قوعام • 22 قازان، 2021

ءدىني ساۋاتسىزدىقتىڭ تەرىس سالدارى

186 رەت كورسەتىلدى

«جاستاردىڭ ءدىني ساۋاتىن كوتەرۋ – ءباز بىرەۋ­لەر ويلاعانداي ۋاقىت­شا ناۋقان ەمەس. بۇل مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ وزگەرمەيتىن ءارى ۇنەمى نازاردا ۇستايتىن باسىم باعىتى بولۋى كەرەك». جاستاردىڭ ءدىني ءبىلىم الۋ ماسەلەسى توڭىرەگىندە وسىنداي ويىن ورتاعا سالعان ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرو­فەسسورى اينا قا­بىلوۆا «بۇل باعىتتا ينكليۋزيۆتى وقىتۋدى ەنگىزۋ دە ءبىلىم بەرۋدىڭ نەگىزگى باعدارلاماسىنا قايشى كەلمەيدى» دەيدى.

ۋنيۆەرسيتەتتىڭ الەۋمەت­تىك عىلىمدار فاكۋلتەتى ءدىن­تانۋ كافەدراسىنىڭ وقىتۋ­شى­سى ا.قابىلوۆا قازىرگى ۋ­اقىتتا جاستاردىڭ دىنگە قاتىستى قا­را­پايىم ءبىلىمىنىڭ بولۋى وتە ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. سول سەبەپتى دە پروفەسسور جوعارى وقۋ ورىندارى، ورتا ءبىلىم بەرەتىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق، ماماندانعان جۇمىسشى كادر­لارىن دايارلايتىن تەحنيكۋم مەن كوللەدجدەردىڭ بارلىق فاكۋلتەتتەرىنە مىندەتتى تۇر­دە ءدىنتانۋ ءپانىن ەنگىزۋ كەرەك دەگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. «قازىرگى تاڭدا ادامزات تاريحى بۇرىن-سوڭدى بولماعان ءدىني الاۋىزدىق، داۋ-جانجالدار مەن ۇلتارالىق قاقتىعىستارعا كۋا بولىپ ءجۇر. الەم بۇگىندە وسى وتكىر ماسەلەمەن بەتپە-بەت كەلۋدە. سوندىقتان دا وڭ-سولىن ەندى تانىپ، بولا­شا­عىن ەندى باعامداپ جۇرگەن جاس­تارى­مىزدىڭ ساناسىن تەرىس ارنا­دان امان ساقتاۋ، ءداستۇرلى ءدىنى­مىزدىڭ ساباقتاستىعىن ساق­تاپ قالۋ جەمە-جەمگە كەلگەندە ۇلكەن مەملەكەتتىك ماسەلە ەكە­نىن ەسكەرۋىمىز قاجەت» دەيدى ول. جاستاردىڭ دىنگە قاتىس­تى دۇ­نيەتانىمىن كەڭەيتۋ­دىڭ ما­ڭىز­دىلىعىن ءسوز ەتكەن پرو­فەسسور «بۇل باعىتتا جاس بۋىن­عا ءبىلىم بەرۋ – قاۋىپسىز كە­ڭىس­تىكتى قۇرۋدا قاجەتتى فاكتور­لاردىڭ ءبىرى» ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«بىزدە وكىنىشكە قاراي، ءدىني كوزقاراستاردى شامادان تىس اسىرا باعالاۋ تەندەنتسياسى ءجيى بايقالادى. بۇل دۇرىس ەمەس. سوندىقتان مۇنداي كوز­قاراستارعا بەيتاراپ كۇيدە، زايىرلى ەتيكا كونتەكسىندە قاراستىرۋدى ادەتكە اينالدىرۋ قاجەت. قالىپتاسقان دوگمالار، ادەت-عۇرىپتار مەن داستۇرلەردىڭ كوزدەرى، قاسيەتتى كىتاپتار، عىلىمي ەڭبەكتەردى زاماناۋي قۇندىلىقتارمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ ءسىڭىرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور. ءاربىر جەكە تۇلعانىڭ دۇنيەتانىمى بۇكىل الەمدى قۇراتىن ۇساق وبەكتيۆ رەتىندە قاراستىرىلىپ، ءارتۇرلى دۇنيەتانىمداردىڭ «ين­گرەديەنتتەرىن» ساراپ­تاي ءبىلۋ دە اسا قاجەت. قوعام­داعى دۇرىس، سالاۋاتتى اتمو­سفەرانى نىعايتۋ ءۇشىن جاس­تاردىڭ ءدىني ساۋاتىن، ءبىلىم دەڭگەيىن كوتەرۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلۋ كەرەك. ويتكەنى بۇل – بۇگىن ايتىپ، ەرتەڭ اياق­تالا سالاتىن ۋاقىتشا ما­سەلە ەمەس. قازىرگى ۋاقىتتا الەمدەگى قاراپايىم ءارى ام­بەباپ ساۋاتتىلىقتى دا­مى­تۋ­دا جاستارىمىزدىڭ داع­دى­لاردى يگەرۋگە دايىن بولۋى دا اسا ماڭىزدى. سول سەبەپتى دە ەلىمىزدەگى بارلىق جوعارى جانە كاسىبي ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنىڭ فاكۋلتەتتەرىندە 2 كرەديتتىك ءدىنتانۋ ءپانىن ەنگىزۋ كەرەك. بۇل باستاما ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى دەڭگەيىندە بۇيرىق تۇرىندە بەكىتىلىپ، بارلىق وقۋ ورىندارىنا مىندەتتى ارنايى ءپان تۇرىندە بەرىلۋى قاجەت»، دەيدى ا.قابىلوۆا.

