بۇل ماسەلەدە كومپانيالاردىڭ جەكە نەمەسە كەلىسە وتىرىپ پارنيكتى گازدار شىعارىلىمىن ازايتۋى ولارعا قانشالىقتى اسەر ەتەتىنى عانا ماڭىزدى ەمەس. بىراق بۇل دا وتە وزەكتى. كەرىسىنشە, ماسەلە نارىقتىڭ الەۋەتىنە تىكەلەي بايلانىستى. قوعام يگىلىگى ءۇشىن شىعارىلىم كولەمىن جىلدام ءارى اۋقىمدى تۇردە قىسقارتۋدى پايدالانۋ قانشالىقتى دۇرىس؟
قارجىلىق كاپيتالدىڭ جوقتىعى ماسەلە تۋىنداتۋى ەكىتالاي. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ كليمات جانە قارجى جونىندەگى ارنايى وكىلى مارك كارني سامميت كەزىندە پارنيكتىك گازدار شىعارىلىمىن نولدىك دەڭگەيگە جەتكىزۋ ماقساتىنا 130 تريلليون دوللار ءبولۋ جونىندەگى مالىمدەمەسى قىزۋ تالقىلاندى. مۇنداي مول قاراجاتتى كارني باسقاراتىن, دۇنيە جۇزىندەگى اكتيۆتەردىڭ 40 پايىزىن يەلەنەتىن 450-گە جۋىق قارجى ينستيتۋتتارى كىرەتىن Glasgow Financial Alliance for Net Zero (GFANZ) كواليتسياسى بەرەدى.
بىراق بۇل قارجىلىق مىندەتتەمەگە قاتىستى بىرقاتار سۇراق تۋىندايدى. ەڭ باستىسى, قارجى قالاي جۇمسالادى؟ كۇش-جىگەر الەم حالقىنىڭ – تۇتىنۋشىلاردىڭ, جۇمىسشىلاردىڭ, ۇنەمدەۋشىلەردىڭ جانە ينۆەستورلاردىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلە مە, سونداي-اق وعان لايىق پا؟
وسى سۇراقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, COP26 ءسامميتى كەزىندە تاعى ءبىر, مۇمكىن ودان دا ماڭىزدى ءتاسىلدى ەسكەرگەنىمىز ءجون. حالىقارالىق قارجىلىق ەسەپتىلىك ستاندارتتارى (IFRS) قورىنىڭ قامقورشىلار توبىنىڭ توراعاسى ەرككي ليكاننەن حالىقارالىق تۇراقتىلىق ستاندارتتارى كەڭەسىنىڭ (ISSB) قۇرىلعانىن حابارلادى. كەڭەس ەڭ الدىمەن كليماتقا قاتىستى مالىمەتتى جاريالاۋعا باعىتتالعان. بۇل العا جاسالعان ۇلكەن قادام, ويتكەنى پيتەر دراكەر ايتىپ كەتكەندەي: «ەسەپتەلەتىن نارسە باسقارىلادى».
قازىردىڭ وزىندە IFRS Foundation قارجىلىق ەسەپ ستاندارتتارىن شىعارادى. ونى 140-تان استام ەل قاجەت ەتىپ وتىر. مەملەكەتتەردىڭ ىشكى ەسەپ بەرۋ ەرەجەلەرىنىڭ نەگىزىنە اينالاتىن مۇنداي ستاندارتتار جىلدار بويى الەمدىك كاپيتال نارىقتارىنىڭ lingua franca-سىنا اينالدى. ونىڭ سەبەبى قاراپايىم. انىق ستاندارتتار اقپاراتتىڭ شىنايى, سالىستىرمالى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى. وسىلايشا, تالداۋشىلار, اۋديتورلار, ينۆەستورلار, نەسيە بەرۋشىلەر, رەتتەۋشىلەر جانە كومپانيا مەنەدجەرلەرى ونى پايدالانادى.
وسى ورايدا, ەسەپ بەرۋدەگى جالپى ستاندارتتاردىڭ ەۆوليۋتسياسى كاپيتال نارىقتارىنىڭ جاھاندانۋى ءۇشىن ماڭىزدى. بۇل – الەمدىك كوممەرتسيالىق كاسىپورىنداردىڭ ءوسۋ ۇلەسىن ەركىن قوزعالاتىن, جەكە كاپيتال ارقىلى بەلگىلەنەتىن, جۇكتەلەتىن تارتىپكە باعىندىرعان تەندەنتسيا. دەگەنمەن مۇنداي ءتارتىپ قازىرگى ۋاقىتتا كليماتقا بايلانىستى فاكتورلارعا جۇرمەيدى.
كومپانيالار قورشاعان ورتانىڭ ناشارلاۋىنا ءارى كىنالى, ءارى ونىڭ قۇربانى. ولار كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ سالدارىنان زارداپ شەگەدى. اتاپ ايتقاندا, اۋا رايىنىڭ ءجيى قۇبىلىپ, تابيعي اپاتتىڭ كوبەيۋىنەن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ نەمەسە قالپىنا كەلتىرۋگە قاتىستى مەملەكەتتەر قابىلداعان شەشىمدەردەن زيان كورەدى.
دەگەنمەن مۇنداي شىعىنداردىڭ قانشالىقتى جوعارى ەكەنىن نەمەسە بەلگىلى ءبىر كومپانيانىڭ قىزمەتى قورشاعان ورتاعا قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن ناقتى بىلمەيمىز. ويتكەنى وعان قاتىستى ەسەپ بەرۋدىڭ ورتاق جۇيەسى جوق. تازا قارجىلىق تۇرعىدان العاندا دا بۇل كۇردەلى ماسەلە. كليمات پەن كليماتتىق ساياساتقا قاتىستى شەشىمدەردىڭ تاۋەكەلى كوپ. بىراق دايەكتى, جان-جاقتى ەسەپ بەرمەسەك, مۇنداي تاۋەكەلدەردى ولشەۋ مۇمكىن ەمەس, سوندىقتان ونىمەن كۇرەسكە دە ءمان بەرىلمەيدى.
وسىنداي كەزدە ISSB تاپتىرماس كومەكشى. ارينە, ورگاننىڭ قۇزىرەتى كوپ ءۇمىت كۇتتىرەدى. كەڭەس قۇرىلعاننان باستاپ جاھاندىق تۇرعىدا ارەكەت ەتەدى, سونداي-اق بىرقاتار ينديكاتوردىڭ وتە كۇردەلى جيىنتىعىن قامتيتىن ستاندارتتاردى قامتاماسىز ەتەدى. ارينە ازىرگە وعان بالاما جوق. كليماتقا بايلانىستى تاۋەكەلدەردى ولشەۋ وڭاي مىندەت ەمەس. قازىرگى قارجىلىق ەسەپ بەرۋ ستاندارتتارى كوپتەگەن جىل بويى دامىپ كەلە جاتقانىن ەسكەرسەك, بۇل ماسەلە قورقىنىشتى كورىنەدى.
ايتسە دە ISSB ءوز مىندەتىن ورىنداي الادى دەپ ۇمىتتەنۋگە نەگىز بار. ISSB كومپانيالار كليماتقا بايلانىستى تاۋەكەلدەر تۋرالى ەسەپ بەرۋ كەزىندە سايكەس كەلۋى كەرەك ەڭ تومەنگى ستاندارتتاردىڭ جاھاندىق «بازالىق دەڭگەيىن» بەلگىلەيدى. وسى بازالىق كورسەتكىش ينۆەستورلارعا تاۋەكەلدەردى الەمدىك كومپانيالار اراسىندا سالىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ISSB ستاندارتتارى ءار ەلگە ءتان مەملەكەتتىك ساياساتقا قاتىستى كورسەتكىشتەردى بەلگىلەمەيدى. الدا-جالدا مەملەكەتتە بەلگىلى ءبىر ماقسات نەمەسە ساياسات جۇرگىزىلسە, ونى قوسىمشا تالاپ رەتىندە قوسۋعا مۇمكىندىك بار.
