دەموكراتيالىق باعىتتى ۇستاناتىن نيۋ-دجەرسي شتاتىندا وتكەن وتە كۇردەلى گۋبەرناتورلىق سايلاۋ كەزىندە ۆيردجينيا شتاتىندا رەسپۋبليكاشىلار جەڭىسكە جەتىپ, دەموكراتتاردىڭ قانداي قيىندىققا تاپ كەلگەنى انىق كورىندى.
كونگرەستەگى قوس پارتيا 5 قاراشادا, جۇما كۇنى ءتۇن ورتاسى كەزىندە قابىلداعان 1,2 تريلليون دوللارلىق ينفراقۇرىلىمدىق زاڭ جوباسى قاشان كۇشىنە ەنەتىنىن ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس.
وتە باي, بۇرىنعى بيزنەسمەن گلەنن يانگكين (سايلاۋعا تۇسكەندە كەتكەن قاراجاتتى ءوزى كوتەردى) ۆيردجينيا گۋبەرناتورلىعىنا تالاس كەزىندە وتە ءساتتى, اسىرەسە ساياساتقا تىڭنان قوسىلعان ادام ءۇشىن ءتيىمدى ناۋقان جۇرگىزدى. يانگكين رەسپۋبليكاشىلارعا كەزدەسكەن ماسەلەنى, ياعني دونالد ترامپپەن كۇرەسكەندە ولارعا قارسى جۇمىس ىستەۋى مۇمكىن بولعان تۇيتكىلدى وڭاي تارقاتا ءبىلدى. يانگكين د.ترامپقا قۇرمەت كورسەتكەنىمەن, اسىرەسە سايلانعانعا دەيىن قولداعانىمەن, وعان باس ۇرعان جوق. ول ءتىپتى اشۋلى ترامپتىڭ قاھارىنا ۇشىراماي, ونى شتاتقا كىرگىزبەۋدىڭ امالىن تابا ءبىلدى.
ناتيجەسىندە, يانگكين د.ترامپتىڭ جاقتاستارىنىڭ دا, 2020 جىلى بايدەندى قولداۋعا كوشكەن قالا ماڭىنداعى اق ءناسىلدى ايەلدەردىڭ دە قولداۋىن يەلەندى. يانگكين نەگىزىنەن جەرگىلىكتى جەردەگى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, اتا-انالاردىڭ جەرگىلىكتى مەكتەپ جۇيەسىنە كوڭىلى تولماۋىن قاپەرگە الدى. ءسويتىپ, ونى, ياعني ءبىلىم سالاسىن نەگىزگى باعىتتىڭ تىزىمىندەگى ەكىنشى ساتىسىنا جايعاستىردى ء(بىرىنشى ورىندا ينفلياتسيامەن كۇرەسۋگە قابىلەتتى ەكونوميكا). مۇنى ەشكىم كۇتكەن جوق.
جەرگىلىكتى ماسەلەلەرمەن اينالىسۋدىڭ ورنىنا, دەموكراتيالىق پارتيانىڭ كانديداتى, بۇعان دەيىن تابىستى قىزمەت ەتكەن گۋبەرناتور تەرري ماكوليفف ءوز كەزەگىندە يانگكيندى ترامپتىڭ شاكىرتى رەتىندە كورسەتۋگە تىرىستى. بىراق بۇل ءتاسىل ناتيجە بەرگەن جوق. ويتكەنى يانگكين د.ترامپتىڭ قولداۋىنان قۇتىلىپ كەتتى. وسىلايشا, ت.ماكوليففتىڭ د.ترامپقا قارسى جاساعان سوققىلارى نەگىزىنەن بوسقا كەتتى. ترامپ «تاعىنان تايعان» سوڭ, ونى قولداۋدان باس تارتقان باسقا رەسپۋبليكاشىلار قايتا ساپقا ورالدى. كۇتپەگەن جەردەن سايلاۋعا رەكوردتىق دەڭگەيدە قاتىسۋ دەموكراتقا قاراعاندا رەسپۋبليكاشىلار ۇمىتكەرىنە كوبىرەك پايدا اكەلدى.
ونىڭ ۇستىنە, 6 قاڭتاردا كاپيتوليدەگى تارتىپسىزدىككە دەيىن, وقيعا كەزىندە جانە ودان كەيىن نە بولعانىن ءبىلۋ وتە ماڭىزدى ەكەنىنە قاراماستان, حالىقتىڭ كوپشىلىگى قازىرگى ءساتتى جانە بولاشاقتى ويلاۋدى ءجون سانايتىن سەكىلدى. قازىر ترامپقا 2024 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قايتا تۇسكەندە كەلەتىندەي قاۋىپ جوق. ول مۇنداي جوسپارى بار ەكەنىن اڭعارتىپ كەلەدى. ويتكەنى ونىڭ قيالىندا وتكەن ساياسي باسەكەدە قارسىلاستارى داۋىس ۇرلاعان. سولاردان كەك الۋدى كوزدەيدى.
يانگكين ترامپيزمنەن مۇلدەم باس تارتقان ەمەس. ونىڭ سوزدەرى كەيىن كوپشىلىكتىڭ ەسىنە ناسىلشىلدىك تاقىرىبىن ءتۇسىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە قاتىسى بار ماسەلە. ءارى ونىڭ ناسىلشىلدىك كەيبىر كوزقاراستاردى قولدايتىنىن اڭعارتادى. ورتا ءبىلىم بەرۋ تاقىرىبىندا اتا-انالاردىڭ بالالارىن وقىتۋداعى رولىنە توقتالدى. سەبەبى پاندەميا سالدارىنان مەكتەپتەردىڭ جابىلىپ, ۇيدەن وقۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلعاندىقتان بۇل ماسەلە كۇشەيە ءتۇستى. ماكوليفف ماسەلەنى وڭتايلى شەشە المادى, ءتىپتى, يانگكينمەن پىكىرتالاس كەزىندە قاتە سويلەگەنى دە بەلگىلى. دەموكراتتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە قاۋقارسىز ەكەنى اڭعارىلدى.
ۆيردجينيا شتاتىنداعى سايلاۋ ناتيجەسىن sui generis, ياعني كۇتپەگەن جاعداي دەپ ساناۋعا بولاتىن ەدى. دەموكراتيالىق باعىتتاعى نيۋ-دجەرسيدە داۋىس بەرۋ قورىتىندىسىندا ەكى پارتيا ۇمىتكەرى سوڭعى ساتكە دەيىن ءبىر-بىرىنە دەس بەرگەن جوق. ساۋالدامالار وڭاي جەڭەدى دەپ بولجاعان قازىرگى دەموكراتيالىق گۋبەرناتور فيل مەرفي ەكى كۇنگە سوزىلعان داۋىس ساناۋدىڭ اقىرعى ساتىندە جەڭىمپاز دەپ تانىلدى (تەحنيكالىق تۇرعىدا قورىتىندى ءالى بەلگىلى ەمەس). ترامپ سەكىلدى رەسپۋبليكاشىل كانديدات دجەك سياتتارەللي جەڭىلىستى مويىنداۋدان باس تارتتى جانە داۋىس بەرۋ كەزىندە الاياقتىق بولدى دەپ ەسەپتەيدى. ۆيردجينيا رەسپۋبليكاشىلارى يانگكين جەڭىلىپ قالسا, ءدال سولاي ىستەۋدى جوسپارلاعان ەدى.
دەموكراتتار ءۇشىن مۇنداي ەكى جاقتى قورقىنىش ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگىن دەپرەسسياعا ۇشىراتتى. سونداي-اق 2022 جىلعى ارالىق سايلاۋداعى كەلەشەگىنە قاۋىپ توندىرەدى. ول كەزدە بۇكىل پالاتا مەن سەناتتىڭ ۇشتەن ءبىرى قايتا سايلانادى. ءتىپتى كەلەسى 2024 جىلعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋىنە كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن. ادەتتە باسىم كوپشىلىگى دەموكراتتاردى قولدايتىن قارا ناسىلدىلەردىڭ سالىستىرمالى تۇردە سايلاۋعا نەمقۇرايدى قاتىسۋى, كوللەدجدىك ءبىلىمى بار اق ءناسىلدى ايەلدەردىڭ رەسپۋبليكاشىلاردى قولداۋى ولاردى الاڭداتادى. پارتياعا كىرمەيتىن كۋك ساياسي بايانداماسىنىڭ وكىلى دەۆيد ۆاسسەرماننىڭ بولجاۋىنشا, ەگەر جاعداي وسى كۇيىندە قالسا, دەموكراتتار ارالىق سايلاۋدا قىرىقتان استام مانداتتان, ال 2024 جىلى ەلۋدەن استام ورىننان ايىرىلۋى مۇمكىن.
ماكوليفف سايلاۋ كەزىندە ۆيردجينيا سايلاۋشىلارىنا ۇنايتىن ءبىر نارسە قاجەت ەكەنىن ءتۇسىندىردى. ول كونگرەستە دەموكراتتاردىڭ كەلىسپەۋىنە بايلانىستى توقتاپ قالعان تريلليون دوللارلىق ەكى ينفراقۇرىلىمدىق زاڭ جوباسىن اتاپ ءوتتى. ءبىرىنشىسى, ەكى پارتيانىڭ قولداۋىمەن قابىلدانعان «قاتتى» ينفراقۇرىلىم تۋرالى قۇجات. ەكىنشىسى, داۋعا اينالعان «ادام ينفراقۇرىلىمى» باعدارلاماسى جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى تۋرالى زاڭ جوبالارى. دەموكراتتار كونگرەستە جەڭىسكە جەتۋى مۇمكىن (ارەڭ-ارەڭ), بىراق وعان ءالى ەرتە.
بايدەن ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا اق ۇيدە وتكەن كەزدەسۋدە تاريحشىلاردىڭ كەڭەسىن قابىلداعان سەكىلدى. ياعني ۇلكەن قادامعا باراتىن كەز كەلگەنىن ۇققان ءتارىزدى. تاريحشىلار وعان «راشمور تاۋىنىڭ جوباسى» دەپ اتالاتىن, اقش-تىڭ ءتورت پرەزيدەنتىنىڭ وڭتۇستىك داكوتاداعى تاۋعا قاشالعان ايگىلى ءمۇسىنىن ەسكە سالىپ, بايدەننىڭ كەلەسى فرانكلين رۋزۆەلت نەمەسە ليندون دجونسون بولۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدى. وسى پرەزيدەنتتەردەن ايىرماشىلىعى, بايدەننىڭ سەناتتا 50 داۋىس جانە وكىلدەر پالاتاسىندا نەبارى ءۇش داۋىس ارتىقشىلىعى بار.
ماكوليففتىڭ ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلامالاردى قابىلداعاندا قايتا سايلاناتىن ەدىم دەگەن پىكىرى كۇماندى. «ادام ينفراقۇرىلىمى» باعدارلاماسى وڭ ناتيجە بەرگەنىمەن, ولاردىڭ باسىن قوسۋ دەموكراتتارعا قيىنعا سوقتى. سونداي-اق سەناتوردىڭ بىرەۋى قۇجاتتاعى كەي تۇسقا قارسى شىعىپ, دەموكراتتاردى ەكىگە ءبولدى.
دەموكراتتاردىڭ ارقايسىسى ۆيردجينيا مەن نيۋ-دجەرسيدەگى ناتيجەلەردەن قالاعانىن عانا كوردى. ءبىر توپ پەن پرەزيدەنت ەكى زاڭ جوباسىن دا تەز قابىلداۋ كەرەك دەپ شەشتى. ال باتىس ۆيردجينيادان كەلگەن دجو مانچين باستاعاندار مۇنى كونگرەسس ەكى زاڭ جوباسىن قابىلداۋعا اسىقپاۋ كەرەك دەپ ۇقتى.
ەليزابەت دريۋ,
ۆاشينگتون ءجۋرناليسى, Washington Journal: Reporting Watergate and Richard Nixon’s Downfall كىتابىنىڭ اۆتورى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org