پروفەسسور ا.قابىلوۆا­نىڭ ايتۋىنشا، بۇگىندە دىن­گە سەنەتىن جاستاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلە­دى. سون­دىق­تان دا بىزگە دەسترۋك­تيۆ­تى ءدىني اعىمدارعا قاتىستى وت­كىر ماسەلەنىڭ كۇن تارتىبىنەن تۇس­پەي تۇرعانىن ۇمىتپاعان ءجون. بۇل جايىندا پروفەسسور: «جات كوزقاراستى تەز جانە ەركىن قابىلدايتىندار­دىڭ اراسىندا جاستار وتە كوپ. نەگە؟ ويتكەنى ولاردىڭ كوپ­شىلىگىنىڭ جالعان ءدىني اسەر­گە يممۋنيتەتتەرى تىم ءالسىز. ونىڭ ۇستىنە ءدىني ساۋات­تى­لىق دەڭگەيلەرى تومەن. بۇگىن­دە ينتەرنەت پەن جوعارى تەح­نو­لوگيالار داۋىرىندە، اق­پارات اعىنى تولاسسىز، ال ونىڭ اسەرى مەن ىقپالى وراسان زور. ەڭ باستى ءارى ءبىرىنشى «سۇزگى» ءار جاستىڭ وتباسى بولۋى كەرەك. ءاربىر اتا-انا ءوسىپ كەلە جاتقان ۇل-قىزىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا، ءتىپتى سويلەگەن ءسوزى مەن كيىم كيۋىنە، قانداي دا ءبىر وقيعا مەن جاڭالىققا كوزقاراسى مەن ايتقان ويىنا ءجىتى ءمان بەرگەنى دۇرىس. يسلامداعى ءداستۇرلى باعىتتىڭ قايسىسى وڭ، قايسىسى تەرىس اعىم ەكەنىن دۇرىس ءتۇسىنۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن قوعامنىڭ كوزى اشىق بولۋى كەرەك. سوندىقتان دا ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتى بۇل ماسەلەگە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ، مەملەكەتىمىزدىڭ زايىرلى سيپاتى – قازاقستاننىڭ تابىستى دامۋىنىڭ ماڭىزدى شارتى ەكەنىن ءتۇسىنۋى قاجەت»، دەدى ا.قابىلوۆا. ويىن «قازىر­گى جاستار ءداستۇرلى جانە ءداس­تۇرلى ەمەس دىندەردىڭ ارا جىگىن اجىراتا بىلگەنى دۇرىس» دەپ تۇيىندەگەن ساراپ­شى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەر­سي­تەتىندە وت­كىزىلىپ كەلە جاتقان ءدىني دا­رىس­تەردىڭ جالپى ماز­مۇ­نى­نا دا توقتالدى. ونىڭ اي­تۋىن­­­شا، بۇگىندە ءدىن­تانۋ كا­فەد­­راسىنىڭ قىز­مەت­­كەر­لەرى جاستاردىڭ ءدىني ساۋات­تى­لى­عىنا ۋنيۆەرسيتەت قابىر­عاسىندا عانا ەمەس، باق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى دا ەرەكشە دەن قويىپ كەلەدى. «مۇنداي باستاما اقپاراتتىق ورتادا ءدىني احۋالدىڭ قولايلى جانە تۇراقتى قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەدى» دەيدى ول.

