اتالعان قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ جەكەلەگەن تاپسىرمالارىن, بيزنەس پەن ازاماتتاردى قولداۋ جونىندەگى باستامالاردى, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى جاقسارتۋ جونىندەگى شارالاردى, ونىڭ ىشىندە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىلعا باعىتتالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى.
دەپۋتاتتار سالىق كودەكسىنە ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر تۋرالى زاڭ جوباسىن قاراۋ بارىسىندا ءموبيلدى تولەمدەردى رەتتەۋگە قاتىستى نورمالاردى قاراستىردى. جيىن بارىسىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى تۇتىنۋشىلار مەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن جاڭا نورمانى قابىلداۋدان نە كۇتىلەتىنى جانە كاسىپكەرلەرگە سالىناتىن سالىق جۇكتەمەسى تۋرالى ماسەلەلەردى قوزعادى. نۇرلان نىعماتۋلين اتالعان نورما بويىنشا سالىقتىڭ جاڭا ءتۇرى ەنگىزىلمەيتىنىن العا تارتىپ, كاسىپكەرلەرگە سالىق جۇكتەمەسى وزگەرمەيتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار وتىرىس بارىسىندا دەپۋتاتتار كولىك سالىعىنا قاتىستى بىرقاتار ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. اتاپ ايتقاندا, ەندى جۇك كولىكتەرىنە سالىق سالۋ اۆتوموبيل قوزعالتقىشى كولەمىنە ەمەس, جۇك كوتەرگىشتىگىنە بايلانىستى بەلگىلەنگەن مولشەر بويىنشا تولەنەدى. بۇل نورما ەلىمىزدەگى 96 مىڭ اۆتوكولىككە قاتىستى بولماق. وسىعان بايلانىستى اتالعان نورمانىڭ 2021 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كۇشىنە ەنۋى ۇسىنىلادى.
ايتا كەتەتىن جاعداي, اۆتوكولىك سالىعىن تولەۋ مەرزىمى زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن 2021 جىلدىڭ 5 شىلدەسىندە اياقتالسا, جەكە تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەر ءۇشىن مەرزىمى 2022 جىلعى 31 ناۋرىزدا بىتەدى. سوندىقتان دا سالىقتى تولەگەن اۆتوكولىك يەلەرى ءۇشىن قايتا ەسەپتەۋ قاجەت.
وسىعان سايكەس, ءماجىلىس توراعاسى اۆتوكولىكتىڭ مودەلىنە قاتىستى سالىق 2 ەسەگە, ال جەكەلەگەن جاعدايلاردا 6 ەسەگە دەيىن ازاياتىنىن ايتتى. ءار اۆتوكولىك يەسى ءۇشىن سالىق 5 مىڭ تەڭگە مەن 115 مىڭ تەڭگە كولەمى ارالىعىندا بولادى.
نۇرلان نىعماتۋلين اتاپ وتكەندەي, قازىر ەڭ باستىسى مەملەكەتتىك ورگاندار وسى زاڭنامالىق نورمانىڭ رەتروسپەكتيۆتىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ, بارلىق قاجەتتى ەسەپتەۋلەردى جەدەل, بيۋروكراتياسىز جۇرگىزۋ كەرەك.
وسىعان ساي, پالاتا سپيكەرى 1,5 ايدان كەيىن زاڭ كۇشىنە ەنەتىنىن, 90 مىڭنان اسا اۆتوكولىك يەسىنىڭ 2021 جىلعا ارنالعان سالىعىن قايتا ەسەپتەيتىنىنە توقتالىپ, بۇل ەسەپتەۋلەر اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ قاتىسۋىنسىز وتەتىنىن, سوندىقتان ازاماتتار وسى جايىندا ەرتەرەك ءبىلۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
نۇرلان نىعماتۋليننىڭ پىكىرىنشە, بارلىعى اۆتوماتتى تۇردە جاسالاتىنىن, ەشقايدا بارۋدىڭ جانە ءوتىنىش جازۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنى تۋرالى حالىقتى الدىن الا حاباردار ەتۋ قاجەت.
«قازىر ءتيىستى دەڭگەيدە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ۇيىمداستىرىلماسا, ادامدار حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارىنا بارىپ, كولل-ورتالىقتارعا ۇزبەي قوڭىراۋ شالىپ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بلوگتارىنا وتىنىشتەر قالدىرادى», دەدى پالاتا سپيكەرى.
ايتا كەتۋ كەرەك, زاڭ جوباسى موبيلدىك تولەمدەردى رەتتەۋ, سالىق تولەۋشىنىڭ پاسپورتىن ەنگىزۋ جانە جۇك اۆتوموبيلدەرى ءۇشىن بەلگىلەنگەن مولشەرلەمەلەر بويىنشا جەكەلەگەن كولىك قۇرالدارىنا سالىقتى ەسەپتەۋ قۇقىعىن بەرۋ جانە باسقا دا بىرقاتار جاڭا نورمالاردى قامتىعان.
«كولەڭكەلى ەكونوميكاعا قارسى ءىس-قيمىلعا باعىتتالعان سالىقتى اكىمشىلەندىرۋدى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ كەدەندىك اۋماعىنا اكەلىنگەن تاۋارلاردىڭ قاداعالانۋ تەتىگى تۋرالى كەلىسىمنىڭ نورمالارىن ۇلتتىق سالىق زاڭناماسىنا يمپلەمەنتاتسيالاۋ ۇسىنىلادى», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات سەرگەي سيمونوۆ.
