بۇگىنگى تەاتردىڭ كەشەگى كلاسسيكاعا نەگە قۇمار بولاتىنى تيۋز-دا تالانتتى رەجيسسەر فارحاد مولداعالي ساحنالاعان «قاراگوزدەن» انىق كورىندى. «ساحنادا مىڭ سان رەت وينالىپ, سىرنەسى اعىپ, سىلەسى قاتقان «قاراگوزدىڭ» ەلگە بەلگىلى ەسكى وقيعاسىن جاماپ-جاسقاپ قاي جەرىن جاڭالىق ەتىپ, جاڭا تۇرپاتتى قويىلىم جاساماق؟» دەگەن ساۋالدىڭ سانانى ءبىر ءتۇرتىپ ءوتۋى زاڭدى. باسە, نەگە؟ سويتكەندە, سۇڭعىلا اۋەزوۆ وتكەن عاسىردىڭ وقيعاسىنا قۇرىپ جازىپ كەتكەن «قاراگوزدىڭ» تۇبىنە ناق مىنا ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان بۇگىنگى كۇننىڭ سورعالاعان شىندىعىن جاسىرىپ كەتكەنىن بىلدىك پە؟
كورەرمەن كوپتەن بەرى جوعالتىپ العان شيەلەنىستى ساحنادان قايتا كوردى. مۇندا ۋاقىتتىڭ ماعىناسى جوق. قاراگوز بەن سىرىمنىڭ اراسىنداعى ماحاببات دراماسىنىڭ نارشا مەن كاراگوز اراسىندا قاسىرەتكە ۇلاسۋى شىتىرمانعا تولى. بۇل پەسانى بۇرىن فەودالدىق زاماننىڭ ادىلەتسىزدىگى, جاڭا مەن ەسكىنىڭ تارتىسى, ەكى جاستىڭ اراسىنداعى ماحاببات, قوس عاشىقتىڭ قوسىلا الماۋى, ەسكى سالت-سانانىڭ ۇستەمدىگى تۋرالى دەپ قابىلداپ كەلگەنىمىز ءۇشىن العاش رەت ءوزىمىزدى ايىپتاپ, رەنجىگەندەي كۇي كەشتىك.
اۋەزوۆ ءجۇز جىل بۇرىن بۇگىنگى كۇن تۋرالى تولعاپتى. ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ جاڭا ماۋسىمىنىڭ شىمىلدىعى «قاراگوزبەن» اشىلىپ, ءبىر جارىم ساعات بويى كوڭىلدىڭ نەشە الۋان قۇبىلىسىنا سالعاندا, ءبىز وسىنى تۇسىندىك.
وتكەن عاسىردا ءومىر سۇرگەن سىرىم ۇستىنە فۋتبولكا مەن ءساندى بىلعارى كۇرتە كيىپ العان. دەگەنمەن رەجيسسەر ەسكىرگەن قالىپتان بويىن اۋلاق سالىپ, شىعارمانى جاڭاشا ساحنالاۋدا تولىق ەركىندىكتى تاڭداعانىمەن, قولىن باتىرىپ, تىم «راديكال» تاسىلدەر قولدانبايدى. اۋەزوۆتىڭ ءماتىنى تولىقتاي ساقتالعان.
شىمىلدىق اشىلعاندا ساحنا ورتاسىندا قاراگوز بەن نارشا تۇر. قىزعا ىنتىق جاس جىگىت سەزىمىن بىلدىرگىسى كەلگەنىمەن, قاراگوز نارشانى بەتىمەن جاسقاپ, كوڭىلىنىڭ وزگەدە ەكەنىن بىلدىرگىسى كەلگەندەي. قاراگوزدىڭ عاشىعى – سىرىم. بىراق قاراگوز بەن سىرىمنىڭ ماحابباتىندا تاس بوگەتتەي ۇلكەن كەدەرگى بار. ەكەۋى دە قاراۋىلدىڭ ۇلى مەن قىزى. ەكەۋىنىڭ تۋىستىق ءتۇبىرى جەتى اتاعا جەتپەگەن, سوندىقتان التى اتادان اسپاعان اعايىندىق رۋ ءداستۇرى بويىنشا ءبىر-بىرىمەن قوسىلۋعا قايشى بولىپ تۇر. ونىڭ ۇستىنە قاراگوز بەسىكتە جاتقانىندا-اق «مالمەن بايلانىپ, باتامەن ماتالعان», باسقا رۋدىڭ ءالدى ءبىر بايىنىڭ بالاسى نارشاعا ايتتىرىلعان. قاراگوزدىڭ اۋىلىنا قۇدالار كەلىپ, كەلىندەرىن الىپ كەتپەكشى. بىراق قاراگوزدىڭ بار اڭسارى – سىرىم. باقىتتى ماحاببات جولىندا اشىق ايقاسقا شىعىپ, اتا سالتىنان اتتاپ وتۋگە بار ارۋدى ەشنارسە توقتاتپاق ەمەس. سىرىم – ماقسات راحمەت درامالىق ونەرىمەن بىرگە كۇمىس كومەي انشىلىگىمەن دە كوپ ۇتقان. ساحنادا ول العان بەتىنەن قايتپايتىن قايسار, باتىل, قولىنان سۋسىپ ۇشىپ بارا جاتقان قاراگوزگە دەگەن سەزىمىن, قاسىرەتىن انمەن تولعايدى, بۇل پسيحولوگيالىق تولعانىسى كەيىپكەردى جۇرگەن جەرىن قىزىق-دۋمانعا باتىرعان سالتاناتتى سەرىنىڭ ءوزى ەتىپ كورسەتەدى.
سپەكتاكلدىڭ ۇلكەن جۇگىن ءان كوتەرىپ تۇر. مەيلى سىرىم سالعان ءان بولسىن, قاراگوزدىڭ ۇزاتىلۋ تويىندا شىرقالعان ءان بە, تارتىلعان كۇي مە, ەشقايسىسى سەبەپسىز, ەسەپسىز تاڭدالماعان. بەلگىلى تەاتر رەجيسسەرى مۇرات احمانوۆ «قاراگوز» تۋرالى ايتقان مىنا پىكىرى ويىمىزدى تولىقتىرا تۇسكەندەي: « ۇلى مۇحتار اۋەزوۆ قازاق پەن ورىس ارالاسىپ جاتقان كەزدەگى ۇلكەن وزگەرىستى سەزدى. كوركەم تۋىندىسىنىڭ اتىن دا جايدان-جاي «قاراگوز» دەپ اتاماسا كەرەك. قازاقتى قاراگوز دەيمىز. حالىق قانداي كۇيگە ۇشىرادى؟ سول كۇن, سول ءۇن, مىنە, بۇگىنگە اكەلىپ وتىر. رەجيسسەر مۇندا ايتىلاتىن ءاندى دە بەكەر قوسپاعان. وسى ءان تۋعان كەزدە «تولقۋ» بولعان. سول تولقۋ ءدال بۇگىنگى كۇنگە ءتۇسىپ وتىر. ءبىز وسى «قاراگوز سياقتى ءالى ەسىمىزدى جيعانىمىز جوق. نارشاشا ءالى ءتوزىپ كەلە جاتىرمىز, بىراق ءبىز ءالى ءمورجان سالعان «مورگە» جەتە الماي وتىرمىز. سالت-ءداستۇرىمىزدى ءالى تۇگەلدەي الماي وتىرمىز. جوعالتتىق...
مىنانداي مۋزىكانى تاڭداپ الۋ دا رەجيسسەردىڭ كەرەمەت تالعامىن اڭعارتادى. مۋزىكا اكتەر ويىمەن قابىسا, بويدان, ويدان تۋىنا الىپ كەلەتىن تاماشا تاپقىرلىقتى تۋدىرادى. مۋزىكا تاڭداۋدىڭ ارعى جاعىندا دا رەجيسسەردىڭ بىلىكتى قولتاڭباسى جاتىر», دەيدى بەلگىلى رەجيسسەر م.احمانوۆ.
مۇرات احمانوۆتىڭ پىكىرى – رەجيسسەردىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىسىنە بەرىلگەن ءدال باعا. رەجيسسۋراداعى ناقتىلىق پەن ايقىندىق اكتەرلەردىڭ ءوز ءرولىن دۇرىس ۇعىنىپ, جان-جاقتى مەڭگەرۋىنە مۇمكىندىك بەرگەن. كەڭ تىنىسپەن اشىلعان كوركەم بەينەنىڭ ءبىرى – ءمورجان وبرازى. ەڭ اۋەلدە جاسى كەلگەن كەكسە ءمورجاندى جاس اكتريسانىڭ ويناۋى تاڭىرقاتتى. ساۋلە تۋرداحۋنوۆا كەيىپتەگەن ءمورجان – ناعىز ەسكىنىڭ تىرەگى. ساحنادان قاباعىنان قار جاۋعان قاتال ءمورجان كورىنسە دە, بەس بيەنىڭ ساباسىنداي جايقالعان, كورەرمەنگە ۇيرەنشىكتى سەمىز, قيمىل-قوزعالىسى اۋىر بايبىشە مۇندا اتىمەن جوق. قىپ-قىزىل كامزول كيگەن (ادەتتە قىز بولماسا, جاسى كەلگەن كەيۋانا قارتتار قىزىل تۇسكە قۇمار ەمەس) تالدىرماش دەنەلى اجە كورىنگەندە, رەجيسسەردىڭ قالىپتاسقان قاساڭ تۇسىنىكتى وسىنشاما تەرىستەۋى الدا ءالى تىڭ ساحنالىق بەينەلەر مەن ۇتىمدى تاسىلدەر قاراستىرۋىنىڭ باسى سەكىلدى قابىلداندى.
باسىنان بوستاندىق اۋىپ, بوداندىقتىڭ قامىتىن كيىپ, قولىنان بيلىگى مەن تەڭدىگى سۋسىپ بارا جاتقان قازاقتىڭ باسىنداعى ءحالدى قاراگوز بەينەسىنە جيناقتاعان اۋەزوۆ تۇڭعىش رەت تاپ ءبىر اۋليەدەي تانىلعانى-اي. كەر زاماندا باسىندا بوستاندىعى, وزىندە ەرىك جوق قاراگوزدىڭ اسىل ارمانى عۇمىر بويى بوستاندىق اڭساعان قازاقتىڭ ەڭ قاستەرلى تىلەگىمەن ۇندەس. قاراگوزدىڭ سۇيمەگەن ادامعا كوڭىل بەرمەي, ءوز جۇرەك قالاۋىما قولىم جەتسە دەگەن ارمانىنان ەركىندىككە سۋساعان قازاقتىڭ سۇلباسى كورىنگەندە, سانادا جارىلىس, جۇرەكتە جانارتاۋ اتقىلاعانداي كوزدى ايقىندىق, كەۋدەنى ءبىر تۇنىقتىق جايلايدى. ماحابباتتاعى تەڭسىزدىك – كەر زاماننىڭ تەڭسىزدىگى. سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي, ساحنادان العاش رەت وسى شىندىقتى كورگەندە, رەجيسسەردىڭ سۇڭعىلالىعىنا ريزا بولماسقا امالىمىز قالمادى. مىنا نەمەرەسى قاراگوز بەن جەڭگەسى اقبالانى قىسپاققا العان قىتىمىر ءارى ادۋىندى ءمورجاننىڭ تەگەۋرىنىنە كىم توتەپ بەرە الادى؟ ايداھارداي ىسقىرىعى جەر جارعان ءمورجان قارسىلاسقان نەمەرەسى قاراگوزدىڭ سىرى مەن قۇپياسىن جەڭگەسىنەن بىلمەك. فارحاد مولداعاليدىڭ وسى تۇستا قولدانعان ساحنالىق ءادىسىنىڭ مىقتىلىعىن مويىنداماسقا بولمايدى. اقبالانىڭ باسىنا سالعان قارقاراداي كىرشىكسىز اق ورامالدى ءمورجان قوس قولىمەن شاپ بەرىپ ۇستاپ, تارقاتىپ شەشىپ جاتىر – شىلبىرداي شۇباتىلعان ورامال قىزىل كامزول كيگەن جەندەتتىڭ ەكى بىلەگىنە مىقتاپ وراپ الىپ, بوساتپايتىن «ۇزىن ارقاۋ, كەڭ تۇساۋى». اتى ايتىپ تۇرعانداي, اقبالا – پەرىشتەدەي پاك قازاقتىڭ ءوزى, قانشا بۇلقىنىپ قارسىلاسسا دا, تەگەۋرىندى ۋىستان, قۋاتتى قارماقتان قۇتىلا الماي, ءمورجاننىڭ ارباسى بولىپ جەگىلىپ كەتىپ باردى...
نارشا قاراگوزدىڭ جۇرەگىن جاۋلاي الماعان كۇيى جەر بولادى. نارشا مەن قاراگوز وتاۋ تىكسە دە, سۇيگەنىنە قوسىلا الماعان سۇلۋدىڭ ارمانى سىرىم بولىپ قالا بەردى. سوعان قاراماستان, نۇرجان اسىلحاننىڭ بەينەلەۋىندەگى نارشا وبرازى كىشىپەيىل كەڭدىككە, سابىر مەن ۇستامدىلىققا قۇرىلعان, بىراق كۇنى-ءتۇنى سىرىمدى عانا ويلاپ, ەسى اۋىسقان قاراگوزدى ءبارىبىر ەركىنە جىبەرمەدى. قاراگوز جىندانىپ, سىرىم سەرگەلدەڭنىڭ كۇيىن كەشىپ قالا بەردى...
اۋەزوۆ شىعارمالارىنا عانا ءتان ءتىل ورنەگىن بۇزباستان, تاپتاۋرىن بولعان ساحنا سحەماسىنا وزگەرىس ەنگىزىپ, تانىمال تۋىندىنى جاڭا زامانعا لايىقتاپ وزگەشە ماعىنا ۇستەي العانى ءۇشىن, وتكەن عاسىردىڭ وقيعاسىنان جاڭا مازمۇن تاۋىپ, ساحنادا باتىلدىق تانىتا العانى ءۇشىن مۇسىرەپوۆ تەاترىنا مىڭ العىس.
