بۇعان دەيىن اتالعان قۇجات پالاتا وتىرىسىندا ءبىرىنشى وقىلىمدا جانە كوميتەتتەر وتىرىستارىندا جان-جاقتى قارالدى. سونىڭ ناتيجەسىندە دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىنا ەنگىزۋ ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ ماسەلەسىنە قاتىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار توپتاماسىن ازىرلەدى.
ناقتى ايتقاندا, سەناتورلار بۇعان دەيىن زاڭ جوباسىندا بەلگىلەنگەن ءبىر كوزدەن الۋ تاسىلىمەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاجەتتى نەگىزدەردىڭ سانىن قىسقارتۋ جونىندەگى جاڭاشىلدىققا, وسىنداي ساتىپ الۋ بويىنشا تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا جانە تاعى باسقا باسىمدىقتارعا قولداۋ ءبىلدىردى.
سونىمەن قوسا سەنات دەپۋتاتتارى ءبىر كومپانيانىڭ ءبىر قۇرىلىس نىسانىندا ينجينيرينگتىك قىزمەتتەر مەن قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن الۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىن جويۋدى, سونداي-اق ەلەكتروندى دۇكەندى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باسەكەلى تاسىلدەرىنە قوسۋدى قوسىمشا ۇسىندى. سەناتورلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن ازايتۋ جانە سالىنىپ جاتقان نىساننىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ماڭىزدى. «نەگىزگى وزگەرىستەر مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. ونىڭ ىشىندە كونكۋرس وتكىزۋ كەزىندە سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن بارىنشا ازايتۋعا باسا ءمان بەرىلگەن. زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىن وڭايلاتىپ, ارتىق رەتتەۋدى جويۋعا جول اشادى. سول ارقىلى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلاردى ءتيىمدى وتكىزىپ, مەملەكەت قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك الامىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وسىلايشا, سەناتورلار قوعامنىڭ پىكىرىن ەسكەرىپ, جەدەل ارەكەت ەتتى. سونداي-اق زاڭ جوباسى حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان جاڭا نورمالارمەن تولىقتىرىلدى. اتاپ ايتقاندا, دەپۋتاتتار ءارى قاراي ساقتاۋ ايتارلىقتاي قاۋىپ توندىرەتىن جانە دەرەۋ جويۋدى قاجەت ەتەتىن وق-دارىلەردى انىقتاۋ قاعيدالارىن قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. «سەنات ەنگىزىپ وتىرعان تۇزەتۋلەر قارۋ-جاراقتى ساقتاۋ جانە ونى جويۋ جولدارىن رەتتەۋگە باعىتتالعان. بۇل – سوڭعى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى قارۋ-جاراق قويمالارىندا بولعان تراگەديالىق جاعدايلار قايتالانباۋى ءۇشىن جاسالعان قادام», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار زاڭ جوباسىنا وتاندىق عىلىمدى دامىتۋعا ارنالعان جاڭا نورمالار ەنگىزىلدى. «سەنات قابىلدانعان تۇزەتۋلەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ عىلىم سالاسىن ودان ءارى دامىتۋعا قاتىستى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى. اتاپ ايتقاندا, بازالىق قارجىلاندىرۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ جەتەكشى عالىمدارىنا ەڭبەكاقى تولەۋ, ىرگەلى عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزەتىن عىلىمي ۇيىمداردى تىكەلەي قولداۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا ءتۇرىن ەنگىزۋ ۇسىنىلىپ وتىر. بۇعان قوسا, عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالار مەن باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋ مەرزىمىن ءۇش جىلدان بەس جىلعا دەيىن ۇلعايتۋ ۇسىنىلادى», دەدى سەنات ءتور-اعاسى.
ناتيجەسىندە, سەناتورلار زاڭ جوباسىن ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
بۇدان باسقا, وتىرىس بارىسىندا «كاسپي تەڭىزىنىڭ تەڭىز ورتاسىن قورعاۋ جونىندەگى نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياعا كاسپي تەڭىزىن جەرۇستى كوزدەرىنەن جانە قۇرلىقتا جۇزەگە اسىرىلاتىن قىزمەت ناتيجەسىندە لاستانۋدان قورعاۋ جونىندەگى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالىپ, قابىلداندى. اتالعان قۇجات جونىندە ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى سەرىكقالي برەكەشەۆ بايانداما جاسادى.
«كاسپي تەڭىزىندە كومىرسۋتەك شيكىزاتىنىڭ ءىرى قورلارىنىڭ بولۋى سۋ ايدىنىنىڭ ەكولوگياسى مەن بيورەسۋرستارىن ساقتاۋ تۋرالى ماسەلەنى وزەكتەندىرەدى. حاتتامانىڭ نەگىزگى ماقساتى – كاسپي تەڭىزىنىڭ ەكولوگيالىق تازا تەڭىز ورتاسىنا قول جەتكىزۋ جانە سول قالپىندا ساقتاۋ ءۇشىن جەرۇستى كوزدەرىنەن جانە قۇرلىقتا جۇزەگە اسىرىلاتىن قىزمەتتەردەن تەڭىز ورتاسىنىڭ لاستانۋىن بولدىرماۋ, باسەڭدەتۋ, باقىلاۋ جانە بارىنشا مۇمكىن بولاتىن اپاتتاردى جويۋ», دەدى مينيستر.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, حاتتامانىڭ نەگىزگى باعىتتارى – ەڭ وزىق قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى جانە تابيعات قورعاۋ پراكتيكاسىن پايدالانۋ, ولارعا قول جەتكىزۋ جانە ولاردى تەڭىز اكۆاتورياسىندا نەمەسە ونىڭ جاعالاۋ ايماعىندا تاپسىرۋ كەزىندە شارۋاشىلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ.
سونىمەن بىرگە كاسپي تەڭىزىنىڭ تەڭىز ورتاسى مەن جاعالاۋ ماڭىنداعى اۋداندارىنىڭ فيزيكالىق, بيولوگيالىق جانە حيميالىق سيپاتتامالارى تۋرالى, ونىڭ ىشىندە تەڭىز اكۆاتورياسىنا جەرۇستى كوزدەرىنەن لاستاۋشى زاتتاردىڭ ءتۇسۋ كولەمدەرى تۋرالى دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋ جانە جۇرگىزۋ كوزدەلەدى. ودان بولەك, كاسپيدىڭ تەڭىز ورتاسى مەن جاعالاۋ ماڭىنداعى اۋداندارىنىڭ جاي-كۇيىنە, ونىڭ جاعالاۋ جيەگى بويىنداعى تەڭىزدىڭ لاستانۋ دەڭگەيىنە تۇراقتى باعالاۋ جۇرگىزىلەدى.
«حاتتاما بويىنشا تەڭىز ورتاسىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسى, سونداي-اق ەلەۋلى ترانسشەكارالىق اسەردى ايقىنداۋعا ىقپال ەتەتىن كريتەريلەر ايقىندالعان. حاتتامانىڭ ىسكە اسىرىلۋى قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى حالىقارالىق, وڭىرلىك جانە ترانسشەكارالىق باعدارلامالاردى قامتيتىن ەكولوگيالىق كودەكستە كوزدەلگەن. كونۆەنتسياعا سايكەس, تاراپتار وزدەرىنىڭ ۇلتتىق زاڭناماسى بويىنشا قورشاعان ورتاعا اسەردى باعالاۋدى قوسا العاندا, كاسپي تەڭىزىنىڭ تەڭىز ورتاسىن جانە جاعالاۋ ماڭىنداعى اۋداندارىن لاستانۋدان قورعاۋ ءۇشىن قاجەتتى ءىس-شارالارعا جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى مەن جۇرتشىلىقتىڭ قاتىسۋىنا ىقپال ەتەدى», دەدى س.برەكەشەۆ.
سونداي-اق سەنات دەپۋتاتتارى پالاتا سپيكەرىنىڭ ۇسىنۋىمەن راسۋل ءراحيموۆتى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قىزمەتىنە تاعايىندادى.
وتىرىس كەزىندە دەپۋتاتتىق ساۋالدار دا جولداندى. سەناتور سۇلتان دۇيسەمبينوۆ ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا الماتى وبلىسىنىڭ تۋريزم سالاسىنداعى پروبلەمالارىن اتاپ ءوتتى. ول الاكول جاعالاۋىنىڭ ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر جەرلەردە ەلەكتر جەلىسىنە تۇسەتىن اۋىرتپالىق كوپ بولعاندىقتان ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى. الاكولدە ءموبيلدى ينتەرنەتكە قول جەتكىزۋدە دە پروبلەمالار بار. «تۋريستىك وبەكتىلەردە ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ ستانسالارى بولعانىمەن, ولاردىڭ قۋاتى بۇكىل الاكول جاعالاۋىن قامتي المايدى. وسى ورايدا, ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارى ستانسالارىنىڭ اۋقىمىن ارتتىرۋ, تۋريزم وبەكتىلەرى ءۇشىن جەڭىلدىكتى باعالارمەن جوعارى جىلدامدىقتا ينتەرنەت جەلىلەرىن جۇرگىزۋ جولدارىن قاراستىرۋ كەرەك», دەدى ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا سۇلتان دۇيسەمبينوۆ.
سەناتور الماتى وبلىسىنداعى تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارىن سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى ماسەلەلەردى دە كوتەردى. ول قوسىلاتىن نىساندار مەن كەلەشەگى زور تاۋ شاڭعىسى كۋرورتتارىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى ءۇشىن سۋ رەسۋرستارىنا گيدروگەولوگيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي جۇمىستار سوڭعى رەت 1985 جىلى جۇرگىزىلگەن ەكەن.
سەناتور قازاقستاندا ءتۋريزمدى دامىتۋعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر «قازاقستاندىق ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋ – ۋاقىت تالابى» تاقىرىبى بويىنشا الداعى پارلامەنتتىك تىڭداۋدا قارالاتىنىن اتاپ ءوتتى.
سەناتور اقىلبەك كۇرىشباەۆ ءبىلىم بەرۋ نىساندارىنداعى قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ساپاسىنا نارازى. سەناتور ىشكى ىستەر, سونداي-اق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلەرىنە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا جاقىندا رەسەيدىڭ قازان جانە پەرم قالالارىندا بولعان قايعىلى جاعداي وقۋ ورىندارىن قورعاۋعا كوپ كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن كورسەتتى دەپ مالىمدەدى. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاندا بۇل ماسەلەدە كەمشىلىكتەر وتە كوپ. مەكتەپتەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردى كوبىنە كۇزەت اگەنتتىكتەرىندە از جالاقىعا جۇمىس ىستەيتىن زەينەتكەرلەر كۇزەتەدى. ال كەيبىر جاعدايلاردا مۇنىمەن ليتسەنزيالارى دا, داعدىلارى دا, ءتارتىپ بۇزۋشىلاردى ۇستاۋ ءۇشىن ارنايى قۇرالدارى دا جوق شتاتتىق ۆاحتەرلەر اينالىسادى. «ەلىمىزدىڭ وقۋ ورىندارىنداعى قاۋىپسىزدىك جۇيەسىندەگى پروبلەمالارعا بۇدان ءارى كوز جۇما قاراۋعا بولمايدى. سەبەبى تارازىنىڭ باسىندا بالالارىمىزدىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى تۇر. ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا وسى سالاداعى ىستەردىڭ ناقتى جاعدايىنا سىني تالداۋ جۇرگىزۋدى جانە كۇزەت قىزمەتىنە قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋدى, جۇمىسقا كاسىبي كادرلاردى تارتۋ جانە قازىرگى زامانعى تسيفرلى تەحنولوگيالاردى, ونىڭ ىشىندە بەينەمونيتورينگ پەن بەينەتالداۋدى پايدالانۋ ارقىلى ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ وبەكتىلەرىندە قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن تۇبەگەيلى قايتا قاراۋدى ۇسىنامىن», دەدى سەناتور.
اقىلبەك كۇرىشباەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, سەنات دەپۋتاتتارى بۇل ماسەلەگە زاڭنامالىق تۇرعىدا قولداۋ بىلدىرۋگە دايىن.
