تاريح • 27 قازان، 2021

مايداننان ون ۇلى امان ورالعان انا

871 رەت كورسەتىلدى

گازەتىمىزدىڭ 8 قىركۇيەك كۇنگى سانىندا «تىرنالار جىرى» اتتى جازبامىز جاريالانعان-تىن. ول ماقالادا سولتۇستىك وسەتيا-الانيا رەسپۋبلي­كاسىنىڭ الاگير اۋدانىنا قاراستى تاۋلى قىراتتا ورنالاسقان دزۋاريكاۋ اتتى اۋىلدان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا اتتانعان گازدانوۆتاردىڭ جەتى ۇلىنىڭ بىردە-ءبىرى ءتىرى ورالماعانى جايلى جازىلعان ەدى. ال بۇل جولعى جازبا جوعارىداعى قايعىلى وقيعانىڭ كەلەسى قىرى ىسپەتتەس.

ۋكرايناداعى چەركاسسك وبلىسىنىڭ كورسۋن-شەۆ­چەنكوۆ اۋدانىندا بروۆاحي اتتى قىستاق بار. وتكەن عاسىر­دىڭ وتىزىنشى جىلدارى بۇل ەلدى مەكەندە ماكار جانە ەۆدوكيا لىسەنكولار وتباسى ءومىر سۇرگەن. بۇل ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ۇيەلمەلى-سۇيەلمەلى 11 ۇلى جانە 5 قىزى بولىپتى. وتكەن تاريحتان بىلەمىز 1930 جىلداردىڭ باسىندا ءبىزدىڭ قازاقستان سياقتى ۋكراينانى دا اشتىق جايلادى. ون ءبىر ۇلدىڭ ۇلكەنى ەۆتۋح زۇلمات جىلدارى كاسىپ ىزدەپ كيەۆكە اتتانادى. ول سول كۇيى ءولى-ءتىرىسى بەلگىسىز حابارسىز جوعالادى. ال 16 بالانىڭ اكەسى ماكار 1933 جىلى ىشەر اسقا جارىماي قينالعان وتباسىن ۋايىمداپ، قۇسالىقپەن شەيىت كەتكەن.

ءسويتىپ، جۇتتان امان قالعان 10 ۇل مەن 5 قىزىن انالارى ەۆدوكيا دانيلوۆنا لىسەنكو اۋپىرىمدەپ باعىپ-قاعىپ، ولار ەپتەپ ەڭسە كوتەرە بەرگەندە بۇرق ەتىپ سوعىس باستالماي ما. قىزىق بولعاندا جەسىر كەمپىردىڭ 10 ۇلى: حتودوس، پەترو، يۆان، ۆاسيلي، ميحايلو، ستەپان، نيكولاي، پاۆلو، اندرەي مەن الەكساندر بارلىعى مايدانعا اتتانىپ، ءتاڭىردىڭ قالاۋى، تاعدىردىڭ جازۋىمەن تۇگەلدەي قان مايداننان وت ورنىنا امان-ەسەن ورالىپتى.

وسى ءبىر وتە سيرەك كەزدەسەتىن وقيعانى شەت جاعالاتىپ، جۇقا قايىرىپ ايتار بولساق، سوعىس باستالعانعا دەيىن اۋىل­دا تراكتورشى بولعان نيكولاي لىسەنكو نەمىستەردىڭ العاشقى شەبىنە تاپ بولىپ، قوسىنى قىناداي قىرىلىپ، جارالى كۇيدە جاۋ قولىنا ءتۇسىپ، ودان قۇتىلىپ اقىرى 1944 جىلى قاراشاڭىراعىنا امان جەتىپتى.