عىلىمي-تاجىريبەلىك جەكە جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جۇر­گەن كافەدرا وقىتۋشى­لارى­نىڭ ءبىرى ەكسترەميزگە قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى زاڭنامانى زەرتتەسە، ەندى ءبىرى دارىستەرىندە ءار ستۋدەنتتەن ادام­گەرشىلىگى مول، كرەاتيۆتى جانە ساۋاتتى ازامات دايىن­داۋ بارىسىندا «ۇلتتىق تار­بيە يدەالىن» ناسيحاتتاپ كەلە­دى. سونداي-اق كافەدرا ۇس­­­ت­از­­­دارى «جاستار اراسىن­دا دەس­­ت­رۋك­تيۆتى ءدىني سەنىم­دەر­­دىڭ تا­رالۋى» تاقىرى­بىن­دا رەس­­پۋب­­ليكالىق دەڭ­گەيدە دا­رىس­­­تەر وقىپ، ستۋدەنت­تەر ارا­سىن­­­­دا ازا­ماتتىق جاۋاپ­كەر­­شى­­لىك، ءدىني كەلىسپەۋشىلىكتى جەڭۋ، ما­دە­ني ديالوگقا شاقى­رۋ، رۋحا­ني جانە تاجىريبەلىك جە­­تىلۋدە تايم-مەنەدجمەنت ۇل­گى­­سىن ۇسىنىپ، مەملەكەتتىك ءبى­­لىم بەرۋ ساياساتىنىڭ زاما­ناۋي تا­لاپتارىن ءساتتى جۇر­گىزۋ­­­دە. بۇ­گىنگى جاستاردىڭ تەرىس اسەر­­لەرگە بەيىم دەۆيانت­تى مى­نەز-ق ۇلىق كورسەتەتىن ءارتۇرلى الەۋ­مەتتىك جانە ەتي­كالىق ورتادان شىققان توپتارمەن ساۋال­داما جۇر­گىزۋدە كافەدرا ۇس­تاز­دارى ءدىني مادەنيەت­تەر مەن سا­نات­تاردى ءتۇسىنۋ مەن سەزىنۋ­گە دە كوپ كومەك جاساپ وتىر.

جاستاردىڭ ءدىني ساۋاتتى­لىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن ماڭىزدى قادامدار جاسالۋى كەرەك ەكە­نىن ايتقان ا.قابىلوۆا بۇل ماسەلەگە قاتىستى ويىن: «دەسترۋكتيۆتى سيپاتتاعى جاس­تار سۋبمادەنيەتىن وڭداۋعا با­عىتتالعان ءىس شارالاردى دۇرىس جولعا قويۋ كەرەك. ۇس­تاز­دارعا قولداۋ كورسەتۋ ماق­ساتىندا سپورت جانە جاس­تار ساياساتى دەپارتامەنتى وكىل­دەرى جاستاردىڭ اگرەسسيۆتى، ەكسترەمالدى كوڭىل كۇيىنىڭ كورىنىستەرىن ورنىقتىرۋ ءۇشىن زاڭناما نەمەسە نورمالار اياسىنداعى «جازالاۋ» تۇرىندە ەمەس، قاۋىپتى ەلەمەنتتەرى بار الپينيزم، سپيدۆەي، سنوۋبورد، پاركۋر ت.ب. ەكسترەمالدى سپورت تۇرلەرىن دامىتۋ الاڭىن قۇرۋ ارقىلى، جاعىمسىز ەنەر­گيانى فيزيكالىق دەنە شى­نىقتىرۋ ارقىلى سىرتقا شى­عارىپ تاستاۋعا ىقپال ەتسە، وڭالۋدا وڭ باعىتتا سەپتىگىن دە تي­گىزەر ەدى» دەگەن قوسىمشا ۇسى­نىستارمەن تۇيىندەدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار