رۋحانيات • 30 قىركۇيەك، 2021

شىعارماشىلىق وداقتار: تەندەرگە تىرەلگەن تىرلىك

348 رەت كورسەتىلدى

سۋرەتكەر كۇرەسۋگە بەيىمسىز، تالاپ قويۋدان بەيحابار

– شىعارماشىلىق وداقتىڭ نەگىزگى ميسسياسى سول سالانى جاڭا فورماتتا، جاڭاشا كوزقاراستا دامىتۋعا، ونەر ادامدارىن قولداۋعا ءھام قۇقىقتارىن قورعاۋعا باعىتتالعان دەيمىز. شىن مانىندە، وسى مىندەتتەر ورىندالىپ جاتىر ما؟

1

تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ،

تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ توراعاسى:

– اتالعان باعىتتار شىنىندا شىعار­ما­شىلىق وداقتاردىڭ نەگىزگى ميسسيا­­­لارى ەكەنى داۋسىز. ودان باسقا دا ميسسيالارى جەتەرلىك. شىعارماشىل ادام سۇيرىكتى، قولپاشتاۋدى بىلاي قويعاندا، قورعاشتاۋدى اسا قاجەت ەتەتىنى دە ايان. قوعامنىڭ قاساڭ، كەيدە ءتىپتى قاتىگەز بولاتىنىن ەسكەرسەك، ءوزىنىڭ نازىك الەمىمەن ءومىر سۇرەتىن سۋرەتكەر –
كۇرەسۋگە بەيىمسىز، تالاپ قويۋدان بەيحابار پەندە. ءتىپتى ءوز تالانتىن مىندەت تە قىلا المايتىن اۋەيى ادام. ارينە، شىنايى سۋرەتكەرلەردى تىلگە تيەك ەتىپ وتىرمىن، بولماسا نەعۇرلىم تالانتسىز، ديلەتانتتاردىڭ پىسىقاي كەلەتىنى، بولماشى دۇنيەسىن تىققىشتاۋدا الدىنا جان سالمايتىنى بەلگىلى. بۇل تۇستا شىعارماشىل ادام بويكۇيەز، بەيشارا دەپ مۇسىركەۋدى ايتىپ وتىرعان جوقپىن. ونسىز دا ارزاننىڭ قىم­باتتاپ، قىمبات ەتەكتە جۇرگەن جۇل­قىن زاماندا، ۇلت تالعامىنىڭ ورە­لى بولعانىن ويلاساق، ونەر الەمىن، سول الەمدە جۇرگەن ونەرپازدارىمىز ايالى الاقانعا ءزارۋ ەكەنىن ءتۇيسىنۋ تۇسىنىكتى نارسە. توتە جاۋاپقا كەلسەك، ول مىندەتتەردىڭ ورىندالۋى وتە-موتە قيىن. شىعارماشىلىق وداقتار جەتىم قىزدىڭ كۇيىن كەشۋدە. بۇل تۇستا جالعىز توراعانىڭ جىلامساقتىعى مەن ىسكەرلىگى عانا ىسكە اسىپ جاتقان جوق. ءدال وسى جاعدايدا ءبىزدىڭ وداقتىڭ كوز جاسى مەن ەسىك جاعالاۋى وزگەلەردەن ارتىق بولماسا، ەش كەم ەمەس، ماسەلە باسقادا. قالام ۇشى مەن تىكەنەك تىلدەن سەكەم الاتىن قوعام كىمدى تاڭداپ، كىمدى قولداپ، قايسىنى تالعاپ، ارقادان قاعۋدى جاقسى مەڭگەرگەن. «بالەدەن اۋلاق، ودان ماشايىق تا قاشقان» دەگەن ماقالدى جاتقا بىلەدى. تەاتردى – ويىن، كينونى ساۋىق قاتارىنا قوسىپ العان قوعام بىزدەرگە وڭ نازارىن سالماي-اق قويدى. ۇققانعا تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىندا 60-قا تاياۋ، تەاترلاردا 5 000-عا تاياۋ ادام ونەر جاساپ ءجۇر، ولاردىڭ 2 500-دەن استامى وداققا مۇشە. سولاردىڭ ەرىگىپ جۇرگەن ەشقايسىسى جوق، «قول سىنسا – جەڭ ىشىندە»، كەدەي جومارت تىرلىگىندە، سۇيىكتى ساحناسىندا، مايداقادام جۇرىستە.

