«وسىعان بايلانىستى 2019 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ىشكى ىستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا تولقىنى باستالدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ جىل سايىنعى قازاقستان حالقىنا جولداۋلارىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قازىرگى زامانعى, تەحنولوگيالىق, حالىقتىڭ سەنىمىنە يە جۇيەسىن قۇرۋ, «پوليتسيانىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە» كوشۋ تۋرالى ناقتى مىندەتتەر قويدى. بيىلعى جىلدىڭ سوڭىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىن جاڭعىرتۋ جونىندەگى 2019-2021 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋ اياقتالادى. وسىلايشا, وتە كۇردەلى ءارى ماڭىزدى جۇيەنى رەفورمالاۋدىڭ تاعى ءبىر كەزەڭى اياقتالماق», دەدى ۆيتسە-سپيكەر.
Cونىمەن قاتار ب.كەسەباەۆا جۇرگىزىلگەن رەفورمالارعا قاراماستان, ءبىراز جىلدار بويى شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان پروبلەمالارعا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, پوليتسيا قاتارىنداعى سىبايلاس جەمقورلىق. بۇل اسا ماڭىزدى ماسەلە. جول كارتاسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان كەيىنگى 3 جىلدا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى 649 سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىسى تىركەلگەن. بۇل قىلمىستاردىڭ باسىم كوپشىلىگى پارا الۋ جانە قىزمەت بابىن اسىرا پايدالانۋ. ەكىنشىدەن, قىزمەتكەرلەردىڭ, اسىرەسە جەدەل-تەرگەۋ بولىمشەلەرى قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىنىڭ تومەندىگى. تەرگەۋ ورگاندارىنا شاعىمدار جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, كەيىنگى 6 جىلدا سوتقا دەيىنگى ءىس جۇرگىزۋ اياسىندا 2197 ازامات نەگىزسىز ۇستالعان. ۇشىنشىدەن, ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ حالىقپەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى بولسا, تورتىنشىدەن, پوليتسيا بولىمشەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرىلۋىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى.
وتىرىستا دەپۋتاتتار الدىندا ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىنباەۆ بايانداما جاساپ, ىشكى ىستەر سالاسىنداعى رەفورمالار تۋرالى ايتتى.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەلدەگى قىلمىستىق احۋال تۇراقتى. كىسى ءولتىرۋ, دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرۋ, توناۋ, ۇرلىق, بۇزاقىلىق, زورلاۋ فاكتىلەرى ازايعان. كوشەلەردە جانە قوعامدىق ورىنداردا جاسالاتىن قىلمىستار ازايعان. بۇرىن سوتتالعاندار, كامەلەتكە تولماعاندار قىلمىسى دا سايابىرسىعان. ماس كۇيىندە, سونداي-اق قارۋ قولدانۋ ارقىلى جاسالاتىن قىلمىستار تومەندەدى.
«قىلمىستىڭ اشىلۋى جاقساردى. مۇنداي جاعداي 3 جىل بويى ساقتالىپ وتىر. الەمدىك پاندەميا پوليتسيا جۇمىسىنا وزگەرىس ەنگىزدى. ىندەت كەزىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى دارىگەرلەرمەن بىرگە كۇندىز-ءتۇنى, ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس ىستەدى. كۇنىنە 12 مىڭ قىزمەتكەر جۇمىسقا شىقتى. كارانتين جاريالانعاندا 50 مىڭ قىزمەتكەرگە دەيىن جۇمىلدىرىلدى. ولار قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتتى. 445 بلوك-پوستتى كۇزەتتى. اۋرۋ تاراعان 700 ايماقتى قورشاۋعا الدى. مەيرامحانالار مەن ويىن-ساۋىق وشاقتارىنىڭ جۇمىسىن باقىلادى. تىكەلەي مىندەتتەن بولەك وسىنداي جاۋاپتى جۇمىستارمەن اينالىستى. وكىنىشكە قاراي, پاندەميادان 34 قىزمەتكەر قايتىس بولدى. 19 612 قىزمەتكەر اۋرۋدان جازىلىپ شىقتى. قازىرگى تاڭدا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ 98 پايىزى ۆاكتسينا سالدىردى», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ينتەرنەت-الاياقتىق 2 ەسە ارتتى. بۇعان تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ دامۋى سەبەپ. كيبەرقىلمىسقا قارسى ناقتى شارالار قولعا الىنا باستاعان. ءبىر قيىندىعى, مۇنداي قىلمىستار كوبىنە شەتەلدەن جاسالادى. سوندىقتان مينيسترلىك باستاماسىمەن وسى ماسەلە قازان ايىندا وتكەن تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قارالدى.
