دارقاندىق پەن بەرەكەنىڭ, تاتۋلىق پەن مەيماندوستىقتىڭ ءيىسىن بىرگە الىپ جۇرەتىن قوس قۇلاقتى ساماۋرىن بۇگىندە قۇمداۋىت اۋىلدا ساقتالىپ قالماسا, قالادا مۋزەيدىڭ قالىڭ جادىگەرىنىڭ قاتارىنان ورىن العانى راس. 11 زالىندا 36 000 تاريحي جادىگەردى جيناقتاپ وتىرعان الماتى مۋزەيى «ساماۋرىنىڭىز سارقىلماسىن» اتتى كورمەنى ۇيىمداستىرا وتىرىپ, قازاقتىڭ تۇرمىستىق داستۇرىنە ءسىڭىپ, ءومىر ءسۇرۋ داستۇرىنەن بەرىك ورىن العان وسى بۇيىمنىڭ ۇزاق تا ماڭىزدى تاريحىنان قىزىقتى سىر شەرتتى.
كورمەگە 50-گە جۋىق ەكسپونات قويىلعان. الماتى مۋزەيىندەگى ساماۋرىن جيىنتىعىن تۋلا قالاسىنداعى اعايىندى باتاشەۆتاردىڭ اتاقتى ساماۋرىن فابريكاسىندا ءحىح عاسىردىڭ باسىندا جاسالعان بۇيىمدارى باستاپ تۇر. سونداي-اق بەرتا تەيلە, ن.ۆوروشيلوۆ جانە م.سليۋزبەرگتەردىڭ فابريكاسىنان شىققان ساماۋرىندار دا مۋزەيدىڭ قاستەرلى جادىگەرى بولىپ سانالادى. جەز, مىس, قولا, ءتىپتى فارفوردان جاسالعان, بەتىنە ويۋ-ورنەك سىزىلعان, سۋرەت سالىنعان ەسكى ساماۋرىنداردان باستاپ بۇگىنگى زامانعا ءتان ەلەكتر توگىمەن قاينايتىن ساماۋرىندارعا دەيىنگى الۋان ءتۇرىن الماتىلىقتار قىزىعا تاماشالادى. سونىمەن بىرگە ءبىتىمى ساماۋرىنعا ۇقساس ورتاازيالىق شاۋگىمدەر, ساماۋرىن-شاۋگىمدەر, ساماۋرىن-قازاندار جانە قۇمعان-ساماۋرىندار دا نازارعا ۇسىنىلدى. بۇل جادىگەرلەردىڭ ءبارى دە قازاق دالاسىنا ساۋدا, ايىرباس, تارتۋ-تارالعىلار تۇرىندە, ءىرى ەتنومادەني بايلانىس ناتيجەسىندە بىرتىندەپ تۇرمىسقا ەنگەن. قوياندى مەن قارقارا جارمەڭكەسىندە قازاقتىڭ تالاي باي-باعلانى قۇنىنىڭ قىمباتىنا قاراماي, مىڭعىرعان مالىن ءبىر جەز ساماۋرىننىڭ جولىنا اتاپ, باپتاپ ىشەر سۋسىنمەن قىستىڭ قىتىمىر ايازىندا بوي جىلىتىپ, اپتاپ ىستىعىندا ءشول باستى.
الماتى مۋزەيىنىڭ جەتەكشىسى باقبەرگەن جاقسىلىق ۇلى قازاق دالاسىنىڭ تۇرمىسىنا بىرتىندەپ ەنگەن ساماۋرىننىڭ جاي قۇرىلعى عانا ەمەس, ءتاتتى شايىمەن ءار شاڭىراقتىڭ شىرايىن كىرگىزىپ, بولىنبەس ەنشىسىنە اينالعان ماڭىزى ءۇشىن كورمە ارناپ وتىرعاندارىن اتاپ ءوتتى. كورمەگە ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ تاريح فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى مەڭدىگۇل نوعايباەۆا, ارحەولوگيا جانە مۋزەولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى رينات جۇماتاەۆ, نۇر-مۇباراك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى دوسىمبەك قاتران ۇلى قاتىسىپ, ۇلتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ سالتىمەن بىتە قايناسقان قىزىقتى تاقىرىپقا بايلانىستى ءوز ويلارىن ءبىلدىردى. ەتنوگراف د.قاتران ۇلى: «ەجەلگى قىتاي دەرەكتەرى وزدەرىنە كوشپەلىلەر ارقىلى تانىس بولعان «حو-گو», ياعني «ىستىق قازان», «سۋىمايتىن سۋ» دەپ اتالاتىن ىشىندە شوق سالاتىن ۇڭعىسى بار شوشاق ءبىتىمدى ىدىس ءتۇرىن اتاپ وتكەن. بۇل ورتاسىنا شوق سالاتىن مۇرجاسىنىڭ اينالاسىنا سۇيىق قۇيىلاتىن ىدىس ەدى. ەندەشە بۇل بۇگىنگى ساماۋرىن دەپ اتاپ جۇرگەن بۇيىمعا ءدال كەلىپ تۇر» دەگەن تۇجىرىمى ارقىلى بىرقاتار ۇلت پەن ۇلىس ء«بىزدىڭ بۇيىم» دەپ وزدەرىنە مەنشىكتەيتىن ىدىستىڭ شىعۋ تەگى «قۇمان-ساماۋرىننان» باستالاتىنىن, ونىڭ باستاۋ تاريحىندا كوشپەلىلەر تۇرعانىن تۇسپالدادى. «كەز كەلگەن بۇيىم ەلۋ جىل حالىقتىڭ قولدانىسىندا بولسا, ول زات سول حالىقتىڭ قولدانىسىنا تيەسىلى» دەپ تۇيىندەدى ءوز ويىن ەتنوگراف.
قادىرلى, سىيلى كىسىسىنە كوڭىلىنىڭ ولشەمىن ءبىلدىرىپ, ءىلتيپات تانىتىپ, قوناق جاساعىسى كەلسە ونىسىن «شايعا شاقىرۋ» دەپ اسپەتتەيتىن قازاق مادەنيەتىندەگى شاي مەن ساماۋرىننىڭ ورنى ايىرىقشا. بۇل تاقىرىپقا ماڭىز بەرىپ, ارنايى كورمە ازىرلەنۋى دە وسى سەبەپتەن تۋىنداسا كەرەك. بۇگىندە ساماۋرىن جاسايتىن شەبەرلەر جوقتىڭ قاسى, ونى وندىرەتىن زاۋىتتار دا جۇمىسىن توقتاتقان. ناعىز قۇندى جادىگەرلەر تەك مۋزەيدەن تابىلادى.
كورمەگە اسەم ساماۋرىندار جيىنتىعىمەن بىرگە ەسكى سەرۆيزدەر, اس ءۇي قۇرالدارى, شاي جابدىقتارى, فارفور زاۋىتىنىڭ ونىمدەرى مەن مۋزەي قورىنان الىنعان كەسكىندەمەلەر مەن فوتوسۋرەتتەر قويىلدى.
الماتى