ال ۇلدىڭ سەگىزىنشىسى پاۆلو لىسەنكو بولسا، سوعىسقا باستان-اياق قاتىسىپ، نەمىستەر جەڭىلگەن سوڭ ەۋروپانى جاۋ­دان تازارتۋ ىسىنە جۇمىلىپتى. ءسويتىپ، اپ-ساپ با­سىلعان سوڭ 1947 جىلى ۇيىنە ورالعان. مىنا قىزىققا قاراڭىز: بىردە پاۆلو جاۋ تىلىندا تۇنگى بارلاۋدا ءجۇرىپ، ابايسىزدا نەمىستەرمەن قويان-قولتىق شايقاسقا تۇسەدى. ول ەندى ءولدىم-اۋ دەگەندە كولدەنەڭنەن ءبىر كەڭەس جاۋىنگەرى كومەككە كەلىپ، قۇتقارادى. قاراسا، تۋعان اعاسى ميحايلو لىسەنكو ەكەن. وسى ميحايلو ماجارستاندى ازات ەتۋ مايدانىندا ەرلىك كورسەتىپ، «داڭق» وردەنىنىڭ يەگەرى اتانىپتى. جەڭىستى ەرەۆان اۋرۋحاناسىندا جاتىپ قارسى الىپتى.

وسىنداعى 10 اعايىندىنىڭ ىشىندە جالعىز ۆاسيلي لىسەنكو عانا وفيتسەرلىك شەنگە جەتكەن. ول ۆزۆود جانە باتارەيا كومانديرى مىندەتىن ويداعىداي اتقارىپ، ەلىنە امان ورالسا، جاياۋ اسكەر ساپىندا بولعان اندرەي لىسەنكو مايداندا اۋىر جارالانىپ، ءبىر اياعىنان ايىرىلىپ اۋىلعا قايتقان. كەلگەن سوڭ پەش قالاۋشى بولىپ ءناسىبىن ايىرعان.

اعايىندىلاردىڭ ەڭ جاسى الەكساندر لىسەنكو 1944 جىلى 18 جاسىندا سوعىسقا اتتانىپ، بەرليندى العان اسكەردىڭ الدىڭعى شەبىندە شايقاسقان. رەيحستاگتىڭ قۇلاعانىن كوزىمەن كورگەن. سوعىستان كەيىن اسكەري بورىشىن وتەپ بارىپ، اسىقپاي وتباسىنا ورالىپتى. ال يۆان لىسەنكو بولسا پولشانى ازات ەتۋ كەزىندە نەمىستەردىڭ قولىنا ءتۇسىپ، ودان قاشىپ شىعىپ، قىزىل ارميامەن قايتا قاۋىشىپ، اقىرى ءتىرى كەلگەن.

حتودوس لىسەنكو بۋداپەشتى ازات ەتۋ كەزىندە نەمىستەر قۇرعان ميناعا تاپ بولىپ، ءبىر اياعىنان ايىرىلادى. ءسويتىپ، اۋىلىنا اربامەن ورالادى. ستەپان لىسەنكو گۆارديالىق 83-ءشى تانك ديۆيزياسى قۇرامىندا سمولەنسكىنى ازات ەتۋ شايقاسىندا باسىنان اۋىر جارالانىپ، ءبىر جارىم جىل ەمدەلەدى. سودان جازىلىپ شىعىپ، نەمىستەر تىزە بۇككەن سوڭ قيىر شىعىستا جاپون ميلليتاريستەرىن جويۋعا اتسالىسىپ، 1947 جىلى ۇيىنە كەلىپتى. پەترو لىسەنكو مايدان دالاسىندا تەلەفونيست مىندەتىن اتقارعان ەكەن. سوعىستا ءبىر قولىنان ايىرىلىپ، تۋعان اۋىلى بروۆاحيگە ورالدى.

وسىلاي 10 ۇلىن مايدانعا اتتاندىرىپ، اماندىعىن تىلەپ ۇيدەگى بەس قىزىنا پانا بولعان ەۆدوكيا كەيۋانانى سوعىستان كەيىن ۇكىمەت كيەۆكە شاقىرىپ «باتىر انا» وردەنىمەن ماراپاتتايدى. جارىقتىق 1967 جىلى 73 جاسىندا باقيلىق بولىپتى. 1984 جىلى بروۆاحي اۋىلىنا باتىر انا ەۆدوكيا دانيلوۆناعا ارناپ ۇكىمەت ەڭسەلى ەسكەرتكىش تۇرعىزادى (سۋرەتتە). وسى ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋىنا 10 ۇلدىڭ 9-ى قاتىسادى. تەك ۆاسيلي بۇل قىزىقتى كورە الماپتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ۇقساس جاڭالىقتار