«قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ وتىز جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ جوباسى جونىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتىڭ ماقساتى – اسا اۋىر ەمەس جانە اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىس ءۇشىن جازادان بوساتۋ جانە كەيبىر اۋىر, اسا اۋىر قىلمىستار ءۇشىن جازا مەرزىمىن قىسقارتۋ. «راقىمشىلىق ارداگەرلەرگە, كامەلەتكە تولماعاندارعا, جاسى ۇلكەندەرگە, ءبىرىنشى جانە ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەكتەرگە, قوعامعا قاۋىپ توندىرمەيتىن ادامدارعا قولدانىلادى. زاڭ جوباسىن مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرى, قوعام قايراتكەرلەرى جانە ساراپشىلارمەن تالقىلادىق. عىلىمي-قۇقىقتىق ساراپتاما جاسالدى. ەلىمىزدەگى 64 مەكەمە مەن 16 تەرگەۋ يزولياتورىندا 34 مىڭ ادام بار. ونىڭ ىشىندە 30 مىڭ ازاماتقا سوت ۇكىمى شىققان. قالعان 4 مىڭ ادام تەرگەۋدە قاماۋدا وتىر. 93 پايىزى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعانى ءۇشىن قامالعان. 45 پايىزى ونىڭ الدىندا بىرنەشە رەت سوتتالعان. سونىمەن قاتار 32 مىڭ ادام – پروباتسيالىق باقىلاۋدا», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2 236 سوتتالۋشىعا, 11 310 پروباتسيادا تۇرعان ادامعا راقىمشىلىق جاساۋ جوسپارلانعان. ناتيجەسىندە, 1000 ادام قاماۋدان بوستاندىققا شىعادى. 3 818 ادام پروباتسيالىق باقىلاۋدان بوساتىلادى. «ەكىنشىدەن, 1 294 سوتتالۋشىعا, 7 294 پروباتسيادا تۇرعان ادامدارعا جازا مەرزىمى قىسقارتىلادى. ۇشىنشىدەن, سوتقا دەيىنگى وندىرىسىندەگى 5 مىڭ قىلمىستىق ءىس قىسقارتىلادى. ونىڭ ىشىندە 1 674 ادام قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتىلادى. 1 471 ادامعا سوت ورگاندارى جازا مەرزىمىن قىسقارتۋ نەمەسە بوساتۋ ەرەجەلەرى قولدانىلادى. قىلمىستىق كودەكستىڭ 78-بابىنا سايكەس اسا اۋىر قىلمىس جاساعان ادامدارعا راقىمشىلىق قاراستىرىلماعان», دەدى ە.تۇرعىمباەۆ.
زاڭ جوباسىن تالقىلاعاننان كەيىن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى اتالعان زاڭ جوباسىن ءبىراۋىزدان ماقۇلداپ داۋىس بەردى. ءماجىلىس توراعاسى بۇل جولعى راقىمشىلىق شاراسىندا الەۋمەتتىك وسال توپتارعا ەرەكشە كوڭىل بولىنگەنىن اتاپ ءوتتى. «بيىل ەگەمەن ەلىمىز ءۇشىن ەلەۋلى كەزەڭ. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا بايلانىستى راقىمشىلىق جاساۋ تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ, بۇگىن ماقۇلدانىپ وتىر. ارينە, راقىمشىلىق – مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ وتىرعان ىزگى جانە سەنىم شاراسى. سوندىقتان بۇل جولى دا الدىمەن مەملەكەتتىڭ جانە ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاۋىپ كەلتىرمەيتىن قىلمىس جاساعاندار بوساتىلادى. سونىمەن بىرگە وسى زاڭ جوباسىندا العاش رەت الەۋمەتتىك تومەن توپقا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر», دەدى ن.نىعماتۋلين.
ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, راقىمشىلىق اياسىندا جازادان بوساعان ادامداردىڭ قالىپتى ومىرگە كىرىگۋىنە جاعداي جاسالماق. ياعني بوستاندىققا شىققان ادامداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, الەۋمەتتىك جانە باسقا دا كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرى وسى قۇجاتتا جان-جاقتى قارالعانىن جەتكىزدى.
وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كاسىپكەرلىك قىزمەت سالاسىندا جاڭا رەتتەۋشىلىك ساياساتتى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. «كاسىپكەرلىكتى مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ تيىمدىلىگى مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەدى. بۇل رەتتە تالاپتاردى بەلگىلەۋ شارتتارىن ساقتاۋ, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ءۇشىن نەگىزسىز رەتتەۋشىلىك تالاپتاردى ەنگىزۋگە جول بەرمەۋ ەسكەرىلگەن. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ جۇيەلىلىگى مەن دايەكتىلىگى, بۇرىن قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ساباقتاستىعى, سونداي-اق مەملەكەتتىڭ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ قاراستىرىلعان. ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ بازالىق قاعيداتتارىن جەتىلدىرۋ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ مەملەكەتكە سەنىمىن جانە بيزنەس-ورتانى رەتتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ء«بىر تالاپتى قوسىپ, ەكى تالاپتى الىپ تاستاۋ» قاعيداتىن ەنگىزۋ قولدانىستاعىلاردىڭ ەكەۋىنىڭ ورنىنا ءبىر رەتتەۋشىلىك تالاپتى ەنگىزۋدى كوزدەيدى. «نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر جانە وزگە دە قۇجاتتار تۇرىندە بيزنەسكە ارنالعان تالاپتاردىڭ تولىق تىزبەسىن قامتيتىن بىرىڭعاي اقپاراتتىق رەسۋرستى قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا مىندەتتى تالاپتاردىڭ ءتىزىلىمىن قۇرۋ كوزدەلەدى. تىزىلىمگە جاڭا رەتتەۋشىلىك ساياساتقا سايكەس كەلەتىن تالاپتار عانا ەنگىزىلۋگە جاتادى. بۇدان باسقا, نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ جاڭا رەتتەۋشىلىك ساياساتقا سايكەستىگىن قاراۋ مەرزىمدەرى ايقىندالادى. دەمەك ولار سايكەس كەلمەگەن جاعدايدا قۇقىقتىق اكتىلەر قايتا قارالادى نەمەسە جويىلادى. بۇل قاعيدات قاۋىپسىزدىكتىڭ قاجەتتى دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن مىندەتتى تالاپتاردىڭ سانىن وڭتايلاندىرۋعا, بيزنەسكە قاتىستى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر بازاسىن جەتىلدىرۋگە ىقپال ەتەدى», دەدى مينيستر.
بۇدان كەيىن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق زاڭىنىڭ جوباسى تانىستىرىلدى. قۇجاتقا دەپۋتاتتار باستاماشى بولدى. بايانداما جاساعان دەپۋتات ءنازيلا راززاقتىڭ ايتۋىنشا, زاڭنامالىق وزگەرىستەر سۋديالاردىڭ كاسىبيلىگىن, سونداي-اق جاۋاپكەرشىلىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن ارتتىرۋدى كوزدەيدى. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن نەگىزگى ەكى باعىتقا نازار اۋدارىلدى. ەڭ الدىمەن, بۇل سوت جۇيەسىن قارجىلاندىرۋعا بايلانىستى. سوتتاردىڭ قارجىلىق دەربەستىگى – سوت بيلىگى تاۋەلسىزدىگىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس سوت جۇيەسى بيۋدجەتىنىڭ مولشەرىن پايىزبەن بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى. بۇل سوت جۇيەسى بيۋدجەتىن قالىپتاستىرۋدىڭ جاڭا مودەلى.
سوت جۇيەسىنە جۇمسالاتىن شىعىستار 001 بيۋدجەتتىك باعدارلاماسى بويىنشا بارلىق مەملەكەتتىك ورگان شىعىستارىنىڭ كەمىندە 6,5 پايىزىن قۇراۋعا ءتيىس.
كەلەسى باعىت سۋديالىق كادرلارعا بايلانىستى بولماق. سوت جۇيەسىنە كاسىبي مامانداردى تارتۋعا بايلانىستى بىرنەشە ۇسىنىس جاسالىپ وتىر. ءبىرىنشى, مامانداندىرىلعان سۋديا لاۋازىمىنا ۇمىتكەرلەرگە ارنالعان بىلىكتىلىك ەمتيحانى ەنگىزىلمەك. «ەكىنشى, بىلىكتىلىك ەمتيحانىنا قايتا جىبەرۋ مەرزىمى 6 ايدان 3 ايعا دەيىن قىسقارتىلادى. ءۇشىنشى, باسقا سوتتارعا كانديداتتاردى ىرىكتەۋ كەزىندە, قۇرامى از جانە شالعايداعى سوتتاردا كەمىندە 5 جىل جۇمىس ىستەگەن سۋديالار ءۇشىن باسىمدىق بەلگىلەنەدى. ءتورتىنشى, سۋديالاردى تارتىپتىك جاۋاپتىلىققا تارتۋدىڭ ەسكىرۋ مەرزىمدەرىن زاڭسىز ارەكەت جاسالعان كۇننەن باستاپ ءبىر جىلدان ەكى جىلعا دەيىن, ال انىقتالعان كۇننەن باستاپ ءۇش ايدان ءبىر جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ قاراستىرىلادى. بەسىنشى, جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرىنە جوعارعى سوت سۋدياسىنىڭ جالاقىسى مولشەرىندە جالاقى بەلگىلەۋ ۇسىنىلادى», دەدى ن.راززاق.
جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سوت جۇيەسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. «زاڭنامالىق وزگەرىستەر اكىمشىلىك زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە, سوت جۇيەسىن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرۋعا, سۋديا كادرلارىن رەتتەۋگە باعىتتالعان. وسىعان بايلانىستى بيۋدجەت, قىلمىستىق-پروتسەستىك, اكىمشىلىك-ءراسىمدى پروتسەستىك كودەكستەرگە جانە جوعارى سوت كەڭەسى تۋرالى زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋدى قاجەت ەتەدى», دەدى دەپۋتات ن.راززاق.
جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە داۋلاردى سوتتان تىس جانە سوتقا دەيىنگى رەتتەۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. «زاڭ جوباسى مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋ جانە داۋلاردى رەتتەۋ كەزىندە ازاماتتارعا كومەك كورسەتۋ ماقساتىندا ازىرلەندى. زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرى تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىن قولدانۋ سالاسىن كەڭەيتۋگە, داۋلاردى تاتۋلاستىرۋ ارقىلى اياقتاۋ مۇمكىندىگىنە حالىقتى نەعۇرلىم بەلسەندى تارتۋعا باعىتتالعان», دەدى ءماجىلىسى دەپۋتاتى سنەجاننا يماشەۆا.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, جەكەلەگەن تۇزەتۋلەر مەدياتسيانى جۇرگىزۋ ءتارتىبى مەن ءتاسىلىن جەتىلدىرۋگە, مەدياتسيا تاراپتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرىن ناقتىلاۋعا, مەدياتسيا تۋرالى شارتتىڭ نىسانى مەن مازمۇنىنا, سونداي-اق مەدياتورلار ۇيىمدارىنىڭ فۋنكتسيالارىن ايقىنداۋعا باعىتتالعان. بۇگىندە مەدياتسيا ينستيتۋتىن دامىتۋمەن جۇيەلى نەگىزدە اينالىساتىن بىردە-ءبىر ورگان جوق. سوندىقتان زاڭ جوباسىندا ءتيىستى وكىلەتتى ورگاندى ايقىنداۋ جانە وعان وسى ءۇشىن قاجەتتى قۇزىرەتتەر بەرۋ ۇسىنىلادى.
جيىن بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە باسەكەلەستىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسى قارالدى. اتالعان قۇجات بويىنشا باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى سەرىك جۇمانعارين بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, زاڭ جوباسى ءۇش نەگىزگى رەتتەۋشى كەدەرگىنى شەشۋگە باعىتتالعان. ءبىرىنشى, «نەگىزگى قۋاتقا» شەكتەۋلى قول جەتىمدىلىك. ياعني ينفراقۇرىلىم, رەسۋرستارعا قول جەتكىزبەستەن بيزنەس تۇتىنۋشىلارعا قىزمەت كورسەتە المايدى. «ەكىنشى – باعانى بۇرمالاۋ. بۇگىنگى تاڭدا كاسىپكەرلىك كودەكستە باعالىق رەتتەۋگە جاتاتىن تاۋارلاردىڭ 14 ءتۇرى كوزدەلگەن. ءىس جۇزىندە اكىمشىلىك باعانى باقىلاۋ شارالارى قولدانىلاتىن تاۋار نارىقتارى ودان دا كوپ. ءۇشىنشى ماسەلە – سەلەكتيۆتى قامقورشىلىق نەمەسە فاۆوريتيزم. بۇل جەكەلەگەن كومپانيالارعا نارىقتىق بيلىك بەرەتىن قۇقىقتىق اكتىلەردى قابىلداۋ, مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى, ادەتتە, باسەكەلەستىكتىڭ اللوكاتيۆتى تيىمدىلىگىن بۇرمالايتىن اتاۋلى سيپاتتا بولادى», دەدى س.جۇمانعارين.
«نەگىزگى قۋاتقا» قول جەتكىزۋ – ماڭىزدى مىندەت. بۇعان ماگيسترالدى تەمىر جول, بايلانىس ارنالعان كابەلدەر, كارىز, وڭدەلەتىن باستاپقى مەتالدار, تەڭىز پورتتارى, ءدارى-دارمەك وندىرۋگە ارنالعان زاتتار, ءوندىرىس تەحنولوگيالارى كىرەدى. «كەلەسى ماڭىزدى قادام – مەملەكەتتىك جانە جەكە وپەراتورلاردىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ. بۇگىندە مونوپوليانى ەنگىزۋ نەگىزدەرىن كاسىپكەرلىك كودەكس مەملەكەتتىك ايقىندايدى», دەدى س.جۇمانعارين.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەڭ باستىسى, وپەراتورلاردىڭ سانىن ازايتۋ قاجەت. قازىر 9 وپەراتور بويىنشا تۇبەگەيلى شارالار قابىلدانادى. ولار زاڭ جوباسى قابىلدانعاننان كەيىن مارتەبەسىنەن ايىرىلادى. زاڭ جوباسىنىڭ تاعى ءبىر باعىتى مەملەكەتتىڭ كاسىپكەرلىككە قاتىسۋىن قىسقارتۋعا ارنالعان. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا كوممەرتسيالىق ءپروفيلدى 2 مىڭنان استام كاسىپكەر قۇرىلعان. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك مەنشىككە سەكتورالدىق تالداۋ جۇرگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولداندى.
