– بۇل فوتوقۇجاتتىڭ تۇپنۇسقاسى الماتى قالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي قورىندا ساقتاۋلى تۇر, – دەيدى قوستاناي وبلىستىق ىبىراي التىنسارين مەموريالدى مۋزەيىنىڭ باسشىسى مارعۇلان وسپانوۆ. وسى ورايدا اعارتۋشىنىڭ ءومىر تاريحىنا قاتىستى قۇجاتتىق دەرەكتەردى زەرتتەۋمەن اينالىسقان ادامنىڭ ءبىرى – ۇزاق جىل ورتالىق مۋزەيدە مۇراعاتتانۋشى قىزمەتىن اتقارعان مارات ەسكەندىر-ابدەشوۆ. بۇل كىسى 2008 جىلى الماتىدا جارىق كورگەن «قازاق پورترەتتەرىنىڭ تاريحى» كىتابىندا: «ىبىراي ورىنبوردا قىزمەتتە جۇرگەندە شولاق ءبيدىڭ اۋىلىنا قىمىز ىشۋگە كەلىپ ءجۇرىپ, ايعانىسپەن كوڭىل جاراستىرىپ, كەيىن جار ەتىپ الادى. ەكى جاس 1868 جىلى 1 ماۋسىم كۇنى نيكولاەۆ (قوستاناي) ۋەزىنىڭ اراقاراعاي بولىسى دارگەيىندە نەكە قيدىرعانى جايىندا بەرىلگەن كۋالىك ساقتالعان. 1880 جىلى 15 قازاندا تۇڭعىش بالاسى ابدوللا, 1887 جىلى 15 اقپاندا ەكىنشى بالاسى ءابدىراحمان, 1889 جىلى 5 اقپاندا قىزى شاريپا تۋعان» دەپ جازادى. وسىعان ۇقساس مالىمەتتى 2000 جىلى جارىق كورگەن «ىبىراي ءالتىنساريننىڭ وتباسى جانە تۋىسقاندارى» اتتى ادىستەمەلىكتەن دە كورەمىز. بىراق جوعارىدا ايتىلعان دەرەكتەرگە قاتىستى ىبىرايتانۋشى سەرىكباي وسپانوۆ كوكەيگە قونىمدى قوسىمشا بالاما قۇجاتتار ۇسىنىپ ءجۇر. دەسەك تە بۇل تۇجىرىمدار ءالى عىلىمي اينالىمعا تۇسە قويعان جوق. الداعى ۋاقىتتا ىبىرايتانۋداعى قيعاشتىقتار ءبىر ىزگە تۇسەر دەگەن ۇمىتتەمىز.
ال وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعان سۋرەت جايلى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى الماسبەك ابسادىق اعارتۋشى اتامىزدىڭ ءتول شاكىرتى عابدولعالي بالعىنباەۆتىڭ ەستەلىگىنە جۇگىنە وتىرىپ بىلاي دەيدى: اكەنىڭ قاسىندا تۇرعان بالا التىنساريندەردىڭ تۇڭعىشى – ابدوللا, اناسىنىڭ قولىنداعى بوبەك – ەكىنشى ۇلى ءابدىراحمان, ال بويجەتكەن قىز – بالا كۇتۋشى دەپ سانايمىز. بۇل وتباسىنىڭ ءۇشىنشى بالاسى شاريپا اتالعان سۋرەتتە بەينەلەنبەگەن: ول ءالى دۇنيەگە كەلمەگەن نەمەسە الدەبىر سەبەپتەرمەن (قۇنداقتاۋلى نەمەسە بەسىكتە جاتۋى مۇمكىن) فوتوعا تارتىلماعان بولۋى مۇمكىن دەسە, ىبىراي التىنسارين مەموريالدى مۋزەيىنىڭ مۇراعات قورىنداعى انىقتامالىقتا سول جاق شەتتە تۇرعان بويجەتكەندى اعارتۋشىنىڭ ءىنىسى وسپاننىڭ قىزى زىليحا دەپتى.
ال بۇل فوتوداعى ادامدارعا جەكە-جەكە توقتالار بولساق, ۇستازدىڭ جارى ايعانىس اپامىز جايلى زەرتتەۋشى س.وسپانوۆ بيىل جارىق كورگەن «ىبىراي جولى» اتتى مونوگرافياسىندا: «ايعانىس ۇزىن بويلى, قىزىل شىرايلى, ءسال سوپاق بەتتى, تاتار تەكتەس, قوي كوزدى, اققۇبا, كوپ سويلەمەيتىن, مەيلىنشە قاراپايىم, ساۋاتى جوق كىسى ەدى. ءۇيدىڭ بار شارۋاسىن ءوزى اتقاراتىن» دەپ ءالتىنساريننىڭ شاكىرتى ع.بالعىنباەۆتىڭ دەرەگىن كەلتىرسە, فيلولوگ عالىم الماسبەك احمەت ۇلى: «ى.ءالتىنساريننىڭ ەكىنشى بالاسى ءابدىراحمان ترويتسك قالاسىنداعى گيمنازيادا وقىپ ءجۇرىپ, 15 جاسىندا قۇرت اۋرۋىنا شالدىعىپ, قايتىس بولعان. قىزى شاريپا 6 جاسىندا دۇنيە سالعان. ۇلدارىنىڭ ۇلكەنى ابدوللا ءجيى اۋىراتىن بولعاندىقتان, تەك ءۇي شارۋاشىلىعىمەن عانا اينالىساتىن. ول 52 جاسقا دەيىن ءومىر ءسۇردى. 1916 جىلى ابدوللادان جالعىز ناعيما ەسىمدى قىز, ياعني ىبىرايدىڭ تىكەلەي ۇرپاعى دۇنيەگە كەلدى. ول 1998 جىلى ناۋرىزدىڭ 30 جۇلدىزىندا 82 جاسقا كەلگەندە دۇنيەدەن ءوتتى» دەيدى.
سونداي-اق زەرتتەۋشىلەر بۇل فوتو 1886 نەمەسە 1887 جىلى ىبەكەڭنىڭ قوستاناي ىرگەسىندەگى قىستاۋ ۇيىندە جاز مەزگىلىندە تۇسىرىلگەن بولۋى مۇمكىن دەسە, مۇراعاتتانۋشى مارات ەسكەندىر ۇلى ىبەكەڭ قايتىس بولعاندا ارتىندا قالعان مال-دۇنيەسىن فوتوداعى ايەلى مەن بالالارىنا مۇراگەرلىك ەتىپ قالدىرعانى جايىندا قۇجاتتى كورگەنى جايلى جازادى. ول تىزىمدە: 157 باس جىلقى, 17 باس ءىرى قارا, 38 تۇيە, 250 قوي جانە فوتودا كورىنىپ تۇرعان ءبىر قاباتتى اعاش ءۇي (قوراجايىمەن), سونىمەن قاتار اراقاراعاي بولىسىنىڭ 2-اۋىلىنداعى جيەنباي كولىنىڭ جاعاسىنداعى 9 ۆەرست (1 ۆەرست – 1067 مەتر) اۋماقتى الىپ جاتقان جەكەمەنشىك جەرى بولعانى جايلى مالىمەتتى كەلتىرەدى.
