سەمينار جۇمىسىنا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ايماقتارىنداعى وڭىرلىك كوميسسيالاردىڭ جۇمىس توپتارىنىڭ وكىلدەرىمەن قاتار, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر, ءدىن قىزمەتكەرلەرى, عالىمدار, قوعام قايراتكەرلەرى مەن ەرىكتىلەر قاتىستى.
جوبالىق كەڭسەنىڭ باسشىسى سابىر قاسىموۆ اتاپ وتكەندەي, 1920-30 جىلدارى بولشەۆيكتىك-ستاليندىك بيلىك ارەكەتتەرىنىڭ كەسىرىنەن بولعان قايعىلى وقيعالاردىڭ اراسىندا حالقىمىز ءۇشىن ءماجبۇرلى بوسقىن بولعاندار ماسەلەسى ايرىقشا ورىن الادى. ەگەر ءبىز وسى ماسەلەنى جان-جاقتى زەرتتەپ, تۇسىنەتىن بولساق, وندا حالقىمىزدىڭ نەگە دەموگرافيالىق اپاتقا ۇشىراعانى بەلگىلى بولادى.
«جاپپاي ءماجبۇرلى بوسقىندار قازاقستاندا كەڭەس وكىمەتىن كۇشتەپ ورناتۋ كەزىندە, كۋلاكتاردى, بايلاردى, جارتىلاي فەودالدار مەن كرەستيان-شارۋالاردى تاركىلەۋ كەزىندە, كۇشتەپ ۇجىمداستىرۋ مەن وتىرىقشىلاندىرۋ كەزىندە, كۇشتەپ ەت دايىنداۋ جانە حالىققا قارسى جۇرگىزىلگەن باسقا دا ناۋقاندار كەزىندە پايدا بولدى. ادامدار مەملەكەتتىك قۋدالاۋ مەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن كەسىرىنەن, ءدىني سەنىمدەرى, تاپتىق قاتىستىلىعى, تەكتىك-توپتىق شىعۋ تەگى, حالىق كوتەرىلىستەرى مەن نارازىلىقتارىنا قاتىسۋى نەمەسە قولداۋى ءۇشىن, سونداي-اق قازاقستانداعى باسقىنشىلىق بولشەۆيكتىك-گولوششەكيندىك ساياساتپەن كەلىسپەۋشىلىگى مەن جالپى تۇسىنىسپەۋشىلىگى سەكىلدى سەبەپتەرمەن باسقا وڭىرلەرگە قاشتى», دەدى جوبالىق كەڭسە باسشىسى.
س.قاسىموۆتىڭ ايتۋىنشا, گولوششەكين مەن ونىڭ كومانداسى فاكتىلەردى بۇرمالاپ, قوعامدى رەسپۋبليكا بويىنشا عانا ەمەس, قازاقستاننان تىس جەرلەردە دە تەرىس اقپاراتتاندىرىپ وتىرعان. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكا باسشىلىعى, ونىڭ ارنايى قىزمەتتەرى جەرگىلىكتى حالىقتىڭ كوزقاراسىن وزگەرتۋ ءۇشىن ءتۇرلى جولمەن قازاقستاننان كەلگەن بوسقىنداردى بايلار مەن كۋلاكتار, بۇرىنعى حاندار مەن سۇلتانداردىڭ ۇرپاقتارى, ۇلتشىلدار, الاشورداشىلار, ءدىني قىزمەتشىلەر دەپ حابارلاپ وتىرعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كەڭەس وكىمەتىنىڭ جاۋلارى دەپ كورسەتكەن. مۇنداي حابارلامالار مەن اقپاراتتاردى رەسپۋبليكا باسشىلىعى تەك ورتالىققا عانا ەمەس, كورشىلەس رەسپۋبليكالاردىڭ جانە رەسەيدىڭ جاقىن ورنالاسقان وبلىستارىنىڭ پارتيا كوميتەتتەرىنە دە جىبەرگەن.
سوندىقتان پارتيا كوميتەتتەرى مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ باسشىلارى, بولشەۆيكتىك-ستاليندىك وكىمەتتىڭ جاقتاۋشىلارى, كەيبىر ايماقتاردى قوسپاعاندا, قازاق بوسقىندارىن مەملەكەت جاۋى سەكىلدى قارسى العان.
جوبالىق كەڭسە جەتەكشىسى, سونداي-اق قازاقستاننىڭ باتىس جانە وڭتۇستىك ايماقتارىنان بوسقىندار تۇرىكمەنستانعا, قاراقالپاقستانعا, وزبەكستانعا, تاجىكستانعا, سونداي-اق يرانعا, اۋعانستانعا قاشقانىن ايتتى. ال قازاقستاننىڭ سولتۇستىك جانە سولتۇستىك-شىعىس ايماقتارىنان شىققان بوسقىندار رەسەيدىڭ كورشى وبلىستارىن قونىستانعان. كوپتەگەن قازاق بوسقىندارى قىتايمەن اراداعى شەكارادان ءوتتى. قۇجاتتارداعى دەرەكتەرگە سايكەس, شەكارالاس اۋدانداردان حالىقتىڭ ۇشتەن ءبىرى قاشقانىن كورسەتەدى. «اسىرەسە, قازاقستان باسشىلىعى ءوز ازاماتتارىن توقتاتۋعا تىرىستى. الايدا بىرىككەن مەملەكەتتىك ساياسي باسقارۋ (بمسب), ميليتسيا جانە اسكەري بولىمدەردىڭ جاساقتارى ارتيللەريانى, اۆياتسيانى, پۋلەمەتتەردى قولدانا وتىرىپ, قاشقان ازاماتتاردى توقتاتۋعا تىرىستى. قارۋسىز ادامداردى اياۋسىز اتىپ تاستادى. بۇل ارەكەتتەرىن باسماشىلارمەن, قىلمىستىق توپ مۇشەلەرىمەن كۇرەس رەتىندە ءتۇسىندىردى. ءتىپتى قىتاي اۋماعىنا قاشقان بوسقىنداردى قۋىپ جەتىپ, شابۋىلداعان. بىرىككەن مەملەكەتتىك ساياسي باسقارۋ وتريادتارى مەن اسكەري بولىمدەر رەسپۋبليكادان تىس جەرلەردە دە قازاقستاندىق بوسقىندارعا قاتىستى قۋعىن-سۇرگىندى جالعاستىرا بەردى. ءبىز جول بويىندا, قونىس اۋدارۋ ورىندارىندا قانشا ادامنىڭ, ونىڭ ىشىندە قارتتار مەن بالالاردىڭ قايتىس بولعانىن ەسەپتەمەدىك. بۇل الدىمىزداعى جاڭا ءارى قيىن مىندەت, بىراق ءبىز ونى باستاۋىمىز كەرەك. ال ءىزباسارلارىمىز مۇنى جالعاستىرا جاتار. مۇنداي ەسەپتەۋ قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ باسقا ساناتتارى بويىنشا دا جۇرگىزىلۋى قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى س.قاسىموۆ.
كەڭسە جەتەكشىسى عالىمدارعا وسى ەسەپتى جۇرگىزۋ ءۇشىن عىلىمي نەگىزدەلگەن ادىستەمەنى ازىرلەۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, زەرتتەۋ بارىسىندا گولوششەكين, بمسب جانە باسقا جازالاۋشىلاردىڭ جاساعان قىلمىستارى تۋرالى اقپاراتتارى مەن قورىتىندىلارىنا عانا سەنبەۋ كەرەك. ماتەماتيكالىق رەتتەۋ ادىستەرىن قولدانۋ ۇسىنىلدى. ادام شىعىنىن ەسەپتەۋ ءۇشىن ارنايى توپ قۇرىلۋى دا مۇمكىن ەكەنىن حابارلاندى.
وتىرىس بارىسىندا نەگىزگى باياندامانى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەكتەر قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گۇلنار بالتاباەۆا جاسادى.
سونداي-اق رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرلەرىنىڭ وكىلدەرى زەرتتەۋ بارىسىن بايانداپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس جايىنا توقتالىپ ءوتتى.
