ونلاين نەسيەنى بەرۋ تالابىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جايى بۇعان دەيىن دە تالقىلانىپ كەلدى. ەستە بولسا, 2018 جىلى بولعان قوعامدىق تالقىلاۋدا ۇلتتىق بانك وسى سالاعا ينتەرنەت نارىقپەن رەتتەۋدى ەنگىزدى. قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جانە بار ولقىلىقتاردى جويۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ ازاماتتىق كودەكسى «قارىز الۋشىمەن – جەكە تۇلعامەن جاسالعان نەسيەلىك شارتتىڭ ەرەكشەلىكتەرى» بابىمەن تولىقتى. سونىمەن قاتار نەسيە شارتى بويىنشا نەسيە سوماسىن قايتارۋ جانە (نەمەسە) سىياقى تولەۋ مىندەتتەمەسىن بۇزعانى ءۇشىن تۇراقسىزدىق ايىبىنىڭ سوماسى ءاربىر كەشىكتىرىلگەن كۇن ءۇشىن وتەلمەگەن مىندەتتەمە سوماسىنىڭ 0,5%-ىنان اسپايتىنى دا ەرەجەمەن شەگەلەندى.
مۇنداي وزگەرىستەر تۇتىنۋشىدان گورى ميكروقارجى ۇيىمدارىنا پايدالىراق بولعانى انىق. جالپى, ساراپشىلار «ۇكىمەت تە, ۇلتتىق بانك تە مقۇ ەركەلىگىنە كوز جۇمىپ قارايدى» دەگەن پىكىردى ءجيى ايتادى. ايتالىق, كەيبىر قارجى ۇيىمدارىنىڭ نەسيەلىك پايىزى 200 پايىزدان اسىپ كەتكەن كەزدە دە ۇلتتىق بانك وعان كوز جۇما قاراعان. بۇل فاكتور مقۇ-نىڭ كۇش الۋىنا, قارجى نارىعىندا تانىلۋىنا, ءداستۇرلى بانكتەردىڭ قولى جەتپەي جاتقان تۇستارعا مقۇ-نىڭ جەتۋىنە مۇمكىندىك بەردى. الايدا قۇزىرلى ورىندار وسىعان قاتىستى وي-ۇسىنىستارىن كەيىنگە ساقتاپ كەلگەنىن 2018 جىلى بىلدىك. وسىدان كەيىن ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ «ەلەكتروندىق تاسىلمەن ميكروكرەديتتەر بەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» №217 قاۋلىسىمەن وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
ال بيىلعى وزگەرىستەردى 2018 جىلعى قاۋلىنىڭ جالعاسى دەپ قابىلداۋعا بولادى. اگەنتتىك وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, تۇزەتۋلەر جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى شىعىندارىنىڭ تومەندەۋىنە جانە (نەمەسە) ۇلعايۋىنا اكەلمەيتىنىن ەسكەرتىپ وتىر. سونداي-اق مۇنداي قادام قازاقستاندىقتارعا ونلاين شاعىن نەسيە بەرۋ كەزىندە ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ الاياقتىق ارەكەتتەرىن بارىنشا ازايتۋ ءۇشىن قولعا الىندى, دەيدى ماماندار. ەندى شاعىن نەسيە بەرۋ ەرەجەلەرى بويىنشا كليەنت ءوزىنىڭ فوتوسىن ۇسىنۋى كەرەك, مقۇ ونىڭ تۇپنۇسقاسىن تەكسەرۋگە قۇقىلى.