سونىمەن قاتار باسقارۋ دا ISSB تابىسىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالماق. تاجىريبە كورسەتكەندەي, جوعارىدان تومەن تاپسىرما بەرۋدىڭ تىم كوبەيۋى ستاندارتتار ەۆوليۋتسياسىن تەجەيدى. سوندىقتان IFRS قورى دۇنيە جۇزىندەگى كاپيتال نارىعى ورگاندارىنىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن باقىلاۋ كەڭەسىنەن, تاۋەلسىز قامقورشىلار كەڭەسىنەن جانە ستاندارتتاردى بەلگىلەيتىن تاۋەلسىز ورگان – حالىقارالىق بۋحگالتەرلىك ەسەپ ستاندارتتارى كەڭەسىنەن (IASB) تۇراتىن ءۇش دەڭگەيلى باسقارۋ جۇيەسىن قۇردى. ۇلتتىق ستاندارتتى قالىپتاستىرۋشىلار, كوپجاقتى ۇيىمدار جانە جەكە كومپانيالار بىرنەشە كونسۋلتاتيۆتىك كوميتەتتەر ارقىلى ستاندارتتاردى ورناتۋ پروتسەسىنە ۇلەس قوسادى.
ISSB ءوز قىزمەتى اياسىندا IFRS قورىنىڭ كەڭ اۋقىمدى ءتاسىلىن قايتالاۋعا ارنالعان. ول IASB-ءتىڭ باۋىرلاس كەڭەسى رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. IFRS قورى جاڭا ورگاننىڭ باعالى قاعازدار جونىندەگى كوميسسيالاردىڭ حالىقارالىق ۇيىمىمەن تىعىز ىنتىماقتاسۋىنان ءۇمىتتى. بۇل – جەرگىلىكتى قابىلداۋدى جەڭىلدەتەتىن ءتاسىل. سونىمەن قاتار ISSB بۇكىل الەم بويىنشا بىرنەشە كەڭسەسىن اشادى.
ISSB قۇرۋ تومەننەن جوعارى جانە جوعارىدان تومەن باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ءارتۇرلى ۇيىمدار مەن تۇلعالاردىڭ ارەكەتتەسۋىنە جاعداي جاسايدى. كاپيتال نارىعىنا تۇراقتىلىق ستاندارتتارى قاجەت. قۇندىلىق تۋرالى ەسەپ بەرۋ قورى جانە كليماتتى اشۋ ستاندارتتارى كەڭەسى سەكىلدى ۇيىمدار ەسەپ بەرۋدىڭ العاشقى تۇجىرىمدامالارىن بەلگىلەدى. سونداي-اق ءىشىنارا كەي كومپانيالاردا قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتتى. كليماتقا بايلانىستى قارجىلىق اقپاراتتى اشۋ جونىندەگى جۇمىس توبى مەن دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم دا ماڭىزدى جۇمىسقا ۇلەس قوستى.
بىراق بۇل كۇش-جىگەر ماسەلەنى ورنىنان جىلجىتقانىمەن, ولار كومپانيالاردى شاتاستىرىپ, ەكولوگيالىق تازا ءونىم شىعارامىز دەپ الدايتىن كومپانيالاردىڭ كوبەيۋىنە اكەلىپ سوقتى. سوندىقتان وسىنداي باستامالاردى ءبىر ورتاق قۇرىلىمعا بىرىكتىرۋ جوعارىدان تومەن قاراي باسقارىلاتىن سەنىمدى بيلىكتى تالاپ ەتەدى. رەتتەۋشى ورگاندار, حالىقارالىق ۇيىمدار جانە ۇكىمەتتەر IFRS قورىنىڭ قارجىلىق ەسەپ بەرۋدە ستاندارتتى ورناتۋشى رەتىندەگى مىقتى تاجىريبەسىن ەسكەرىپ, وسى مىندەتتى وعان جۇكتەدى.
كليماتقا بايلانىستى قارجىلىق ستاندارتتاردىڭ پايدا بولۋى ISSB قۇرۋدى قاجەت ەتەدى. جوعارىدان تومەنگە جانە تومەننەن جوعارىعا باعىتتالعان باستامالاردىڭ پراگماتيكالىق قاتىناسىن قالىپتاستىردى. «قالاۋلىلار كواليتسياسىنىڭ» ارەكەتىمەن بىرلەسىپ, الەمدەگى قوعامدىق يگىلىككە قول جەتكىزۋگە ارنالعان كۇش-جىگەرگە جول اشتى.
لۋكرەزيا رەيحلين,
ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ بۇرىنعى زەرتتەۋ ديرەكتورى, لوندون بيزنەس مەكتەبىنىڭ ەكونوميكا پروفەسسورى جانە حالىقارالىق تۇراقتىلىق ستاندارتتارى كەڭەسى قورىنىڭ سەنىمدى وكىلى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org
