يمەنە باسىپ, باسشىنىڭ الدىنا كەزەكتى رەت بارعانىمىزدا ءبىزدىڭ تاراپقا توسىن ءبىر سۇراق قويىلدى
– «فاريدا اپايدى تانيسىڭ با؟». «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ پاۆلودار وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى فاريدا بىقايدى بۇل توڭىرەكتە بىلمەيتىن ادام كەمدە-كەم. باسىمدى يزەدىم. «ەندەشە سول كىسىگە جولىقشى» دەپ مەكەنجاي مەن تەلەفون ءنومىرى جازىلعان تىلدەي قاعازدى ۇسىندى.
باردىق. ورنىندا ەكەن. ءجونىمدى ايتتىم. داستارقان قامىنا كىرىستى. سوسىن «سارىارقا سامالى» گازەتىنىڭ بىرنەشە ءنومىرىن الدىما اكەپ قويدى. شولىپ شىقتىم. ءبىرشاما جەرىنە قىزىل سيانىڭ ءىزى ءتۇسىپتى.
– بالام, سەن ماتەريالدا پاۆلودار دەگەن ءسوزدى كوپ قولدانادى ەكەنسىڭ. مىنە, رەسەيدىڭ التاي ولكەسىنە بارعان ساپاردان جازىلعان مىنا ءبىر الاقانداي دۇنيەدە 24 رەت قايتالاپسىڭ. بىزگە جات بوگدە سوزدەن قۇتىلا الماي وتىرعاندا, سەندەردىڭ ونى قايتا-قايتا جاڭعىرتا بەرگەندەرىڭ جارامايدى. الگى ءسوزدى الماستىرۋدىڭ ءتۇرلى امالى بار. بۇل جايىندا رەداكتسيادا ايتىلا ما, جوق پا بىلمەيمىن. بىراق ماعان ايتۋ – پارىز, – دەپ توقتادى فاريدا اپاي.
ءسويتتى دە, سورەدە سىقىپ تۇرعان كىتاپتاردىڭ ىشىنەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 2007 جىلى شىققان ماقالالار جيناعىن الىپ, قولتاڭباسىن قويدى. كوك كىتاپتى ۇسىنىپ تۇرىپ:
– جۋرناليستيكاعا قادام باسقان قىز-جىگىتتەردى شاما-شارقىمشا قولداپ جۇرەم. سەنى دە سونداي ىزگى ماقساتپەن شاقىردىم. اڭگىمەلەسىپ, ءجون سىلتەپ, جول نۇسقايىن دەدىم. قاتە, كەمشىلىكتى ايتقانىما شامىرقانا كورمە. سىن ءجۋرناليستى شىڭدايدى. ءبىز دە ءسويتىپ قاتارعا قوسىلعانبىز. كوپ وقى. «ەگەمەن قازاقستاندى» وقى. جۋرناليستيكاداعى قۇبىلاڭ «ەگەمەن» بولسىن. ەلەنىپ, ەسكەرىلىپ جۇرەتىن «ەگەمەندە» ەڭبەك ەتۋگە ۇمتىل, – دەدى.
وبلىستىق گازەتتە جۇمىس ىستەۋدى عانا ارمانداپ كەلگەن, ودان بيىك شىڭ جوقتاي كورىنەتىن ءبىزدى فاريدا اپايدىڭ مىنا سوزدەرى كادىمگىدەي قاناتتاندىرىپ جىبەردى. سويتسەك, ول كىسى وڭىردەگى جاس جۋرناليستەردىڭ قادامىن ءاردايىم باقىلاپ وتىرادى ەكەن. بىزگە دەيىنگى جۋرناليستەردىڭ دە ءبىرازى فاريدا اپايدىڭ ءدارىسىن تىڭداپتى. اعا بۋىننىڭ اقىل-كەڭەسىنە مۇقتاج جاس جۋرناليستەرگە وسىدان ارتىق قانداي قامقورلىق كەرەك!
شىنىندا دا, فاريدا اپايدان جاستار ۇيرەنەتىن دۇنيە كوپ. ەڭ الدىمەن ماماندىققا ادالدىعىن بويعا سىڭىرگەن ابزال. ونىڭ اسپان توڭكەرىلىپ جەرگە تۇسسە دە, ءوز پرينتسيپتەرىنەن اينىمايتىندىعى دا اركىمنىڭ بويىنان تابىلا بەرمەيدى. سوندىقتان بولار بۇل كىسى شەندىلەر مەن بەلدىلەردىڭ ىعىنا ەشقاشان جىعىلعان ەمەس. تالايلار جۇرىسىنەن جاڭىلدىرعىسى كەلدى دە. بىراق فاريدا اپاي ءوز پوزيتسياسىنان اينىعان جوق.
ول قاشاندا حالىقتىڭ جاعىندا. بيلىكتىڭ ەمەس, بۇقارانىڭ ءسوزىن سويلەۋمەن كەلەدى. تۇكپىردە ورنالاسقان اۋىل تۇرعىندارىنىڭ اپايدى ۇنەمى ىزدەپ تۇراتىنى دا, تىرەك تۇتاتىنى دا سوندىقتان. بىردە ءبىزدىڭ اۋىل – شۇعانىڭ جولى تۋرالى جازعانى بار. كەلەسى جىلى جاۋىر اتتىڭ ارقاسىنداي ويىلىپ جاتاتىن الگى جولعا العاش رەت قيىرشىق تاس توسەلىپ, تەگىستەلگەندە ءدۇيىم ەل قۋانىش ۇستىندە فاريدا اپايدىڭ ەسىمىن اتاپ, العىسىن جاۋدىرعانى ءالى ەسىمدە. ال ونىڭ ومىرىندە مۇنداي جاعدايلاردىڭ كوپ بولعانىنا ەشكىم ءشۇبا كەلتىرە قويماس.
فاريدا اپايدىڭ ۇلكەن تاقىرىپتارعا باراتىنى, باتىل ءھام باتىرا جازاتىنىنىڭ ءوزى – ءبىر مەكتەپ. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, «100 مەكتەپ, 100 اۋرۋحانا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قاتاڭ سىنعا العانى بار. ماقالانىڭ قىسقاشا مازمۇنى مىناداي. اۋىلداردىڭ بىرىنە جاڭا مەكتەپ سالىنادى. الايدا كوپ ۇزاماي تۇرعىنداردىڭ دەنى بولاشاعى ب ۇلىڭعىر الگى ەلدى مەكەننەن كوشىپ كەتەدى دە, اۋىل قاڭىراپ بوس قالادى. مەكتەپ بار, اۋىل جوق. «ەندەشە الگى مەكتەپ ءۇشىن اۋىل سالايىق» دەگەن اششى مىسقىلمەن قوعامداعى ۇلكەن پروبلەمانىڭ بەتىن اشىپ بەرەدى. سوڭىندا جوسپارلاۋ جۇمىستارىنا جاۋاپسىزدىق تانىتىپ, مەملەكەت قارجىسىن تالان-تاراجعا ءتۇسىرۋ پارا العاننان دا اۋىر قىلمىس دەگەن تۇيىنگە كەلەدى جانە ولاردى قالاي جازالايمىز دەگەن سۇراقتى دا توتەسىنەن قويادى. اكىمدىك پەن باسقارماعا جالتاقتاپ قالعان كەيبىر جۋرناليستەر مۇنداي كۇردەلى ماسەلەلەردى اينالىپ وتۋگە تىرىساتىنى بەلگىلى. ال مۇنداي مىنەز فاريدا اپايعا جات.
وزىنەن كەيىنگى بۋىنعا ونەگە بولارلىق تاعى ءبىر قاسيەتى – جۋرناليستىك ىسساپارلارعا شىعۋى. پاۆلودار وبلىسىندا فاريدا اپايدىڭ تابانى تيمەگەن اۋىل جوق شىعار. بۇل كىسىنىڭ ىسساپارعا شىعۋىنىڭ ءوزى – ءبىر بولەك اڭگىمە. الدىمەن ءاربىر اۋدان, اۋىلداعى ءوز «كانالدارى» ارقىلى وڭىردەگى ماسەلەلەردى ءبىلىپ الادى. ءسويتىپ دىتتەگەن ۋاقىتتا الاۋلاتپاي, جالاۋلاتپاي كەرەك باعىتىنا اپاراتىن اۆتوبۋسقا وتىرادى دا تارتىپ بەرەدى. اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, قورجىنىن ماتەريالعا تولتىرادى. كەيىن توكپەي-شاشپاي, شەتىنەن كەرتىپ الىپ وقىرمانعا ۇسىنادى. فاريدا اپايدىڭ ءوزى باسقاراتىن اۋىل مەن اۋداندا ءجۇرۋى اكىمدەر ءۇشىن قاشاندا توسىن سىي, كۇتپەگەن جاعداي. ونىڭ اكىم ۇسىنعان كولىككە اياق ارتپاي-اق ىسساپارعا ءوز بەتىنشە, ءوز جوسپارىمەن شىعۋىنىڭ ارعى جاعىندا پريتسيپىنە بەرىكتىك, ماماندىعىنا ادالدىق جاتقانى بارشاعا تۇسىنىكتى بولار.
جالپى, فاريدا اپاي پاۆلودار ءوڭىرىنىڭ پروبلەماسىن دا, ەرەكشەلىكتەرىن دە جاقسى بىلەدى. اتتەڭ سونى ءار جەرگە ءبىر قوناقتاپ جۇرەتىن, ءوڭىردىڭ جالپى جاعدايىنان بەيحابار باسشىلار كادەسىنە جاراتا بەرسە دەيسىڭ. ول جازعان دۇنيەلەرگە ءجىتى نازار اۋدارىلسا, ايماقتاعى ءبىرشاما ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقارى داۋسىز.
فاريدا اپاي – قانداستاردىڭ قامقورى. قىتايدان, موڭعوليادان ءبىزدىڭ وڭىرگە قونىس اۋدارعان قانداستارعا, وڭتۇستىكتەن سولتۇستىككە كوشىپ كەلگەن اعايىنعا ءاردايىم قامقورلىق تانىتىپ, قولداۋ كورسەتەدى. ولاردىڭ وسى جەرگە جەدەل بەيىمدەلىپ, وڭاي ءسىڭىسىپ كەتۋىنە سەپتىگىن تيگىزەدى جانە ونىڭ بۇل ارەكەتىندە ۇپاي جيناپ, كوزگە تۇسەيىن دەگەن نيەت جوق. تازا جاڭاشىرلىق. اپايدىڭ وسى ءبىر اسىل قاسيەتى كەنجە ۇلى, بەلگىلى جۋرناليست, پاۆلودار وبلىستىق «ەرتىس» تەلەارناسى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قۋاندىق تاناباستىڭ دا بويىنا سىڭگەندەي. ول دا قانداستاردىڭ شارۋاسىن شەشىپ, ماسەلەسىن رەتتەپ بەرۋگە ۇمتىلىپ تۇرادى. مۇنى ءوزى ىستەيتىن تەلەارناداعى سيۋجەتتەرى ارقىلى كورىپ تە ءجۇرمىز. بۇدان بولەك, وڭتۇستىك تۇرعىندارىن تەرىسكەيگە قونىس اۋدارۋعا شاقىرىپ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن دا جۇرگىزىپ وتىرعانىنا كۋامىز. قۋاندىقتىڭ مۇنى الدەكىمدەردىڭ ايتۋىمەن ەمەس, ءوز نيەتىمەن ىستەپ جۇرگەنىن ءىشىمىز سەزەدى. ويتكەنى بۇل وعان انانىڭ قانىمەن دارىعان.
فاريدا اپاي – شىعىستىڭ, زايساننىڭ تۋماسى. «قوجانىڭ قىزىمىن» دەپ وتىرادى ۇنەمى. الماتىداعى اتاقتى كازگۋ-دىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, جولدامامەن پاۆلوداردىڭ وبلىستىق «قىزىل تۋ», قازىرگى «سارىارقا سامالى» گازەتىنە كەلگەن. وسى جەردە شاڭىراق كوتەرىپ, تامىر جايعان. كەيىن «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ پاۆلودار وڭىرىندەگى مەنشىكتى ءتىلشىسى بولىپ اۋىسقان.
ايتپاقشى, فاريدا اپايدىڭ «ەگەمەنگە» وزىنەن بۇرىن ءسوزى جەتكەنىن بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەس. 1973-1983 جىلدارى سول كەزدەگى «سوتسياليستىك قازاقستان», قازىرگى «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى, جازۋشى, زەرتتەۋشى عالىم ساپار بايجانوۆ قارشاداي عانا قىزدىڭ تۋعان اۋىلى جارسۋ تۋرالى تەبىرەنىسكە تولى شىعارماسىن وقىپ, ەرەكشە تولقيدى. ونى «مەيىرىم» دەگەن اڭگىمە ەتىپ جازادى. ونىسى « ۇلىما حات» اتتى كىتابىنا ەنگەن. وسىلايشا, اتاقتى ساپار بايجانوۆتان باتا العان قارشاداي قىز بۇگىندە قازاق جۋرناليستيكاسىندا ايشىقتى ورنى بار فاريدا بىقايعا اينالدى.
ۇندەمەي-اق ۇلكەن ءىس تىندىراتىن فاريدا اپاي پاۆلودار وڭىرىندەگى ۇلتتىق مۇددەنىڭ شىراقشىسى سەكىلدى. اسىرەسە ورىسى كوپ ولكەدە قازاق ءتىلىنىڭ قانات جايۋىنا قوسقان ۇلەسى ۇشان-تەڭىز. ءبىر قىزىعى, ول مۇنداي شارۋالاردى جالپىعا جار سالماي-اق, جارنامالاماي-اق تىندىرادى. جۇرگەن-تۇرعان جەرىندە قازاقشا سويلەيدى. ول ءۇشىن ونى ەشكىم سوكپەيدى دە, سوتقا دا سۇيرەمەيدى. ويتكەنى سولاي بولۋى زاڭدىلىق. ول وسى ءبىر قاسيەتى ارقىلى-اق تالايعا ۇلگى-ونەگە بولىپ ءجۇر. كەيدە ءوزى دە ءازىل-شىنىن ارالاستىرىپ «پاۆلوداردى قازاقشالاندىرىپ بارىپ الماتىما قايتامىن» دەيدى. فاريدا اپاي باستاعان ۇلتتىق مۇددەنىڭ شىراقشىلارى تۇرعاندا قالا اتاۋىنىڭ دا قازاقشا اتالاتىن كۇنى الىس ەمەس ەكەنىنە سەنىمدىمىز.
جۋرناليستيكاعا جان-تانىمەن بەرىلگەن فاريدا اپايدىڭ ەكى ۇلى دا اناسىنىڭ جولىن جالعاستىرىپ كەلەدى. ۇلكەنى دۋمان رەسپۋبليكالىق «قالا مەن دالا» گازەتىن باسقارىپ وتىر. قۋاندىعى – پاۆلودارداعى «ەرتىس» تەلەارناسى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. قۋاندىقپەن قاتار وقىدىق. قالانىڭ بالاسى بولسا دا, قازاقى تاربيەسىنە قاتتى تاڭعالاتىن ەدىك. اپايدىڭ قوس قۇلىنى دا جۋرناليستيكاعا ەرتە ارالاستى. نەمەرەلەرىنىڭ اراسىنان دا بولاشاق جۋرناليستەردىڭ شىعارىنا كامىل سەنەمىز. بۇگىندە اسقارالى جاسقا اياق باسقان فاريدا اپاي قازاق جۋرناليستيكاسىنا ولجا سالار ۇل-قىزدارىن ۇكىلەپ توپقا قوسا بەرسە ەكەن دەيمىز!
مەرەيتويىڭىز قۇتتى دا قايىرلى بولسىن, فاريدا اپاي!