اقبەرەن ەلگەزەك،

جازۋشىلار وداعى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى:

– جازۋشىلار وداعى – 87 جىلدىق تاريحى بار قازاق ادەبيەتىنىڭ قارا­شاڭىراعى. ءبىزدىڭ قۇرامدا ءۇش باسىلىم جۇمىس ىستەيدى («قازاق ادەبيەتى»، «پروستور»، «جۇلدىز»). 800-گە جۋىق مۇشەمىز بار. ەكى جىلدىق كارانتين كەزىندە 60-قا جۋىق قالامگەردەن ايىرىلىپ قالدىق. پاندەمياعا بايلانىس­تى جۇمىسىمىز دا ىركىلىپ تۇر. جالپى، قاي ەلدە بولسىن، ادەبيەتشىلەردى بىرىكتىرەتىن ۇيىمدار جۇمىس ىستەيدى. كەڭەستىك ەلدەردەن بولەك، باتىستا دا بۇل باعىت بۇگىندە نارىقپەن بىرگە دامىپ كەلەدى. جازۋشىلار وداعى – قالام­گەر­لەر مەن بيلىك، قالامگەرلەر مەن قوعام اراسىنداعى دانەكەر ۇيىم. وداق مۇشەلەرىنىڭ قۇقىعىن قورعاپ، شىعارمالارىن ناسيحاتتاپ، اقتىق سا­پارعا شىعارىپ سالۋعا دەيىن اينالىسادى. ياعني شىعارماشىلىق وداق رەتىندەگى ميسسيامىزدى بارىنشا ورىنداپ وتىرمىز.

ومىربەك جۇبانيازوۆ،

سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ توراعاسى:

– ايتالىق، كەڭەستىك كەزەڭدە وداق مەملەكەت يدەولوگياسى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ، مۇشەلەرىنىڭ ەڭبەكتەرى باعالاندى، تەگىن تۇرعىن ءۇي، شەبەرحانا بەرىلدى، ما­تەريالدىق كومەك كورسەتىلدى. الايدا ەلى­مىز ەگەمەندىگىن الىپ، قوعامدىق دامۋ­دىڭ نارىقتىق ەكونوميكاعا نەگىز­دەلگەن تۇرىنە كوشكەلى بۇرىن مەملەكەت قامقورلىعىندا بولعان شىعار­ماشىلىق وداق سىرتتا قالىپ، ءوز بەتىنشە ءومىر سۇرۋگە كوشتى.

قازىر وداق مۇشەلەرىنىڭ شىعارما­شى­لىعىن قولداۋ ءۇشىن ءتۇرلى جاڭا فورماتتا، زاماناۋي كوزقاراستاعى جوبالار مەن ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرىپ كەلەدى. اعا بۋىن، ولاردىڭ ءىزىن باسىپ كەلە جاتقان جاس سۋرەتشىلەردىڭ شىعار­ماشىلىق دەڭگەيىنە قاراي مۇشە­لىككە قابىلدانۋىنا مۇمكىندىك بەرىلەدى. سو­نىمەن قاتار ونەر يەلەرىن مەم­لەكەتتىك اتاقتارعا، لاۋرەاتتىققا جانە وزگە دە اتالىمدار مەن سىيا­قى­لارعا ۇسىنىپ وتىرامىز. بىراق ودان ناتيجە جوق. دەگەنمەن سۋرەتشىلەر باسقارماسىنىڭ جىل سايىن وتكىزەتىن ەسەپ بەرۋ كورمەسى جانە جىل بويىنا جوسپارلاناتىن شىعارماشىلىق پلەنەرلەر، مەرەيتويلىق كورمەلەر، شىعارىلاتىن البومدار – مۇنىڭ بار­لىعى بۇگىندە قالالىق اكىمشىلىككە، قالالىق مادەنيەت باسقارماسىنا جوبا ۇسىنۋ ارقىلى جۇزەگە اسىپ وتىر. وداق سۋرەتشىلەر الدىنداعى مىندەتىن وسىلاي ورىنداۋعا ءماجبۇر.

اسقار كەنجەعاليەۆ،

كۇيشىلەر وداعىنىڭ توراعاسى:

– بۇل جۇمىستار، ارينە، شىعار­ما­شىلىق وداقتارعا تيەسىلى. دەگەنمەن قازىر نارىقتىق جاعدايدا ءومىر ءسۇرىپ وتىر­­­عاندىقتان، بارلىق جوسپارىمىز قار­جىعا بايلانىستى. ياعني ءوز ميس­­سيا­مىزدى تولىق ورىنداي الماي وتىرعا­نى­مىز دا راس. ماسەلەن، قازىر وداق مۇشەلەرىنەن تۇسەتىن تۇسىمنەن جانە جىل سايىن كۇيشىلەرگە ارنالعان جەتىلدىرۋ كۋرستارىنان تۇسەتىن قارجىعا جۇمىس ىستەپ وتىرمىز. وسى قارجىعا جىل سوڭىنا دەيىن كۇيشىلىك ونەر تۋرالى ەكى كىتاپ شىعارماقپىز. ال شىعارماشىلىق وداقتاردىڭ ميسسياسىنا ساي ءتۇرلى كونكۋرس ۇيىمداستىرۋعا مينيسترلىكتىڭ كومەگىنسىز قاۋقارسىزبىز. مىسالى، بيىل باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى رەسپۋبليكالىق «تاۋەلسىزدىك ۇرانى» اتتى كۇيشى-كوپوزيتورلار بايقاۋى مەن «كونە دومبىرا» اتتى دومبىرا جاساۋ شەبەرلەرىنىڭ فەستيۆالىن ۇيىمداستىرۋعا قولداۋ بىلدىرەمىز دەگەن. الايدا كەيىن باس تارتتى.

– شىعارماشىلىق وداقتار قو­عامدىق ۇيىمعا جاتادى. بۇنىڭ مەم­لەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋعا اسەرى بار ما؟ ماسەلەن، رەسپۋبليكالىق گرانتتارعا قاتىسا الا ما؟ جالپى، مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قارجى جۇيەلى تۇردە بولىنە مە؟

1
اقبەرەن ەلگەزەك:

– عاسىرعا جۋىق تاريحى بولسا دا جازۋشىلار وداعى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار تۋرالى زاڭعا سايكەس قوعامدىق بىرلەستىكتەرمەن قۇقىعى تەڭ بولىپ قالدى. بۇل، ارينە، ادىلەتسىزدىك. ويتكەنى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار: كىشكەنتاي سالانى قامتيتىن قوعامدىق ۇيىمدار دا جۇمىس ىستەيدى. ال مادەنيەتتىڭ ءار سالاسىن رەتتەپ، ۇيىمداستىرىپ وتىرعان شىعارماشىلىق وداقتاردى بۇل ساناتقا جاتقىزۋعا بولمايدى. ادەبيەت – مادەنيەتتىڭ ەڭ ۇلكەن سالاسى. ادەبيەتسىز كينو دا، تەاتر دا جوق، ادەبيەتسىز ءان دە شىقپايدى. ال جالپى مەملەكەتتەن قارجى المايمىز. ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك تاپسىرىستارعا قاتىسا الادى. بىراق ول جەردە دە كوپتەگەن ماسەلە بار: كەيدە «كولدەنەڭ كوك اتتى» ۇيىمدار باعاسىن تومەندەتىپ الىپ كەتىپ جاتادى. تيىسىنشە، سول تاپسىرىستى ورىنداي المايتىن كەزدەرى دە بولادى. ايتالىق، ءبىز رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ گرانتتارىنا جانە جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ ادەبيەت، مادەنيەت سالاسىنا بايلانىستى بايقاۋلارىنا قاتىسامىز. دە­گەنمەن كەيبىر باسقا ەلدەردەگىدەي، شىعار­ما­شىلىق وداقتار مەملەكەتتىڭ تىكەلەي قارجىلاندىرۋىنا كوشكەنى دۇرىس. بۇل، ارينە، مەملەكەت سول سالانى باسقارادى دەگەن تۇسىنىك ەمەس.

تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ:

– ءيا، يت اسىراۋشىلار دا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمعا جاتادى. سون­دىق­تان مەم­لەكەت تاراپىنان ەش قول­داۋ كور­سە­تىل­­مەيدى. يتتەر دە ءۇرىپ، «قول­داڭ­دار» دەپ ۇلىپ قويا بەرۋى بەك مۇمكىن. مەم­لەكەتتىك بيۋدجەتتەن ءبىر تيىن دا بولىن­بەي­دى. ال گرانتقا قاتىسۋ ەپوپەياسىنا ءبىزدىڭ ءۇنىمىز دە وتپەيدى، شامامىز دا جەتپەيدى. ول ءبىز سياقتى التىنشى سورتتى «ارىق-تۇرىقتار» ەمەس، ء«جۇندى قولداردىڭ» اۋىلى عوي. ولاردىڭ تالاپتارىن ورىنداۋعا اقى­لى­مىز جەتكەنمەن، قالتامىز تەسىك. قالاي قاتىسامىز؟ الدىن الا تولەيتىن سوما تۇسىمىزگە دە كىرمەسە نە ىستەيمىز، «شاپكىلەردى» اۋىزعا دا الماي-اق قويايىق.

ومىربەك جۇبانيازوۆ:

– الەۋمەت نازارىنان تىس قالعان ۇيىمداردىڭ ءبىرى – سۋرەتشىلەر وداعى. مەملەكەت تاراپىنان شىعارماشىلىق وداقتى قولداۋ قورى جوق. قازىرگى ۋاقىتتا وسى فاكتورلارعا بايلانىستى وداق قىزمەتىندە تۋىنداعان ماسەلەلەر دە جەتەرلىك. ماسەلەن، سۋرەتشىلەر وداعىنا مەملەكەتتىك نەمەسە جەكە تۇلعالاردان شىعارماشىلىق جۇمىستاردى ورىنداۋعا تاپسىرىستار تۇسپەيدى. بەرىك قارجىلىق بازانىڭ بولماۋى سالدارىنان بولاشاق دامۋ ءۇشىن عانا ەمەس، شىعارماشىلىق وداقتىڭ قىزمەتىنە ۇلكەن قيىندىقتار تۋعىزادى. سۋرەتشىلەر وداعى – كوممەر­تسيا­لىق ەمەس شىعارماشىلىق ۇيىم، سوعان قاراماستان كوممەرتسيالىق كاسىپورىندار سياقتى سالىق تولەۋگە ءماج­بۇر، بۇل ونىڭ ودان ءارى دامۋىنا مۇمكىندىك بەرمەيدى. ودان بولەك، سۋرەتشىنىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسى زاڭمەن بەلگىلەنبەگەن، ويتكەنى شىعارماشىلىق قىزمەتكەردىڭ وداق مۇشەسى رەتىندەگى مارتەبەسى ەڭبەككە تەڭەستىرىلمەيدى (كەڭەس زامانىنداعىداي). سوندىقتان كۇندەلىكتى جۇمىستا ەمەس، ءوز شەبەرحانالارىندا شىعارماشىلىقپەن جۇمىس ىستەگەن سۋرەتشىلەرگە زەينەتاقى ەڭ تومەنگى دەڭگەي بويىنشا تولەنەدى. سۋرەتشىلەر مەن باسقا دا شىعارماشىلىق قىزمەتكەرلەر اۆتورلىق قۇقىققا قاتىس­تى ماسەلەلەرىن دە شەشە المايدى. نەگىزگى مادەني الەۋەت شوعىرلانعان الماتى قالاسىندا وسى سالادا ءپىسىپ-جەتىلگەن پراكتيكالىق ماسەلەلەردى شەشە الاتىن زياتكەرلىك مەنشىك ماسەلەلەرى بويىنشا ساۋاتتى جانە تارماقتالعان قۇقىقتىق جۇيە جوق.