«ىشكى ىستەر ورگاندارىن رەفورمالاۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. 2019 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن 3 جىلعا ارنالعان جول كارتاسى قابىلداندى. بۇل بويىنشا ناقتى ناتيجە بار. 106 ارتىق باسقارۋ بۋىنى جانە شامامەن 1,5 مىڭ باسشىلىق لاۋازىم جويىلدى. شتات سانى 11 پايىزعا قىسقارتىلدى. بۇل 10 000 قىزمەتكەر. ناتيجەسىندە, پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى بويىنشا 100 مىڭ تۇرعىنعا شاققانداعى دەڭگەي 372-ءنى قۇرايدى», دەدى مينيستر.
سونداي-اق ۆەدومستۆولىق ءبىلىم سالاسىنا رەفورما جۇرگىزىلىپ, 12 وقۋ ورنىنىڭ 6-ۋى قىسقارعان. بۇگىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن 3 اكادەميا, اقتوبە ينستيتۋتى جانە شىمكەنت پەن پاۆلودارداعى وقۋ ورتالىقتارى دايارلايدى.
«قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ماتەريالدىق جاعدايىن كوتەرۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ جاتىر. بۇگىندە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىندا وتە تومەن. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2019 جىلدان باستاپ كەزەڭ-كەزەڭمەن جالاقى كوتەرىلىپ كەلەدى. 2023 جىلعا دەيىن 50-دەن 90 پايىزعا دەيىن ءوسىرۋ كوزدەلگەن. وسىلايشا, سەرجانتتىڭ جالاقىسى 81 مىڭنان 140 مىڭ تەڭگەگە دەيىن, لەيتەنانتتىڭ جالاقىسى 103 مىڭنان 174 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ارتادى», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرى جاقسارا تۇسكەن. ەندى ولاردىڭ اسكەريلەر سياقتى باسپانا الۋعا مۇمكىندىگى بار. تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى بانك ارقىلى جەكە باسپاناسىنا جۇمسالادى. وسىنداي جەڭىلدىكپەن قىزمەتكەرلەردىڭ 72 پايىزى قامتىلعان. سونىمەن قاتار قىزمەتتىك مىندەتتەرىن اتقارۋ كەزىندە قازا تاپقان جانە جاراقات العان قىزمەتكەرلەردىڭ وتباسىلارىنا تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى ساقتالادى.
«بارلىق ايماقتا «ازاماتتارعا ارنالعان قابىلداۋ» بولمەلەرى اشىلدى. وندا حالىققا كونسۋلتاتيۆتىك كومەك كورسەتىلەدى. الەۋمەتتىك جەلىمەن جۇمىس كۇشەيدى. فەيسبۋكتە بارلىق باسشىلاردىڭ جەكە اككاۋنتتارى اشىلدى. ازاماتتاردى قابىلداۋ ءتارتىبى وزگەردى. ەندى بارلىق دەڭگەيدەگى باسشىلار ازاماتتاردى اپتا سايىن قابىلدايدى. ازاماتتارعا ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن بەينەبايلانىس ارقىلى قابىلداۋ جۇرگىزىلەدى.
ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار كسك, وسي چاتتارىنا قوسىلدى. توقسان سايىن «جولداعى قابىلداۋ» اكتسيالارى وتكىزىلەدى. وسى جىلى 18 مىڭ ازاماتقا كەڭەس بەرىلدى, 25 مىڭ ارىز قارالدى. ازاماتتار كوبىنە پوليتسيا جۇمىسىن جاقسارتۋ, جول قوزعالىسى, تىركەۋ, قۇجاتتاردى الۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ءوتىنىش بىلدىرگەن. ايماق باسشىلارى مەن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورلار تۇرعىندار الدىندا توقسان سايىن ەسەپ بەرەدى. حالىققا ۇزدىكسىز اقپارات بەرۋ ءۇشىن ۆەدومستۆولىق «پوليتسيا.كز» سايتى مەن تەلەستۋديا ىسكە قوسىلدى. بريفينگتەر اپتا سايىن وتكىزىلەدى. ناتيجەسىندە, سىني اقپاراتتار سوڭعى 2 جىلدا 3 ەسە قىسقاردى», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسى سوتتالعانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلە ەرەكشە باقىلاۋدا. زاڭسىز زاتتاردى انىقتاۋعا باعىتتالعان تەكسەرۋ ءتارتىبى وزگەرگەن. ەندى مۇنداي تەكسەرۋلەر ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ ۇيىمدارىنىڭ, پروكۋرورلاردىڭ قاتىسۋىمەن جانە بەينەكامەراعا ءتۇسىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
«تۋىستارىمەن قارىم-قاتىناستا بولۋى ءۇشىن بەينەبايلانىستار ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. بۇل تاجىريبە كارانتين كەزىندە وتە ءتيىمدى بولدى. سوتتالعاندار تىكەلەي ارىز بەرۋى ءۇشىن 121 ەلەكتروندى تەرمينال ورناتىلدى. ناتيجەسىندە, مەكەمە باسشىلىعىنا قاتىستى جولداناتىن ارىز-شاعىمدار 74 پايىزعا قىسقاردى. قوعامدىق ۇيىمدارمەن, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتىلدى. وسى جىلى شىلدە ايىندا حالىقارالىق فورۋم وتكىزىلدى. حالىقارالىق ساراپشىلار مەن ەلىمىزدەگى ديپلوماتيالىق ميسسيا وكىلدەرى جاقسى باعا بەردى», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, سوتتالعانداردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا بايلانىستى زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. اۋىر ناۋقاستارعا جازا مەرزىمىن كەيىنگە قالدىرۋ, قاتتى اۋرۋىنا بايلانىستى بوساتۋ تۋرالى سوت شەشىمىن تەز ورىنداۋ ماسەلەسى كوزدەلمەك. سونداي-اق سوتتالعانداردى باسقا مەكەمەگە اۋىستىرعاندا پروكۋرورلارعا حابارلاما جىبەرۋ, ولاردى ەمدەۋ ورتالىقتارىن دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە بەرۋ جانە باسقا وزگەرىستەر قاراستىرىلماق.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى «تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەدى. ونىڭ ماقساتى – ونشا اۋىر ەمەس جانە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىس ءۇشىن جازادان بوساتۋ, كەيبىر اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستار ءۇشىن جازانىڭ مەرزىمىن قىسقارتۋ. راقىمشىلىق ارداگەرلەرگە, كامەلەتكە تولماعاندارعا, جاسى ۇلكەندەرگە, 1-ءشى جانە 2-ءشى توپتاعى مۇگەدەكتەرگە, سونداي-اق قوعامعا قاۋىپ توندىرمەيتىن ادامدارعا قولدانىلادى. زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرىمەن, قوعام قايراتكەرلەرىمەن جانە ساراپشىلارمەن بىرگە تالقىلاندى. ەلىمىزدە 64 مەكەمە مەن 16 تەرگەۋ يزولياتورىندا 34 مىڭ ادام بار. ونىڭ ىشىندە 30 مىڭ ازاماتقا سوت ۇكىمى شىققان. قالعان 4 مىڭ ادام تەرگەۋ مەن قاماۋدا. 93 پايىزى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعانى ءۇشىن قاماۋدا وتىر. 45 پايىزى بىرنەشە رەت سوتتالعان», دەدى مينيستر.
سونىمەن قاتار 32 مىڭ ادام پروباتسيالىق باقىلاۋدا تۇر. جوبا بويىنشا 2 236 سوتتالۋشىعا, 11 310 پروباتسيادا تۇرعان ادامعا راقىمشىلىق جاسالادى. ناتيجەسىندە, 1 مىڭ ادام قاماۋدان شىعادى. 3 818 ادام پروباتسيالىق باقىلاۋدان بوساتىلادى. 1 294 سوتتالۋشىعا, 7 492 پروباتسيادا تۇرعان ادامعا جازا مەرزىمى قىسقارتىلادى. سوتقا دەيىنگى تەرگەۋدەگى 5 مىڭ ءىس قىسقارادى. قىلمىستىق كودەكستىڭ 78-بابىنا سايكەس, اسا اۋىر قىلمىس جاساعان ادامدارعا راقىمشىلىق قاراستىرىلماعان.
«پروباتسيالىق باقىلاۋدى دامىتۋ ءۇشىن ەلەكتروندى بىلەزىكتەر ەنگىزىلىپ جاتىر. ءبىرىنشى كەزەكتە 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ پەدوفيلدەرگە قاتىستى قولدانىلادى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ناقتى ءىس-شارالار قابىلداندى. جەمقورلىقتى جويۋ ءۇشىن ازاماتتارمەن تىكەلەي بايلانىس ازايدى. كولىك جۇرگىزۋ كۋالىگىن بەرۋ جانە ەمتيحان قابىلداۋ فۋنكتسيالارى «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنا بەرىلدى. تىركەۋ-ەمتيحان ورتالىقتارى جويىلدى. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى كولىك قۇرالدارىنىڭ كريمينالدىق تاريحىن عانا تەكسەرەدى. قازاقستاندا 30 تاۋلىككە دەيىن بولاتىن شەتەل ازاماتتارىن تىركەۋ توقتاتىلدى. ەلەكتروندى ۆيزالار ەنگىزىلدى. تىكەلەي حالىقارالىق اۋەجايلارعا كىرۋ ۆيزالارىن بەرۋ ۇيىمداستىرىلدى. كوشى-قون سالاسىنداعى كەيبىر فۋنكتسيالار ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە بەرىلدى. قالا سىرتىنداعى «شەپ» ستاتسيونارلىق بەكەتتەر سانى قىسقاردى. ولار تەك شەكارالاس اۋدانداردا قالدى. جول قوزعالىسىن قاداعالاۋ ارنايى باقىلاۋ جۇيەلەرى ارقىلى بايلانىسسىز ادىسپەن جۇزەگە اسىرىلادى. بارلىق پاترۋلدىك قىزمەتكەرلەر بەينەتىركەگىشپەن جابدىقتالعان. پوليتسيانىڭ قىزمەتتىك بولمەلەرىندە جانە پەنيتەنتسيارلىق مەكەمەلەردە جاپپاي بەينەباقىلاۋ ەنگىزىلىپ جاتىر», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
ءمينيستردىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, كەيىنگى 3 جىلدا سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىنىڭ سانى 43 پايىزعا قىسقارعان. مۇنداي قىلمىستاردىڭ 75 پايىزى وزىندىك قاۋىپسىزدىك بولىنىستەرىمەن انىقتالدى. 146 باسشى جازاعا تارتىلدى. ونىڭ 42-ءسى قىزمەتتەن بوساتىلدى, 7-ەۋى جۇمىستان شىعارىلعان.
جيىن بارىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا دەپۋتاتتار بىرقاتار سۇراقتار قويىپ, پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ۇكىمەت ساعاتىندا تالقىلانعان ماسەلەلەر بويىنشا دەپۋتاتتار ءتيىستى ۇسىنىمدار قابىلدايدى.
