قوعام • 15 قاراشا, 2021

داريعا نازارباەۆا: ۇلكەن ەۋرازياداعى كەشەندى ديالوگتى قايتا باستاۋ كەرەك

257 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

كەشە نۇر-سۇلتاندا «پاندەميادان كەيىنگى جاڭا الەمگە كوزقاراس» تاقىرىبىنا ارنالعان «استانا كلۋبىنىڭ» التىنشى وتىرىسى اشىلدى. الەمنىڭ ەڭ مىقتى 50-دەن استام سپيكەرى, مەملەكەتتەر مەن ۇكىمەتتەردىڭ بۇرىنعى باسشىلارى, ساراپتاما ورتالىقتارى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, الەمدىك باق وكىلدەرى قاتىساتىن وتىرىس اياسىندا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلانباق.

داريعا نازارباەۆا:  ۇلكەن ەۋرازياداعى كەشەندى  ديالوگتى قايتا باستاۋ كەرەك

ناقتىلاي ايتقاندا, ساراپشىلار حالىقارالىق ديالوگ الاڭىندا ءۇش كۇن بويى (15-17 قاراشا) جاھاندىق ەكونو­ميكانىڭ ماڭىزدى ماسە­لەلەرىن, گەوساياسات پەن حالىقارالىق قا­تى­ناستاردى, كليماتتىڭ وزگە­رۋى جانە ت.ب. تۇيتكىلدەردى تالقى­لايدى.

«استانا كلۋبىنىڭ» جۇمىسى بارىسىندا قازاقستاننىڭ 30 جىلداعى دامۋ قارقىنىنا, ونىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن قالىپتاستىرۋداعى تۇڭ­عىش پرە­زيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ رولىنە جەتە نازار اۋدا­رىلماق. وعان قوسا, جاڭا گەو­سايا­سي جاعدايدا ايماقتىڭ دامۋ پەرس­پەكتيۆالارىن تالقىلاۋ جوس­پارلانعان.

2019 جىلى ەلباسىنىڭ باس­تاماسىمەن قۇرىلعان ء«تۇن ورتاسى بولعاندا: يادرولىق ديالوگ بويىنشا ارەكەت ەتۋ ۋاقىتى» تاقىرىبىنداعى جاھاندىق كوش­باسشىلار اليانسىنىڭ وتىرى­سىندا يادرولىق قاۋىپسىزدىك ما­سەلەلەرى دە وسى «استانا كلۋ­بىنىڭ» كەزەكتى وتىرىسىنىڭ جۇ­مىسىندا تالقىلانباق. قازىرگى ۋا­قىتتا كوشباسشىلاردىڭ جاھان­دىق اليانسى 70-تەن استام كور­نەكتى حالىقارالىق قايراتكەردى, ساياساتكەر مەن ساراپشىنى جانە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتىن ءبىر ارناعا توعىستىرىپ وتىر.

يۆ لەتەرم – بەلگيانىڭ پرە­مەر-ءمينيسترى (2008, 2009-2011), نينو بۋردجانادزە – ء«بىرتۇتاس گرۋزيا – دەموكراتيالىق قوز­عالىس» پارتياسىنىڭ ءتورا­يىمى, گرۋزيا پرەزيدەنتىنىڭ مىن­دەتىن اتقارۋشى (2003-2004, 2007-2008), گرۋزيا پارلا­مەن­تىنىڭ توراعاسى (2001-2008), دا­نيلو تۇرك – ماد­ريد كلۋ­بى­نىڭ پرەزيدەنتى, سلو­ۆە­نيا پرەزيدەنتى (2007-2012), اب­دۋللا گۇل – تۇركيا پرەزي­دەنتى (2007-2014 جج.), دجونا­تان گرانوفف – جاھاندىق قاۋىپ­سىز­دىك ينستيتۋتىنىڭ پرەزي­دەنتى (اقش), ۆلاديسلاۆ ينوزەم­تسەۆ – پوستيندۋستريالدى قوعام­دى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەك­تورى (رەسەي), دجەيمس ليند­سەي – حالىقارالىق بايلانىس­تار كەڭەسىنىڭ (CFR) اعا ۆيتسە-پرە­زيدەنتى جانە كوپتەگەن باسقا دا تۇلعا وسى جانە وزگە باعىتتار جايلى پىكىرلەرىن ورتاعا سالادى.

ديالوگ الاڭى سەسسيا­سى­نىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز سوي­لەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى­نىڭ ديرەكتورى, پار­لامەنت ءما­جىلىسىنىڭ دەپۋتاتى داريعا نازارباەۆا: ء«بىزدىڭ كلۋب­تىڭ بۇ­رىنعى وتىرىسى 2019 جىلى وتكەن. ول وتىرىس مۇلدەم باسقا دا­ۋىردە بولعان سەكىلدى. سودان كەيىن جەر-جەردە ۆيرۋستىڭ ءورشۋى ادەتتەگى ءومىر ءتارتىبىن وز­گەرتىپ جىبەردى. ەكونوميكالار توقتاپ, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە وقشاۋلانۋ جاعدايى تۋدى. ۆيرۋس الەمدى ءدال بۇلاي وزگەرتەدى دەپ ەشكىم كۇتپەگەن ەدى. پاندەميا ءبىزدىڭ قانشالىقتى ءوزارا تىعىز بايلانىستى جانە ءبىر-بىرىمىزگە تاۋەلدى ەكەنىمىزدى تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى. بۇگىندە حالىقارالىق قاۋىمداستىق بۇرىنعىدان دا بىرىگىپ ارەكەت ەتۋگە مۇقتاج», دەدى. سونداي-اق ول ء«وزارا سەنىمدىلىك رەجىمىن قالپىنا كەلتىرۋ – قازىرگى ۋاقىتتا حالىقارالىق ارەنادا جاسالۋعا ءتيىس جانە وسى ماقساتتا جان-جاقتى كومەك كورسەتۋ قاجەت. بۇل – «استانا كلۋبىنىڭ» باستى ميسسياسى» ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورى ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, ىندەت الەمدىك جۇيەدە بۇرىننان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان تۇبەگەيلى وزگەرىستەرگە مۇرىندىق بول-
دى.

«الەمدە بۇل وزگەرىستەر قاي باعىتتا بولۋى كەرەك دەگەن تۇسىنىك جوق. بىزگە بۇگىندە ۇل­كەن ەۋرازياداعى ديالوگتى كە­شەن­دى تۇردە قايتا باستاۋ كەرەك ەكەنى ايدان انىق», دەدى داريعا نازار­باەۆا.

ونىڭ پىكىرىن Thinking the Unthinkable جوباسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە ونىڭ ديرەكتورى, لوندون كينگس كوللەدجىنىڭ پروفەسسورى, BBC World News جاڭالىقتار باعدارلاماسىنىڭ جۇرگىزۋشىسى (1996-2014) نيك گوۋينگ قولدادى. «الەمدە COVID-19-عا بايلانىستى مۇن­داي جاعداي بولارىن ەشكىم ەلەس­تەتە المادى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى ءسوز ەتكەندەي, ءبىزدىڭ نازىك پلانەتامىزعا قاۋىپ ءتونىپ تۇر. بىزگە ورتاق كوزقاراس بويىنشا بىرىگۋ قاجەت. ەكونوميكاداعى جانە قوعامداعى تۇراقسىزدىق, بولىپ جاتقان كليماتتىق وزگەرىستەر جانە ت.ب. سالدارىنان تەرەڭ قايشىلىقتار تۋىندادى. عىلىم ەشتەڭەنى بولجاي المايدى. ەلدەر اراسىنداعى ديالوگ پەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ قاجەت ەكەنى انىق», دەدى ساراپشى.

وسى ورايدا, «ەۋرازيا تاڭى» كىتابىنىڭ اۆتورى, Flint Glo­bal-دىڭ باس كەڭەسشىسى, پورتۋ­گاليانىڭ ەۋروپا ىستەرى جونىندەگى مەملەكەتتىك حاتشىسى (2013-
2015 ج.ج.) برۋنو ماساەش قازىرگى زاماننىڭ باستى سىن-قاتەرلەرىن اتادى جانە مەملەكەتتەردى سىن-قاتەرلەردى بىرگە جەڭۋگە شا­قىردى. ء«بىز بيلىكتىڭ قايتا ءبو­لىنۋىن, قالىپتاسقان الەمدىك ءتار­تىپتىڭ ەروزياسىن, ەۋروپا مەن اقش ەكونوميكاسىنىڭ داع­دا­رىسىن كورىپ وتىرمىز. پان­دەميا بۇل تەندەنتسيالاردى تەك ۋشىقتىردى. ءبىز اياق استىنان سەنىم مەن قاۋىپسىزدىكتىڭ وتە ما­ڭىزدى ەكەنىن تۇسىندىك. پان­دەميا بىزگە ساباق بولدى. ودان العان ساباعىمىز ءتىپتى ءبىز بىل­مەيتىن قاتەرلەرمەن كۇرەسۋ ءۇشىن قاجەت. وسى مۇددە ءبىزدى بىرىك­تىرۋى ءتيىس. بۇل تۇرعىدان قازاق­ستان – وسىنداي ىمىراعا كەلۋدى, جاق­سى بايلانىستا بولۋدىڭ كور­سەتكىشى. تاۋەلسىزدىك جىلدارىن­دا قازاقستان ەلدەرمەن اشىق قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ەۋرازيانى ءارتۇرلى قىرىنان زەرتتەپ, جاع­دايعا ءارتۇرلى كوزقاراسپەن قارادى», دەدى برۋنو ماساەش.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, «استانا كلۋبىنىڭ» جۇمىسىنا 2015 جىلدان بەرى الەمنىڭ
40 ەلىنەن 200-دەن استام سپيكەر قاتىستى.

سوڭعى جاڭالىقتار