ەلوردا • 03 قاراشا، 2021

جاستاردىڭ كوزقاراستارىن ءبىلۋ ماڭىزدى

98 رەت كورسەتىلدى

نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ف.ەبەرت اتىنداعى قور وكىلدىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى مەملە­كەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنىڭ قولداۋىمەن «قازاقستان جاس­تارى: قۇندىلىقتارىن، ۇمىتتەرىن، ۇمتىلىستارىن باعالاۋ» تاقىرىبىنداعى زەرتتەۋ ناتيجەسىن ۇسىندى.

زەرتتەۋ قورىتىندىلارى ۇسى­­نىلعان اتالعان ءىس-شاراعا پرە­زي­دەنت اكىمشىلىگىنىڭ، ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قور­عاۋ مينيسترلىگىنىڭ، ءبىلىم جانە عى­لىم مينيسترلىگىنىڭ، اقپا­رات جانە قوعامدىق دامۋ مينيس­تر­لىگىنىڭ، جاستار ۇيىمدارىنىڭ، اكادەميالىق قوعامداستىقتىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى مەم­لە­كەتتىك باسقارۋ اكادەميا­سىنىڭ رەكتورى ەرلان ءابىل «جاستار اراسىنداعى زەرتتەۋ الەمدىك پاندەميادان بۇرىن قولعا الىندى. كارانتين شارالارىنا بايلانىستى مەرزىمىن ۇزارتۋعا تۋرا كەلدى. پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسى بۇعان دەيىنگى زەرتتەۋلەرگە بەلسەندى قاتىستى، وسى زەرتتەۋ ۇسىنىلعان كەزدە ءبىز قولداۋ بىل­دىردىك. ويتكەنى بىزگە قازىرگى كەز­دەگى جاستار ساياساتىنىڭ قان­شا­لىقتى دۇرىس جولعا قويىل­عانى ماڭىزدى بولىپ وتىر. قا­زىرگى جاستار تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا دۇنيەگە كەلدى. ولاردىڭ قۇندىلىقتارىن ءبىلۋدىڭ ما­ڭىزى زور. ولاردىڭ بيلىككە سە­نىمى، تولەرانتتىلىعى سەكىلدى اسپەك­تىلەر زەرتتەۋدە قامتىلدى. ءبىز زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن كەيس رەتىندە اكادەميانىڭ وقۋ باع­دار­لامالارىندا قولداناتىن بو­لامىز. ءبىز ءار ناتيجەنى توپتىق ساباقتاردا تالقىلايمىز. وسى ورايدا، ف.ەبەرت اتىنداعى قور­مەن ارىپتەستىك بايلانىسىمىز جە­مىستى بولىپ وتىرعانىن ايتا كەت­كەن ءجون. ءارى قاراي دا جۇمى­سى­مىزدى جالعاستىرامىز دەگەن جوسپارىمىز بار»، دەدى.

جوعارىدا اتالعان تاقى­رىپ بويىنشا زەرتتەۋ قورىتىندىلارىن جاريالاۋ بارىسىندا «جاس­تار جانە ەڭبەك نارىعى»، «جاستار جانە ءبىلىم بەرۋ»، «جاس­تار جانە الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك»، «جاستار جانە ءدىن» زەرتتەۋلەرى نەگىزىندە قازاقستاندىق جاس عا­لىم­دار اناليتيكالىق باياندامالارىن ۇسىندى.

زەرتتەۋ گەرمانيادا 1953 جىل­­دان بەرى جۇرگىزىلىپ كەلە جات­­قان Shell Youth Study نەمىس ءادىس­­ناماسىنا نەگىزدەلگەن، وندا اكا­دەميالىق مەكەمەلەر مەن ينس­­­تيتۋتتار گەرمانياداعى جاس­تار­دىڭ قارىم-قاتىناسىن، پىكىر­لەرى مەن كۇتەتىن ناتيجەلەرىن قا­راس­تىراتىن زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى.

نەمىس ادىستەمەسى قازاق­ستان­­دىق جاعدايلارعا كەلەسى­دەي بە­يىمدەلدى. زەرتتەۋ 2020 جى­لى BISAM Central Asia زەرت­­تەۋ ورتا­لىعى جۇرگىز­گەن قازاق­ستان­دا­عى 14-29 جاس ارا­لى­عىنداعى ­جاس­­تار اراسىنداعى رەپرەزەنتاتيۆ­تى الەۋ­مەتتىك ساۋالناماعا نەگىز­دەل­گەن. زەرتتەۋدىڭ باستى باعى­تى – جاستاردىڭ ءومىر سالتى، ولار­­دىڭ ومىرگە كوزقاراستارى، قۇن­­دىلىق باعدارلارى، ءوزىن ءوزى تانۋ جانە تولەرانتتىلىق دەڭ­­گەيى، ولاردىڭ كوڭىل كۇيى مەن ۇمتىلىستارى، سون­داي-اق حالىق­ارا­لىق ساياسات پەن كورشى ەلدەر­مەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى پايىمدارى.

ف.ەبەرت اتىنداعى قوردىڭ قازاقستان مەن وزبەكستان ەلدە­رىن­دەگى وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى كريستوف مور مۇنداي زەرت­تەۋلەردىڭ گەرمانيادا سوناۋ 1953 جىلدان بەرى جۇرگىزىلىپ كە­لە جات­قانىن ايتىپ، زەرتتەۋ­دىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. سونى­مەن قاتار قازاق جانە نەمىس جاس­تارىنىڭ اراسىنداعى ايىرما­­شى­لىقتارى تۋرالى پىكىرىن ءبىل­دىردى.

ء«بىز قازاق جاستارى اراسىندا مۇنداي زەرتتەۋدى ەكىنشى مار­تە جۇرگىزىپ وتىرمىز. ەگەر ەكى ەلدى سالىستىراتىن بولساق، جاس­تاردىڭ قۇندىلىقتارى، كوزقا­راستارى اراسىندا ايتارلىقتاي ايىرماشىلىقتار بار. سونىمەن قاتار بۇل جەردە قاي ءوڭىر جاستارى قامتىلعانىنا نازار اۋدارۋ قاجەت. ماسەلەن، قازاقستانداعى زەرتتەۋدە قالا جاستارىمەن قا­تار اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن جاس­تار دا قامتىلدى. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، اۋىل مەن قالا تۇرعىن­دارىنىڭ اراسىنداعى كوزقاراس، قۇندىلىقتارىندا ەرەكشەلىك بايقالادى. گەرمانيا – 80 ملن-نان استام حالقى بار ۇلكەن مەملەكەت. بۇل ەلدەگى زەرتتەۋگە تەك قانا بەرلين، فرانكفرۋت سەكىلدى قالادا تۇراتىن جاستار قاتىستى. سوندىقتان قۇندىلىقتار تۋرالى كوزقاراستارى ءارالۋان. زەرتتەۋگە ەكى ەلدىڭ دە جاستارى بەلسەندىلىك تانىتقانىن اتاپ ايتقىم كەلەدى»، دەدى قور وكىلى.

TALAP قولدانبالى زەرتتەۋ­لەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتو­رى ر.وشاقباەۆ «سوڭعى 30 جىلدا تەحنولوگيانىڭ العا جىلجۋى، قۇندىلىقتاردىڭ وزگەرۋى ەلى­مىزدەگى جاس بۋىنعا اسەرىن تيگىزبەي قويمادى. ال ءبىز ولاردىڭ قازىرگى قۇندىلىقتارى، ولاردىڭ وزگە بۋىن وكىلدەرىنەن ايىرماشىعى قانداي دەگەن سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ۇنەمى ءبىلىپ وتىرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ جاستار تالانتتى، وعان يمانبەك زەيكەنوۆ، ديماش قۇدايبەرگەن سەكىلدى جاستار دا­لەل. بۇل ءبىزدىڭ الەمدىك ورتا­دا باسەكەگە قابىلەتتى ەكەنىمىزدى كور­سەتەدى. قازاق حالقى رۋحاني باي حالىق، بۇل ءبىزدى ودان سايىن العا ۇمتىلدىرادى. وسى ورايدا، بۇگىنگى شارانىڭ ماڭىزى زور. جاستارعا نە قاجەت، ولاردىڭ سايا­سي، مادەني، ءبىلىم-عىلىم، وزگە ۇلتتارمەن قارىم-قاتىناس، ەلگە سەنىمىن، كوزقاراستارىن وزدەرى­نەن سۇراۋ سالۋ ارقىلى بىلدىك. ارينە، زەرتتەۋدە قامتىلماي قال­عان سالالار بار، ول الداعى ۋاقىتتا زەرتتەلىپ، زەردەلەنەدى دەگەن ۇمىت­­­تەمىز»، دەدى ساراپشى.

نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جو­عارى مەملەكەتتىك ساياسات مەك­تەبىنىڭ اسسيستەنت-پروفەسسورى، زەرت­تەۋشى دينا ءشارىپوۆا بۇل زەرت­تەۋگە فريدريح ەبەرت قورى شاقىرعانىن ايتا كەلە، ءوزى ۇلەس قوسقان سالالارعا توقتالىپ ءوتتى. «مەن ءبىلىم بەرۋ، جۇمىسقا ورنالاسۋ، ميگراتسيا جانە جاستاردىڭ ەلدەگى ساياسي وقيعالارعا قا­رىم-قاتىناسى سەكىلدى ساۋالدارعا جا­ۋاپ ىزدەدىم. قىزىق ءارى ءتۇرلى ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. ماسەلەن، ءبىزدىڭ جاستارىمىز ساپالى ءبىلىم الۋعا تىرىسادى، وكىنىشكە قاراي ولار ساپالى ءبىلىم الۋ ءۇشىن شەتەلگە كەتۋدى قالايدى. سونىمەن قاتار جاستار مەملەكەتتىڭ قول­داۋىنا سەنىم ارتادى، مەملەكەت ءبىلىم الۋعا، جۇمىسقا ورنالاسۋ­عا قولداۋ ءبىلدىرۋى قاجەت دەپ ەسەپ­تەيدى»، دەدى زەرتتەۋشى.

سوڭعى جاڭالىقتار

سىردىڭ سۋى تومەندەپ بارادى

ايماقتار • بۇگىن، 17:27

دوللار ارزاندادى

قارجى • بۇگىن، 16:56

الماتى ماڭىندا جەر سىلكىندى

ايماقتار • بۇگىن، 16:38

قازاقستاندا ەت قىمباتتادى

قوعام • بۇگىن، 15:10

ەلىمىزدە كيىك سانى كوبەيىپ كەلەدى

قازاقستان • بۇگىن، 14:41

ۇقساس جاڭالىقتار