قازاقستان • 18 قازان، 2021

رۋحانياتقا جاسالعان ۇلكەن قولداۋ

420 رەت كورسەتىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيىلعى «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى»  جولداۋىندا جاس­تار ساياساتىنا، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن عىلىمي الەۋەتتى ارتتىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ايتقان سوزدەرى مەن بەرگەن تاپسىرمالارىن قۋانىشپەن قابىلدادىق.  

حالقىمىزدىڭ ءاربىر ازا­ماتىنىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسە­لەلەردى شەشۋگە ارنالعان جولداۋدا بىرقاتار تىڭ باس­تامالار كوتەرىلدى. اسىرەسە، قاراپايىم ادامداردىڭ تۇر­مى­سىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ مول­شەرى، 2022-2025 جىلدارى مادە­نيەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ، مۇراعاتشى­لاردىڭ، كىتاپحاناشىلاردىڭ، تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەردىڭ، قورىقشىلاردىڭ، كولىك جۇرگىزۋ­شىلەرىنىڭ جالاقىلارىن جىل سايىن 20 پايىزعا ارتتىرۋ ولاردى قۋانتىپ تاستاعانى ءسوزسىز.

بۇگىندە جاھاندانۋمەن بەت­پە-بەت كەلگەن قوعامنىڭ رۋ­حانيا­­تى، الەۋمەتتىك-مادەني ومىرىن­­­دەگى وزگەرىستەر ايرىقشا نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەدى. مادە­نيەت­تى الىپ قاراساق، ونىڭ ىشىن­­دە­گى ەڭ ماڭىزدىسى – كىتاپ­حانا. كىتاپحانا – ۇلتتىق سانا­نىڭ باستاۋى، ۇلتتىق رۋحاني قۇندى­لىقتاردىڭ قازىناسى. ادامزات قوعامىن كىتاپسىز، كىتاپحاناسىز كوزگە ەلەستەتۋ قيىن. ۇلى جازۋ­شى­لاردىڭ شىعارمالارى حالىق­تىڭ ۇلتتىق ءومىرىنىڭ ەنتسيكلوپەدياسى، ۇلگىسى ىسپەتتەس.

ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كە­ڭەسى­نىڭ ءتورتىنشى وتىرىسىندا پرەزيدەنتىمىز ەل رۋحانياتىنىڭ بەسىگى بولىپ سانالاتىن كىتاپ­حانالارعا ەرەكشە نازار اۋدارىپ، قازىرگى الەمدە كىتاپتار مەن كىتاپحانالارسىز ادامنىڭ دا­مۋى مۇمكىن ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇكىل الەمدەگى كىتاپحانالار ءبى­لىم مەن مادەنيەت ورتالىعى بو­لىپ تابىلادى. اقپاراتتىق تەح­نولوگيالاردىڭ قارقىندى دا­مۋىنا قاراماستان، ءداستۇرلى كىتاپحانانىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى ءرولى ەشقاشان ءوز ماڭىزىن جوعالت­پايدى.

مادەنيەت سالاسىنىڭ قىز­مەت­كەرلەرى رەتىندە ءبىز مەملەكەت باسشىسىنا مادەني ساياساتتى قولداعانىنا، كىتاپ جانە كور­كەم ادەبيەت وقۋ ارقىلى بولا­شاق ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە كوڭىل بول­گەنىنە ريزامىز. پرەزي­دەنتى­مىز ايتقانداي، «وقۋعا دەگەن قى­زىعۋ­شىلىق، كىتاپ ارقىلى قور­شاعان الەمدى بىلۋگە دەگەن قى­زىعۋشىلىق بالالاردىڭ بويىندا مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ قالىپتاسۋى كەرەك. كىتاپحانا وسى قىزىعۋشىلىقتىڭ ورتالى­عى، كىتاپتاردىڭ قىزىقتى الەمى­نە جەتەلەيتىن ورىن بولۋى كەرەك». العاش رەت جوعارى مىنبەر­دەن ەلىمىزدىڭ مىڭداعان كىتاپحانا­شىلارىنىڭ ءوز ماماندىعىنا دەگەن ماقتانىش سەزىمىن تۋدىراتىن كىتاپتىڭ ماڭىزدىلىعى، كىتاپحانالاردىڭ تاربيەلىك ءرولى تۋرالى سوزدەر ايتىلدى.

وسكەلەڭ ۇرپاقپەن ديالوگ قۇرۋ ءۇشىن كىتاپحانالار زاماناۋي ترەندتەردى باسشىلىققا الادى جانە كوممۋنيكاتسيانىڭ جاڭا قۇرالدارىن قولدانادى. بارلىق بايلانىس ارنالارىنىڭ ىشىندە وقۋ، اسىرەسە، كىتاپ وقۋ وتە ماڭىزدى. بۇل – ۇلتتىق مادە­نيەتتىڭ وزەگىن، انا ءتىلى­نىڭ بايلىعىن ساقتاۋ مەن كوبەيتۋ­دىڭ، سويلەۋ مادەنيەتىن قا­لىپ­تاس­­تىرۋدىڭ ەڭ قۋاتتى مە­حانيزمى. سوندىقتان وسكەلەڭ ۇر­پاقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋدىڭ ماڭىزى زور.

مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى «جاڭا جاعدايداعى قازاقستان: ءىس-قيمىل كەزەڭى» جولداۋىنىڭ «ۇلتتىڭ جاڭا بولمىسى» بولىمىندە حالقى­مىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپ­تاستىرۋ، تۇتاس ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋ، ادامدى جانە قوعامدى ۋاقىت تالابىنا ساي جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن باسا ايتقان بولاتىن. پرەزيدەنت ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ: ء«بىلىمدى بولۋعا وقۋ كەرەك. باي بولۋعا كاسىپ كەرەك. كۇشتى بولۋعا بىرلىك كەرەك. وسى كەرەكتەردىڭ جولىندا جۇمىس ىستەۋ كەرەك» دەگەن عيبراتتى ءسوزىن ەسكە سالىپ: «مەن حالقىمىزدىڭ الەم ۇلگى تۇتار­لىق جاقسى قاسيەتتەرىنىڭ كوبى­رەك بولعانىن قالايمىن. ۇلتى­مىز جاڭا ساپاعا كوشۋى ءۇشىن ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى ومىرلىك ۇستا­نىمدارىمىز دا وزگەرۋى كەرەك. قازاق قوعامىندا جاڭا قاعي­د­اتتار جانە جاڭا باعدارلار سالتانات قۇرۋعا ءتيىس»، دەگەن بولاتىن.

پرەزيدەنتىمىزدىڭ مادە­نيەتكە، رۋحانياتقا دەگەن قول­داۋى وسى سالادا ەڭبەك ەتىپ جۇر­گەن بىزدەرگە كۇش-جىگەر بەرە­دى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوز جولداۋلارىندا قاداپ ايتقان ساپالى ۇلت قالىپتاستىرۋ ءۇشىن رۋحاني وردا – كىتاپحانانىڭ ورنى ەرەكشە دەپ ويلايمىن. ۇلتىمىزدىڭ سانالى دا ساپالى بولۋى ءۇشىن ازاماتتاردىڭ بىلىكتى مامان بولىپ قالىپتاسۋىمەن قاتار، رۋحاني باي ادام بولۋى ءۇشىن كىتاپتىڭ جانە ونى قوعامعا ناسيحاتتاپ وتىرعان كىتاپ­حانالاردىڭ اتقارار جۇمى­سى وراسان. كىتاپ وقىعان ۇلت قانا ناعىز بىلىكتى ءھام ءبىلىمدى، زامان تالابىنا ساي ساپالى ۇلت بولا الادى.

تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەل­باسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ ىرگەتاسىن قالاعان ەلوردا­­مىز­داعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا – قوعامعا جان ازىعىن سىيلايتىن رۋحاني وردا. جاڭا ۇلگىدەگى مۋلتيمەديالىق كىتاپ­حانا ەلەكتروندى اقپاراتپەن جۇمىس ىستەيدى، سان الۋان ەلەكتروندى سەرۆيستەردى ۇسىنادى، جاڭا كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ وتىرادى. ەلەكتروندى اقپارات – كىتاپ­حانانىڭ نەگىزگى رەسۋرسى، باستى باعىتىمىز – قاعازسىز تەحنولوگيانى دامىتۋ. وقىرماندار قازىرگى زامانعى كاتالوگ زالىن، رەسۋرستار زالىن، اقپارات­تىق-بيبليوگرافيالىق سەرۆيس قىزمەتىن، مۇناي-گاز سالاسىنا ارنالعان ەلەكتروندى وقۋ زالىن، الەم ادەبيەتى ءبولىمىن، عى­لىمي وقۋ زالى مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا ارنالعان زاماناۋي تەحنولوگيالى زالدى پايدالانادى. 

كىتاپحانادا جالپى سانى 500 ورىنعا ەسەپتەلىنگەن 17 ءبولىم جۇمىس ىستەيدى. مۇندا 2،5 ملن دانا كىتاپتى ساقتايتىن قويما بار، سونداي-اق ەلەكتروندى اق­پاراتتى تەرابايتتىق كولەمدە ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن سەرۆەرلەر كەشەنى دە قىزمەت ەتەدى. قوردا بارلىعى 600 مىڭنان استام كىتاپ ساقتاۋلى. سونداي-اق 900-دەن استام وتاندىق جانە شەتەلدىك مەرزىمدى ءباسپاسوز ءونىمى جينالىپ جاتىر.

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپ­حانادا الەمنىڭ 120 تىلىن­دەگى وتاندىق جانە شەتەلدىك قۇجات­تاردىڭ بىرەگەي جيناعى بار، كىتاپ قورىنىڭ كولەمى ەكى ميلليون داناعا جۋىق.

كىتاپ قورى باسىلىمدار ساناتىنا بولىنگەن جانە ءتيىستى وقۋ زالدارىندا قولجەتىمدى. بۇدان باسقا، 70 مىڭنان استام قۇجات تسيفرلانعان جانە  قازاقستان­دىق ۇلتتىق ەلەكتروندى كىتاپحانا قۇ­را­مىنا كىرەدى.

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپ­حانانىڭ كۇش-جىگەرى مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ عىلىمي جانە تاريحي مۇددەلەرىنە قىزمەت ەتە­تىن، كاسىبي قوعامداستىققا بەل­سەندى كومەك كورسەتەتىن، بە­يىن­دى عىلىمي قىزمەتتىڭ دامۋى­نا جار­دەم­دەسەتىن كلاسسيكا­لىق فۋنك­تسيالاردى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان.

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپ­حانا ۇلتتىق جوبالاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى رەتىندە بىرەگەي اقپاراتتى ساقتاۋعا جانە ونى وڭاي قولجەتىمدى ەتۋگە، كىتاپحانالاردى جاڭعىرتۋ­عا جانە اقپاراتقا قول جەتكىزۋ­دىڭ جاڭا نۇكتەلەرىن قۇرۋعا كومەكتەسەدى.

كىتاپحانامىز بيىل قازاق­ستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دى­عىن اتاپ ءوتۋ اياسىندا قازاق ادە­بيەتىنە، ۇلت­تىق مادەنيەتتىڭ دامۋى­نا ەلەۋ­لى ۇلەس قوسقان جازۋ­شىلار، اقىن­دار، دراماتۋرگ­تەر، عىلىم قاي­رات­كەرلەرى­نىڭ شىعار­ما­شىلى­عىن ىلگەرى­لە­تۋگە ارنالعان «رۋحتى قالام قايراتكەرلەرى» ءىس-شارالار تسيكلىن وتكىزدى. 

كىتاپ وقۋ مارتەبەسىن، وقىر­ماندىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ، وقۋدىڭ جوعارى مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ، بالالار مەن جاستاردىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ 2021 جىلدى «بالالار ادەبيەتى جىلى» دەپ جاريالادى.

بالالاردى ەرتە جاستان وقۋ­عا باۋلۋ – بولاشاقتا سانالى ۇلت بولۋدىڭ كەپىلى. سون­دىق­تان پرەزيدەنتتىڭ بالالار كىتاپحانالارىن دامىتۋ جونىن­دەگى تاپسىرماسىن قولداي وتى­رىپ، ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپ­حانا بالالار كىتابىن ناسيحاتتاۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزۋ ۇستىندە.

وسى جىلدىڭ ەڭ ماڭىزدى ءىس-شاراسى رەسەيدىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتىك كىتاپحاناسىمەن، شەتەل ادەبيەتى كىتاپحاناسىمەن ى­ن­­تىماقتاستىق اياسىندا ۇيىم­­داستىرىلعان «ەسكە الۋ جانە بەيبىتشىلىك جولدارى» حالىق­ارالىق ەكسپەديتسيا­سى بولدى. ونىڭ بارىسىندا ىنتى­ماق­تاستىق تۋرالى مەموراندۋم­دار جاسالدى، رەسەيلىك وقىر­ماندار ءۇشىن قازاقستاندىق جازۋشى­لاردىڭ كىتاپتارىنىڭ تانىس­تىرىلىمى وتكىزىلدى. ومبى وب­لىس­تىق كىتاپحاناسىندا قازاق­ستاندىق مادەنيەت پەن ادەبيەت ورتالىعى اشىلدى.

مەملەكەت كىتاپحاناشىلار مارتەبەسىن ارتتىرۋ جانە قو­عامعا كىتاپ ارقىلى ادامي قۇن­دىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ، وسكەلەڭ ۇرپاققا تاعىلىمدى تاربيە بەرۋ  ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ جاتىر. بۇل كىتاپحاناشى ماماندىعىنىڭ قادىرى ارتىپ، ساپاسىنىڭ وسۋىنە اسەر ەتتى. قازاق­ستاندىق كىتاپحانالار حالىق­­ارالىق دەڭگەيدە ءوز سالا­سىنىڭ بىلىكتى ماماندارىمەن تاجىريبە الماسىپ، بىرلەسكەن ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىپ ءجۇر.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساليقالى ساياساتى جىلدار بويى جيناقتالعان ماسە­لەلەردىڭ شەشىلۋىنە اكەل­دى. بۇگىندە ءبىلىم بەرۋ جانە ما­دەنيەت سالالارىندا جاق­سى وز­گەرىستەر بولىپ جاتىر، مۇعا­لىم­دەردىڭ مارتەبەسى كوتەرىل­دى،  كىتاپحانالار مەن كىتاپ­حانا­شىلارعا دا تيىسىنشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر، مەكتەپتەر، اۋىل­دىق كىتاپحانالار، مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر، سپورت مەك­تەپتەرى سالىنۋدا.

بۇگىندە كىتاپحاناشىلار الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. قازىرگى تالعامى جوعارى وقىر­ماندى كىتاپحاناعا تارتۋ ءۇشىن الدىمەن كىتاپ­حانا­شىلاردىڭ ءوزى جاڭا تەحنولوگيانى مەڭگەرگەن بولۋعا ءتيىس. ماسەلەن، ولار وقىر­ماندارعا كىتاپ بەرۋمەن قاتار، سول كىتاپ تۋرالى الەۋمەت­تىك جەلىلەردى پايدالانا وتىرىپ، ۆيدەو نەمەسە سلايدتى ۇسىنسا، كوپشىلىك تالابىنان شىعار ەدى دەپ ويلايمىن.

قازاقستان ازاماتى رەتىندە ءبىزدىڭ ارقايسىمىز قاي سالادا بولسىن پرەزيدەنتىمىز العا قويعان ماڭىزدى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا ايانباي اتسالىسىپ، ەلىمىزدىڭ كوركەيە تۇسۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا ءتيىسپىز.

 

ءۇمىتحان مۇڭالباەۆا،

ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىنىڭ باسشىسى، پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار