ءىس-شارادا سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا قازاقستان قوعامىندا ساپالى وزگەرىستەر بولعانىن ايتتى. سونداي-اق وسى ارالىقتا قولعا الىنعان رەفورمالار پاراديگماتيكالىق الەۋمەتتىك وزگەرىستەرگە ىقپال ەتكەنىن جانە قوعامنىڭ قۇرىلىمى تۇبەگەيلى جاڭعىرعانىن ءسوز ەتتى. وسى كەزەڭدە ەلىمىزدەگى بارلىق نەگىزگى قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق وزگەرىستەرگە ۇنەمى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ وتىردى.
«قارقىندى ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلار قۇندىلىقتار جۇيەسىنىڭ وزگەرۋىنە اكەلىپ سوقتى. ارينە, قازاقستان قوعامى ءۇشىن تاۋەلسىزدىكتەن اسقان قۇندىلىق, ەركىندىكتەن قىمبات ۇعىم جوق. ءبىزدىڭ قوعامدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەردىڭ ءبارى الەۋمەتتىك عىلىمداردىڭ زەرتتەۋ تاقىرىپتارى ەكەنى ءسوزسىز. بۇل رەتتە الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان قازاقستاننىڭ دامۋىنا الەۋمەتتانۋشىلار ۇلكەن ۇلەس قوستى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرى قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا جۇيەلى جاڭعىرۋ ءۇردىسى جالعاسىپ جاتقانىنا, اشىقتىقتى, باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى جانە ساياسي جۇيەنىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس قولعا الىنعانىنا نازار اۋداردى. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا قوعامدى ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەردى تالقىلاۋعا جۇمىلدىرۋ ءۇشىن قۇقىقتىق جاعداي جاسالۋدا.
«مەملەكەت باسشىسى قىركۇيەك ايىندا جاريالاعان جولداۋىندا تاۋەلسىز الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن ايتتى. پرەزيدەنتىمىز تاۋەلسىز الەۋمەتتىك ساۋالدامالار اكىمدەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋدىڭ ماڭىزدى تەتىگى بولۋى كەرەكتىگىنە دە توقتالىپ ءوتتى. بيلىكتىڭ جۇمىس ساپاسىنا قاتىستى حالىقتىڭ شىنايى كوزقاراسىن وسىنداي زەرتتەۋلەر بەرۋى قاجەت», دەدى سەنات سپيكەرى.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە مەملەكەتتىك ساياساتتى تاۋەلسىز, وبەكتيۆتى جانە ساپالى الەۋمەتتىك قولداۋعا دەگەن سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. دەگەنمەن بۇل سالادا شەشۋدى قاجەت ەتەتىن پروبلەمالار دا از ەمەس.
«سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە كوپتەگەن الەۋمەتتىك ساۋالدامالار جۇرگىزىلدى. وعان بولىنگەن قاراجات تا از بولماعانى تۇسىنىكتى. الايدا سول زەرتتەۋلەردىڭ ساپاسىنا قاتىستى شاعىمدار ءجيى ايتىلادى. زەرتتەۋلەرگە تاپسىرىس بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگاندارعا دا قاتىستى ماسەلەلەر بار. مىسالى, وسىنداي زەرتتەۋلەردى جۇرگىزۋگە شاقىرىلاتىن ۇيىمداردى ىرىكتەۋ كەزىندە كاسىبي تالاپتار لايىقتى دەڭگەيدە ەسكەرىلە بەرمەيدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
بۇل ماسەلەنى شەشۋدە كادر دايارلاۋ ءىسى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز. سونداي-اق الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ كاسىبي دەڭگەيى جاڭا جاعدايعا ساي بولۋى دا اسا ماڭىزدى. سەنات توراعاسى بۇل باعىتتا تسيفرلى تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن پايدالانۋ جانە Big Data تالداۋى ارقىلى زەرتتەۋ قۇرالدارىن جاڭعىرتۋ دا وزەكتى ەكەنىن ايتتى.
«قازاقستان پارلامەنتىنىڭ سەناتى وتاندىق الەۋمەتتانۋ عىلىمىنا زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىنان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن. سەنات ساراپشىلار قاۋىمداستىعىن دامىتۋعا ارنالعان جوبالاردى قولدايدى. سونىمەن بىرگە, ءبىز كلۋبتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان جاڭا قوعامدىق جوبا – تالداۋ مەكتەبىنە دە قولداۋ بىلدىردىك. بۇل باستامانىڭ ماقساتى – مەملەكەتتىك قىزمەتتە جانە اكادەميالىق ورتادا جۇمىس ىستەيتىن جاس مامانداردىڭ تالداۋ تاسىلدەرىن مەڭگەرۋىنە كومەكتەسۋ», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وسىعان وراي سەنات توراعاسى بارلىق مۇددەلى تاراپتى اتالعان باستامانى بىرلەسىپ ىسكە اسىرۋعا شاقىردى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى داۋرەن اباەۆ ءوز سوزىندە: «بۇگىنگى ءىس-شاراعا قازاقستاندىق الەۋمەتتانۋ عىلىمىنىڭ بارلىق قاۋىمى جينالعانىن پايدالانىپ, سىزدەردىڭ كەيدە سەرىكتەس, ءتىپتى كەيدە وپپونەنت ءارى سىنشى رەتىندەگى جۇمىستارىڭىزعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرگىم كەلەدى. بۇل وتە ماڭىزدى ءرول. ويتكەنى ءدال وسى سوتسيولوگيا شىنايى جاعدايدى وي ەلەگىنەن وتكىزۋگە كومەكتەسەدى. سىزدەر قوعام ءۇشىن جانە مەملەكەت ءۇشىن دە الەم كارتيناسىن قۇرىلىمدايسىزدار», دەدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا مەملەكەت مۇلدەم ءارتۇرلى فورماتتاعى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ ەڭ ءىرى تاپسىرىس بەرۋشىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسى ورايدا ول بارىنشا ماڭىزدى باستامالاردى ەسكە سالىپ ءوتتى.
«بۇعان دەيىنگى جىلدارى بۇل سۇرانىستىڭ قوعامدىق-ساياسي جاعدايدى ولشەۋدەن باستاپ, مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جۇيەسىنىڭ ينديكاتورلارىن ولشەۋگە دەيىنگى ەلەكتورالدىق مونيتورينگتىڭ قالاي قالىپتاسقانىن جاقسى بىلەسىزدەر. ەل پرەزيدەنتىنىڭ ازاماتتار تاراپىنان اكىمدەردىڭ قىزمەتىن باعالاۋ جونىندەگى باستاماسى مەملەكەت تاراپىنان ماڭىزدى قادام بولدى. 2019 جىلدان بەرى مۇنداي باعالاۋ جىل سايىن جۇرگىزىلەدى. ازىرشە ولار جىلىنا 2-3 ءوڭىردى عانا قامتيدى. بىراق ۇلكەن اۋىلدىق وكرۋگتەرگە دەيىن باعالاۋ بارىنشا قوماقتى ءارى جان-جاقتى», دەدى داۋرەن اباەۆ.
قازاقستان الەۋمەتتانۋشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, تۇركىتىلدەس ەلدەر الەۋمەتتانۋشىلار وداعىنىڭ پرەزيدەنتى مارات ءتاجين العاشقى 30 جىل ەلىمىز ءۇشىن ەرەكشە كەزەڭ بولعانىن اتاپ ءوتىپ, وسى ۋاقىتتاعى جەتىستىكتەردىڭ تاريحتا ماڭگى ساقتالاتىنىن ايتتى.
«مەنىڭ ويىمشا, ەلباسى وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىندا-اق وڭ كونسەنسۋس قۇرا الدى. 1997 جىلدىڭ وزىندە قازاقستان ەل دامۋى بويىنشا «قازاقستان-2030» ۇلت جوسپارىن قابىلداعانىن ەستە ۇستاعان ءجون. ەلىمىز قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە العا قويعان ماقساتتارىنا جەتە الدى. الەۋمەتتانۋ بويىنشا بارلىق سۇراقتى شەشۋگە قاجەت قۇرالدار, ارسەنال قولدانىلادى دەۋگە بولادى. ءبىزدىڭ الەۋمەتتانۋشىلارىمىزدا جاقسى تەوريالىق ارسەنال بار, الەۋەتى جوعارى. مەن ۇلكەن بالاما الەۋمەتتىك تەوريالار ۋاقىتىنىڭ اياقتالعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. بۇل زاماناۋي تەوريالىق الەۋمەتتانۋمەن اينالىساتىندارعا ءمالىم. قازىر ءوزارا ورىنداۋعا بولاتىن تەوريالىق الەۋمەتتانۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى دەپ ويلايمىن. بىزگە سول قاجەت», دەدى مارات تاجين.
القالى جيىنعا قازاقستاننىڭ چەحيا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى, قازاقستان الەۋمەتتانۋشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى, تۇركىتىلدەس ەلدەر الەۋمەتتانۋشىلار وداعىنىڭ پرەزيدەنتى مارات ءتاجين, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى اسقار ۋماروۆ, «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى, عىلىمي-اكادەميالىق جانە ساراپتامالىق-تالداۋ ۇيىمدارى مەن قوعامداستىقتاردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرى, ساياساتتانۋشىلار, فيلوسوفتار, ءدىنتانۋشىلار, سونداي-اق الىس-جاقىن شەت مەملەكەتتەردىڭ عالىمدارى قاتىستى.
ايتا كەتەيىك, قازاقستان الەۋمەتتانۋشىلارىنىڭ قاۋىمداستىعى بۇعان دەيىن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «تاۋەلسىز قازاقستان جاس عالىمدار زەرتتەۋلەرىندە» اتتى جاس الەۋمەتتانۋشىلار فورۋمىن ۇيىمداستىردى. سونىڭ اياسىندا بەلگىلى قازاقستاندىق الەۋمەتتانۋشىلار جاس عالىمدارعا ارناپ شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزدى. ودان بولەك, جاس الەۋمەتتانۋشىلار فورۋمى بارىسىندا «زەرتتەۋشى-الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرگە ارنالعان قۇزىرەتتەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل ۇيىمداستىرىلدى.