سونىمەن قاتار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, پروكۋراتۋرا جانە سوت اراسىندا وكىلەتتىكتەردىڭ جانە جاۋاپكەرشىلىك ايماقتارىنىڭ اراجىگىن اجىراتا وتىرىپ, ءۇش بۋىندى مودەلدى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەردى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
قۇجات مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ ساتىسىندا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, پروكۋراتۋرا جانە سوت اراسىندا وكىلەتتىكتەردىڭ جانە جاۋاپكەرشىلىك ايماقتارىنىڭ اراجىگىن اجىراتا وتىرىپ, ءۇش بۋىندى مودەلدى ەنگىزۋ, سونداي-اق پروكۋرورلاردىڭ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ايىپتاۋ اكتىلەرىن دايىنداۋ جونىندەگى قۇزىرەتىن بىرتىندەپ كەڭەيتۋ تۋرالى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان.
قۇجات قىلمىستاردى تەز اشۋ, ولاردى جاساعان ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ جانە ءادىل سوت تالقىلاۋىن جۇرگىزۋ ماقساتىندا قىلمىستىق-پروتسەستىك زاڭنامانى ءتيىمدى قولدانۋدى كوزدەيتىن قۇقىقتىق تەتىكتەردى وڭتايلاندىرادى.
«قىلمىستىق پروتسەسكە ءۇش بۋىندى مودەلدى ەنگىزۋ بويىنشا تۇزەتۋلەر تۋرالى زاڭ جوباسى پرەزيدەنت جولداۋلارىندا بەرگەن تاپسىرمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان. مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلى ءۇش بۋىندى مودەلدى ەنگىزۋدى تاپسىردى. 2021 جىلى پروكۋرورلاردىڭ ايىپتاۋ اكتىلەرىن دايىنداۋ جونىندەگى قۇزىرەتىن كەڭەيتۋ قاجەت دەدى.
وتكەن جىلدىڭ اياعىندا پارلامەنت تەرگەۋشىنىڭ نەگىزگى شەشىمدەرىن پروكۋرورمەن كەلىسۋ تۋرالى زاڭ قابىلدادى. مۇنداي كەلىسۋ – قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىنە كوشۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى. بۇل ءتارتىپ ۇلگى رەتىندە ەۋروپا ەلدەرىنەن الىندى.
وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ كۇدىكتى دەپ تانۋ, ارەكەتتەردى سارالاۋ, تەرگەۋ مەرزىمدەرىن ءۇزۋ, ءىستى توقتاتۋ تۋرالى شەشىمدەرىن تەك پروكۋرور زاڭداستىرادى. پروكۋرور كەلىسىم بەرمەسە, ولار زاڭسىز سانالادى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اسەت شىنداليەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەلەكتروندى ءىس جۇرگىزۋدى ەنگىزۋ پروتسەستى جەدەل ءارى جەڭىل جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. تەرگەۋشى ءىستى پروكۋرورعا جولدايدى, ول ءوز قاۋلىسىن جۇيەدە ازىرلەگەن كەزدە, پروكۋرورعا بىردەن ەلەكتروندى حابارلاما تۇسەدى. سونىمەن قاتار پروكۋروردىڭ شەشىم قابىلداۋ مەرزىمى دە قىسقاردى. بۇرىن ىستەر ءبىر اي قارالسا, ال قازىر 24 ساعاتتان ءۇش كۇنگە دەيىن قارالادى. شەشىم زاڭدى بولعاندا پروكۋرور ولارعا تسيفرلى قول قويىپ, كەلىسەدى. ال زاڭسىز بولسا, باس تارتادى.
«وتكەن 10 ايدىڭ ىشىندە پروكۋرورلار تەرگەۋدىڭ 329 مىڭ قاۋلىسىن تەكسەرىپ, 287 مىڭ شەشىمگە كەلىسىم بەردى. قالعان شەشىمدەر قولداۋ تاپپادى جانە تۇزەتۋ ءۇشىن قايتارىلدى.
مەملەكەت باسشىسى 2020 جىلعى جولداۋىندا قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىندە پروكۋرور قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى جيناعان دالەلدەرگە تاۋەلسىز باعا بەرۋى ءتيىس دەپ اتاپ كەتكەن. سول سەبەپتى ءۇش بۋىندى مودەلگە كوشۋدىڭ ەكىنشى كەزەڭىندە پروكۋرورعا ايىپتاۋ اكتىسىن ءوزى تولتىرۋ قۇقىعىن بەرۋ ۇسىنىلادى.
پروكۋرور كۇدىكتىنىڭ ارەكەتىنە جينالعان دالەلدەر نەگىزىندە تولىق ءارى تاۋەلسىز باعا بەرە وتىرىپ, سارالايدى. ايىپتاۋ اكتىسىندە كۇدىكتىگە قانداي ايىپ تاعىلعانى, قىلمىستى قالاي جاساعانى, جاساۋ سەبەپتەرى, سالدارى, كىناسىن راستايتىن ءمان-جايلار, سونداي-اق قىلمىستىڭ قانداي باپپەن سارالانىپ وتىرعانى كورسەتىلەدى», دەدى باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى.
وتىرىستا بىرقاتار زاڭ جوبالارى راتيفيكاتسيالاندى. قازاقستاننىڭ قىرعىزستان جانە تاجىكستانمەن وتەۋسىز اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدەرى جونىندەگى قۇجاتتار ماقۇلداندى. سونىمەن قاتار قازاقستان مەن تاجىكستان اراسىنداعى تاجىك-اۋعان شەكاراسىنا ىرگەلەس اۋدانداردا قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدە اسكەري-تەحنيكالىق جاردەم كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
جالپى وتىرىستا دەپۋتاتتتار «ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل تۋرالى» زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمدا ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن, سونداي-اق ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل قىزمەتىنىڭ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋگە قاتىستى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس پەن سالىق كودەكسىن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.
ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلدانعان زاڭ جوبالارىنىڭ قاتارىندا داۋلاردى سوتتان تىس جانە سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.
وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى.