اگەنتتىك وكىلدەرى وتكىزگەن جيىندا ماماندار ەندى قارىز بەرۋشى مەن نەسيە الۋشى اراسىنداعى كەلىسىمدە مىنا شارتتارعا باسىمدىق بەرىلەدى: ەگەر نەسيە الۋعا ءوتىنىش بەرگەن تۇلعانىڭ نەسيە تاريحىندا تولەنبەي قالعان نەمەسە ۇزاق مەرزىمگە كەشىكتىرىلىپ كەلگەن قارىزى بولسا, نەسيە بەرىلمەيدى; بيومەتريالىق سايكەستەندىرۋ بويىنشا نەسيە الۋشىنىڭ بەت-كەسكىنىن انىقتاۋعا باسىمدىق بەرىلەدى; ونلاين فورماتىندا قىزمەت كورسەتۋ كەزىندە تەك رەتتىك قىزمەتتىك پارول بەرىلەدى, نەسيە الۋشى تىركەلۋ ءۇشىن جىبەرىلەتىن ءپارولدى نەمەسە كود ءسوزىن تەك ءبىر رەت قانا ەنگىزە الادى.
اگەنتتىك ساراپشىلارى ايتىپ وتكەندەي, بۇل وزگەرىستەر ونلاين رەجىمىندە شاعىن نەسيە بەرۋ ەرەجەسىنىڭ 15-تارماعىنا دا اسەر ەتتى. ماماندار ونلاين-نەسيە مەن ءداستۇرلى نەسيە اراسىنداعى ايىرماشىلىق – العاشقىسىندا ەكى تاراپتىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتەتىن زاڭدىق نەگىز كەمشىن ەكەنىن جەتكىزدى. نەسيە بەرۋ نارىعىنداعى الا-قۇلالىقتىڭ باستى سەبەبى دە وسىندا. ءتىپتى ءداستۇرلى نەسيە بەرۋدەگى پروگرەسس, اقپاراتتى تەحنولوگيامەن ينتەگراتسيالانۋى دا بۇل كەمشىلىكتەردى تۇزەتە الماعان.
DAMU Capital Management وكىلى مۇرات قاستاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر مىڭداعان سالىمشىنىڭ دەرەكتەر بازاسىن ءبىر مەزگىلدە ساراپتاۋعا, اق-قاراسىن انىقتاۋعا قاۋقارلى بولسا, ونلاين نەسيەدە ونداي مۇمكىندىك جوق. باسقاشا ايتقاندا, مقۇ-نىڭ باسىم كوپشىلىگىندە سكورينگتىك جانە ساراپتامالىق تالداۋ مونيتورينگىن جاساۋعا مۇمكىندىگى جوق. ولاردىڭ الداعى بىرەر جىلدا مۇنداي مۇمكىندىككە يە بولارى دا نەعايبىل. ءداستۇرلى بانكينگتەردىڭ قازىرگى قول جەتكەن جەتىستىگى – ۇزاق جىلعى دايىندىقتىڭ جەمىسى. سول سەبەپتى مقۇ-عا قويىلعان تالاپ ولاردىڭ اقپاراتتى تەحنولوگيامەن جاراقتانۋ مۇمكىندىگىنە قاراپ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلۋى ءتيىس.
قازاقستان قارجىگەرلەرى قاۋىمداستىعى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يرينا كۋشنارەۆا بۇل ماسەلە بويىنشا سوڭعى شەشىم ەدب مەن مقۇ نەسيەلەۋ نارىعىن تالداۋ نەگىزىندە قابىلداناتىنىن ايتتى. ء«بىز شەشىم قابىلداعان كەزدە نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ پىكىرى ەسكەرىلەدى دەگەن ۇمىتتەمىز», دەدى ول. ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت مقۇ سەكتورىنىڭ جاندانۋى كومپانيالاردىڭ اشىقتىعى مەن سەكتورعا دەگەن سەنىمدىلىك دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىمەن, وبليگاتسيالاردى قارجىلاندىرۋ ءرولىنىڭ ارتۋىمەن جانە سەگمەنتتىڭ نەسيەمەن قامتىلۋىنىڭ ۇلعايۋىمەن قاتار جۇرەتىنىن ايتقان.
