ونەر • 18 قازان، 2021

انتوشكا مەن چۋنگا-چانگا

84 رەت كورسەتىلدى

قالاي دەسەك تە، كەڭەس كەزىندەگى كلاسسيكالىق اۋەندەر كىرەبەرىستە قالىپ كەتۋگە ءتيىس ەمەس. اسىرەسە ءسىز بەن ءبىزدىڭ بالالىق شاعىمىزدىڭ ءموپ-ءمولدىر ەستەلىگىندەي كورىنەتىن كوڭىلدى اۋەندەر ىرعاعى. بالاڭىزعا ىڭىلداپ ءان ايتا باستاساڭىز الدىمەن كوكەيىڭىزگە ورالاتىن سول سۇلۋ دا سازدى اندەر ەمەس پە؟ ازىرگە قازاق دالاسىندا سولاردى ۇمىتتىراتىن بالالار ءانى ومىرگە كەلمەدى. بار بولسا دا ءۇنى باسەڭ. سودان دا بولار ءداۋىر الماسسا دا ومىرشەڭ تۋىندىلاردىڭ جاڭعىرىعى قۇلاققا كەلەدى دە تۇرادى.

1968 جىلى ورىس اقىنى يۋري ەنتين مەن كومپوزيتور ۆلاديمير شاينسكي «انتوشكا» ءانىن جازدى. قالامگەر بۇعان دەيىن مەكتەپتە تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ جۇمىس ىستەگەن بولاتىن. سوندىقتان جال­قاۋ دا بۇزىق بالالاردىڭ پسي­حولو­گياسىن تەرەڭ مەڭگەرگەن. بى­­­لايشا ايتقاندا، ولارعا نە قا­جەتىن ايتقىزباي بىلەدى. بۇل ولەڭدى سون­داي ءبىر ءتىلازار بالانىڭ بى­رىنە ارناپتى. سىنىبىندا ۇنەمى ء«بىز بۇل تاقىرىپتى وتپەدىك، ۇي­گە دە تاپسىرما بەرىلمەدى» دەپ بەت­باقتىرمايتىن ۇقىپسىز وقۋشىعا جاۋاپ رەتىندە جازعان ەكەن.

ال سازگەر شاينسكي اۋەندى بىرنەشە مينۋت ىشىندە، ءتىپتى مۋ­زىكالىق اسپاپتىڭ كومەگىنسىز-اق شىعارادى. ونى يۋري ەنتين: «ول ماعان فورتەپيانو قاجەت ەمەس، مەن ۇستەل ۇستىندە وتىرىپ-اق ءان جازامىن دەگەن ەدى»، دەپ ەسكە الادى. سازگەر ۇستەلدى ۇرىپ، ءان ايتا باستاعان ساتتەن-اق «تيلي-تيلي، ترال-ۆالي...» دەپ شىرقاي جو­نەلگەن. بار بولعانى التى-اق جول ولەڭ. ءان دە سوعان ساي لەزدە تۋىپتى.

الايدا تەلەارنالاردىڭ بالا­لار رەداكتسياسى «انتوشكا» ءانىن بىردەن جاريالاعان جوق. شى­عارمانىڭ اۆتورلارى ءارتۇرلى باع­دارلاماعا جۇگىندى. ءتىپتى راديولار دا ءاندى تاراتۋدان باس تارتتى. تەك سول ۋاقىتتاعى «قايىرلى تاڭ!» باع­دارلاماسى عانا قابىلداعان. تەلەديداردان شىرقالعان مەزەتتە «انتوشكا» ءانى حيتكە اينالادى. ەكى جىلدان كەيىن اتالعان انمەن اتتاس مۋلتفيلم دە پايدا بولادى. ونى بەلگىلى رەجيسسەر لەونيد نوسىرەۆ «ۆەسەلايا كارۋسەل» انيماتسيالىق جۋرنالى ءۇشىن ءتۇسىرىپتى. كورەرمەنگە ءان ساۋند­ترەك ەسەبىنە جول تارتتى.

«ماعان انتوشكا تۋرالى ءان بىر­دەن ۇنادى. كوڭىلدى اۋەن، شىم­­شىما سوزدەر. بالا بەينەسى بىردەن كورىندى. مەنىڭ ويىمشا ان­توشكانىڭ وبرازى قىزىل شاشتى، كۇن شۋاقتى، ەركىن ادام بولۋى كەرەك دەپ شەشتىم. ول تابيعات اياسىندا كۇنباعىس استىندا وتىرادى»، دەگەن ەكەن لەونيد نوسىرەۆ ءوز ەستەلىكتەرىنىڭ بىرىندە.

سونداي ولمەيتىن اندەردىڭ ءبىرى – «چۋنگا-چانگا». بۇل ءان ينەسسا كوۆالەۆسكايانىڭ «كاتە­روك» مۋلتفيلمىندە ايتىلا­دى. تۋىندىنىڭ اۆتورى سول بايا­­عى يۋري ەنتين مەن ۆلادي­مير شاينسكي. جالپى، بۇل ەكى ونەر ادامىنىڭ بالالار شىعار­ماشىلىعىندا الاتىن ورنى ەرەك. ونى كوسىلە جازۋعا دا، تاڭ سوزا ايتۋعا دا بولادى. وسىنداي ۇلى كومپوزيتسيالاردى ومىرگە اكەلگەن ەكەۋدىڭ ەڭبەگىن الەم حالىقتارى ءالى كۇنگە بيىك تۇتادى.

ى

«چۋنگا-چانگا» مەن «انتوشكا» ءبىر كۇندە جازىلعان. تاعى دا سول ۇستەل ۇستىندە. باسىندا ولار مۋلت­فيلمدەگى «عاجايىپ ارال­دىڭ» اتاۋىن ويلاپ تابا المايدى. تىلگە جەڭىل، بالالارعا قىزىقتى، ايتۋعا وڭاي ءارى كرەاتيۆتى بولعانىن قالايدى. ءيۋريدىڭ ءوزى ۇسىنعان نۇسقالاردىڭ ەشبىرى كو­ڭىلىنەن شىقپاعان. كەنەت قا­لامگەر قابىرعاداعى «مانەرلەپ سىر­عاناۋ» سپورتىنىڭ افيشاسىن كورىپ قالادى. وندا رەجيسسەر ەۆگەني چانگيدىڭ اتى-ءجونى كور­سەتىلگەن ەكەن. اقىننىڭ كوزى بىردەن كەش رەجيسسەرىنىڭ ەرەكشە فاميلياسىنا تۇسەدى. لەزدە چانگيدى «چۋنگا» دەگەن جالعان سوزبەن الماستىرىپ، وعان قوسىمشا ۇيقاستىرىپ «چانگا» دەگەن تىركەستى تىركەيدى. مىنە وسىلايشا «چۋنگا-چانگا» دەگەن ەشقانداي ماعىنا بەرمەيتىن قىزىق تا ءبىرتۇرلى قوس ءسوز پايدا بولادى. بۇل اتاۋ ءاندى ءتىپتى ارلەندىرىپ جىبەرەدى.

كەڭەس وداعىنا «چۋنگا-چانگا» ءانى تانىمال ونەر جۇلدىزدارى اناتولي گوروحوۆ پەن ايدا ۆە­ديچەۆانىڭ ورىنداۋىندا جەتتى. اۆتورلار و باستا بۇل جۇمىستى تابىستى بولادى دەپ ويلامادى. مۋزىكانىڭ ءموتيۆى مەن ريفمدەرى بالالار ءۇشىن تىم كۇردەلى بولىپ كورىندى. ايتسە دە جەڭىل اۋەن مەن قۇ­راما ءسوزدىڭ ناتيجەسىندە اتالعان تۋىندى بۇكىل كەڭەس ودا­عى­نىڭ بالالارىنىڭ ەسىندە قالدى. ءتىپ­تى، ءبىزدىڭ ءوزىمىز كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەس­تي قالساق بيلەگىمىز كەلىپ تۇرادى.

ءيا، سول داۋىردە جانىمىزدى الديلەگەن ءبىر اۋەن بولسا، وسى «انتوشكا» مەن «چۋنگا-چانگا» شىعار. قازاق بالاسىنىڭ ەركىن ءومىردىڭ نە ەكەنىن كورسەتكەن، قيالىنا شەكارا قويماعان، ارمانىن اسقاقتاتقان تۋىندىلار نە دەگەن داڭقتى ەدى دەيسىز. داڭقتى بولاتىنى دا بار، سەبەبى سول الاڭسىز بالداۋرەن شاقتىڭ بالاباقشاسىنداي جىلى دا شۋاقتى كورىنەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار