعاننان كەيىن توم مەملە­كەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋ­تىنىڭ اسپيرانتۋراسىنا ءتۇسىپ, عىلىمي ىزدەنىستەرمەن ەندى اينا­لىسايىن دەپ جۇرگەندە سۇراپىل سوعىس ول وي-ارمانىن جۇزەگە اسىرماعان ت. المۇحامبەتوۆتىڭ شاكىرت تاربيە­لەۋدەگى جۇمىسىنا توقتالدى. ونىڭ الدىنان ءتالىم العان ءازىلحان نۇر­شايىقوۆتىڭ ءوز ۇستازى جايىنداعى ەستەلىگىن دە ايتىپ كەتتى. ازاعا: ء“تاشىباي ءال­مۇحام­بەتوۆ – 30-شى جىلدارى ادەبيەت كوكجيەگىندە كورىنگەن تالانتتى جازۋشىلاردىڭ ءبىرى. ول كىسىنىڭ شىعارمالارى ساليقالى جيناقتارعا باسىلىپ, “ادەبيەت مايدانى”, “قازاق ادە­بيەتى”, “لەنينشىل جاس” گازەتتەرىنە شىعىپ ءجۇردى. ونىڭ “شلياپا” دەگەن اڭگىمەسى مەن “دوكتوردىڭ قىزى” اتتى كولەمدى پوۆەسى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىمدە. ءتاشىباي وقىرمانىنىڭ وسىنداي سۇيىكتى جازۋشىسى بولىپ قالىپتاسىپ كە­­لە جاتىر ەدى, بىراق سۇراپىل سوعىس ونى قىرشىنىنان قيىپ كەتتى”, – دەپ ءارى قاراي ول كىسىنىڭ ادامگەر­شىلىگى مەن شاكىرتتەرىنە دەگەن مەيى­رىمدىلىگىن ءسوز ەتىپ, ونىڭ شە­شەن­دىگى مەن تەرەڭ بىلىمدىلىگىنە قىزىعا­تىنبىز دەگەن ەستەلىگىن مىسالعا كەلتىردى. ال ونىڭ قام­قور­لىعىن كورگەن ەكىنشى ءبىر شاكىر­تى فيلو­لوگيا عىلىمدارى­نىڭ كانديداتى, اقىن ابۋلاقاپ رايىمبەكوۆ ۇستازىنىڭ تۋىندى­لارىن تۇگەندەپ, 1989 جىلى “مەن عاشىقپىن ومىرگە” اتتى ولەڭ-اڭگىمەلەر جينا­عىن شىعارعان ەكەن. فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساۋلە تاپانوۆا وتتى جىلداردا شىعارىلعان جىرلار, ونىڭ ىشىندە ءتاشىباي اقىننىڭ ولەڭدەرى جايىندا بايانداما جاساسا, عىلىم كانديداتى عازەز ەشتاناەۆ ءوز بايانداماسىندا وعان ناعىز ليريك اقىن دەپ باعا بەردى. عالىم كامشات وماروۆا اقىننىڭ تىلدىك ەرەكشە­لىگىنە توقتالىپ, ءتاشىباي اقىننىڭ جىرلارىنداعى ءسوز ساپتاۋدىڭ وزگەشەلىگىنە جۇرت­شىلىق نازارىن اۋدارتتى. ال اقىننىڭ تۋىستارى, ەكونوميكا عىلىم­دارىنىڭ كاندي­داتى جەت­پىس­باي بەكبولاتوۆ پەن مۇرات وسپانوۆ ونىڭ شىققان تەگى مەن ءومىر جولى جايىندا ايتىپ, كونفەرەنتسيانى وتكىزۋشىلەرگە ريزاشىلىقتارىن جەتكىزدى. انار تولەۋحانقىزى. قاراعاندى وبلىسى.