بىراق زاڭدىق ەرەجەنى قانشا قاتاڭداتقانىمەن حالىقتىڭ ونلاين نەسيەگە دەگەن سۇرانىسى جوعارى. ناقتىلاساق, نەسيە پورتفەلىنىڭ بيىلعى 9 ايداعى ءوسىمى 10,9 پايىزعا كوتەرىلگەن. زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر مقۇ-نىڭ جۇمىسىنا وڭ اسەر ەتكەن. مقۇ قاۋىمداستىعى وكىلدەرى سوڭعى ءبىر جىلدا مقۇ سانى بەس پايىزعا قىسقارعانىن, قازىر 217 ۇيىم جۇمىس ىستەيتىنىن ايتادى. قاۋىمداستىق ديرەكتورى ەربول ومارحانوۆ اتاپ وتكەندەي, شاعىن نەسيە نارىعى بىرتىندەپ قالىپتاسىپ كەلەدى. جاعداي جامان ەمەس. نەسيە پورتفەلىندە مەرزىمى وتكەن قارىزداردىڭ ۇلەسى 6,1%-دان اسپايدى.
ونلاين نەسيە فورماتىنا بايلا-
نىستى قوعامدا پىكىر ءارتۇرلى. حالىقتىڭ قارىزسىز ءومىر سۇرە المايتىن دەڭگەيگە جەتۋىنە مقۇ كىنالى دەگەن پىكىرلەر دە جوق ەمەس. بىراق قازاقستاننىڭ ميكروكرەديتتىك ۇيىمدار قاۋىمداستىعىنىڭ مالىمەتىنەن مقۇ نەسيەسى جالپى نەسيە كولەمىنىڭ ءۇش پايىزىنان اسپايدى, ياعني قازاقستاندىقتاردىڭ بورىشتىق جۇكتەمەسى دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا مقۇ-نى كىنالاۋ قيسىنسىز.
ە.ومارحانوۆ ايتقانداي, نەسيە نارىعىنداعى وسىعان دەيىنگى قالىپتاسقان جاعدايعا مقۇ-نىڭ اسەرى از. بانكتەر پايدالى ەمەس نەسيەلەندىرۋ سەگمەنتتەرىمەن مقۇ اينالىسىپ كەلدى. سوندىقتان مقۇ بانكپەن باسەكەلەسىپ كەلدى دەگەن پىكىر دە ءجونسىز. «ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ نەسيە بەرۋىنە قاتىستى جاڭا ەرەجەلەر كوپشىلىكتىڭ تالقىلاۋىنا ۇسىنىلدى. ەندى وسى سەگمەنتتىڭ قاتىسۋشىلارى مقۇ پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى ەسەپتەۋگە مۇقيات قارايتىن شىعار دەپ ويلايمىن. جاڭا كليەنتتەردى تارتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيا, ينۆەستيتسيا قاجەت. مقۇ-نىڭ ترانزاكتسيالىق شىعىندارى جوعارى, ويتكەنى بىرقاتار وپەراتسياعا ءۇشىنشى تاراپ ۇيىمدارىن تارتۋ قاجەت. مقۇ ءۇشىن تولەم كارتالارىن ەنگىزۋ ولاردىڭ ىشكى نارىقپەن ينتەگراتسيالانۋىن تەزدەتەدى», دەيدى ە.ومارحانوۆ.
قازىر ەدب مەن مقۇ جۇمىسىنا بىردەي قاراۋعا بولمايتىنىن ايتقان ساراپشىلار ءاربىر ەرەكشەلىكتى قاپەرگە الا وتىرىپ شەشىم قابىلداۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.
قازاقستاندىق FinTech قاۋىمداستىعىنىڭ ديرەكتورى اناتولي گلۋحوۆتىڭ ايتۋىنشا, مقۇ سەكتورى ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ترەند تە ونلاين نەسيە بەرۋ سالاسىنداعى وزگەرىستەر ارقىلى الاياقتىق ارەكەتتەردى ازايتۋ. بۇل ءۇشىن مقۇ مەن ەدب كۇشىن بىرىكتىرۋ كەرەك, تاجىريبە الماسۋ قاجەت. بۇل رەتتە مقۇ قىزمەتكەرلەرىن ەلدەگى ەكونوميكا ءتۇزۋشى بانكتەردە تاجىريبەدەن وتكىزىپ الۋ ماڭىزدى. سەبەبى نەسيە بەرۋ پروتسەسىنە فوتو جانە بەينەتۇسىرۋدى قولدانا وتىرىپ, قارىز الۋشىلاردى بيومەتريالىق پارامەترلەر بويىنشا انىقتاۋ الگوريتمى تەك ازۋلى ويىنشىلاردىڭ عانا قولىندا بولعان. مقۇ مارتەبەسىن ەدب-مەن تەڭەستىرگىسى كەلەتىن قۇزىرلى ورىندار وسى ماسەلەگە كوڭىل بولسە, اراداعى الشاقتىق از ۋاقىتتا تەڭەسەتىن كورىنەدى. ا.گلۋحوۆ ناقتىلاپ وتكەندەي, مقۇ-نىڭ ۇلتتىق بانكپەن, سوت ورىندارىمەن, باسقا دا مەكەمەلەرمەن بايلانىسىن رەتتەۋ, جۇيەلەندىرۋ دە باسىم باعىت رەتىندە قاراستىرىلۋعا ءتيىس. وسىعان دەيىن قابىلدانعان وزگەرىستەر ونلاين نەسيە بەرۋشىلەرگە سىياقىنىڭ ءتيىمدى مولشەرلەمەسىن 56 پايىز شەگىندە ۇستاۋعا مىندەتتەدى. ەندى بۇل وزگەرىستەردى قارجى كوزىن ەكى تاراپقا بىردەي قولجەتىمدى ەتۋ ارقىلى عانا تومەندەتۋگە بولاتىن كورىنەدى. ا.گلۋحوۆ مۇنداي قادام وتە قيسىندى, ويتكەنى ءتيىمدى ستاۆكانى ەسەپتەۋدىڭ ماتەماتيكالىق فورمۋلاسى, سونداي-اق تابىستىلىققا جەتۋدىڭ ەكونوميكالىق مودەلى مۇنداي ۇيىمداردىڭ باسقا جاعدايلاردا جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرمەيتىنىن ايتادى.
ميكروقارجى ۇيىمدارى ماسەلەسى ءبىر ەرەجەمەن شەشىلە قويمايتىنى بەلگىلى. قارجىگەر ءانۋار ۇشباەۆتىڭ سوزىنە دەن قويساق, اگەنتتىك پەن ۇلتتىق بانك ەرەجەلەردى كوپتىڭ تالقىسىنا سالىپ, ءبىر شيراتىپ الۋ نيەتى ارقىلى تىعىرىقتان شىعىپ وتىر. ەندىگى سالماق كوپتىڭ يىعىنا تۇسەيىن دەپ تۇر. قارجىگەر ايتىپ وتكەندەي, مقۇ مەن ەدب اراسىنداعى بايلانىس, ولاردىڭ ايىرماشىلىقتارى مەن مىندەتتەرى زاڭمەن شەگەلەنىپ جاتىر. سوڭعى بىرەر جىلدا نارىقتى ءالسىز ويىنشىلاردان تازارتۋ جانە اشىقتىقتى ارتتىرۋ ءۇشىن دە ۇكىمەت ءبىراز جۇمىس اتقاردى. قارىز الۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى زاڭنامالىق باستامالاردىڭ جەكە ۇلكەن بلوگى ىسكە اسىرىلدى. ەندى اشىق پورتال ارقىلى كوپشىلىك ءوزىنىڭ تاڭداۋىن جاساپ, باعىتىن دۇرىس تابۋى قاجەت.