 

ورتاق ماسەلە –
قارجىلىق قيىندىق

–پرەزيدەنت ق.توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا: «جاس ءارى دارىندى مۇسىنشىلەر، سۋرەتشىلەر، تەاتر قىز­مەتكەرلەرى، مۋزىكانتتار، قالام­گەرلەر جاڭا جانر تۇرلەرىن يگە­رىپ، ۇدايى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەدى. سويتە تۇرا، ولار ەلەۋسىز قالىپ، مەتسەناتتاردىڭ كومەگىمەن عانا كۇن كورەدى. شىن مانىندە، قازاقستان مادەنيەتى سول جاس دارىنداردىڭ ارقاسىندا جاھاندىق دەڭگەيدە تانىلىپ جۇرگەن جوق پا؟! سوندىقتان ۇكىمەت ساراپشىلارمەن بىرلەسىپ، جىل سوڭىنا دەيىن جاڭا مادەنيەتتى جانە ونىڭ دارىندى وكىلدەرىن دارىپتەۋگە باعىتتالعان ناقتى شارالار جوسپارىن ۇسىنۋعا ءتيىس»، دەپ ناقتى تاپسىرما بەرگەن ەدى. وسى ماقساتتا قانداي جوبالار ۇسىناسىزدار؟

تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ:

– پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىنان كەيىن، ەل قاتارىنا قوسىلدىق-اۋ، قوعامعا ءبىز دە كەرەك ەكەنبىز-اۋ دەگەن ءۇمىت وتى جارق ەتكەنى راس. وتكەن جىلعى كەزدەسۋىمدە قاسىم-جومارت توقاەۆپەن بولعان اڭگىمە وسى توڭىرەكتە وربىگەن-ءدى. جولداۋدا ايتىلعان الگى ويلاردى پرەزيدەنتتىڭ ءوز اۋزىنان ەستىگەم. شۇكىر، كوپكە ۇزاماي ىسكە اسقالى جاتقانىنا – بوركىم اسپاندا. تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ ويىندا قىرۋار جوبالار بالالاپ جاتىر دەسەم، ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قايىرشى كەزىمىزدىڭ وزىندە بيزنەستەگى جورالارعا قول جا­يىپ ءجۇرىپ قانشاما تىرلىك جاساعانىمىز ەل-جۇرتتىڭ ەسىندە. الەمدىك تەاترلار الدەقاشان جاڭا فورماتتارعا كوشىپ، كورەرمەندى كوزايىم قىلىپ، زاماناۋي تالاپتارعا ساي قويىلىمدار قويۋدا، دراماتۋرگيا جانرى دا بىزدەن وق بويى الدا. ساحنالىق ابزەلدەردىڭ دە نەشە ءتۇرلى تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرى شى­عىپ جاتىر. سونىڭ بارىمەن ءتيىستى ما­ماندارعا قۇدا ءتۇسىپ، شەبەرلىك-كلاس­تار وتكىزىپ، ءتىپتى جاڭا فورماداعى تەاتر­لاردى شاقىرىپ، اكتەرلار مەن رەجيسسەر، سۋرەتشىلەرىمىزدىڭ شەبەرلىك مۇمكىندىكتەرىنىڭ قارىم كەڭدىگىمەن سۋسىنداتساق، قاناتتاندىرساق، ەڭ باس­تى­سى، رەجيسسۋرا قيالى مەن اكتەرلىك ورەنىڭ بيىك مىسالدارىمەن تانىسساق، قىسقاسى، كوشتەن قالماساق دەيمىز دە... ءبىزدىڭ وداق الىس-جاقىن شەتەلدەگى وداقتارىمىز بەن ارىپتەستەرىمىزبەن اۋىزەكى عانا باي­لا­نىس­­تا. ولاردىڭ ىزدەنىستەرىمەن، تابىس­تا­رىمەن تانىسۋ ءۇشىن، بارىپ كورۋگە، شاقىرىپ ارالاسۋعا قاراجاتىمىز جوق، ىشتەگى ارمان كۇيىندە كومەسكىلەنىپ قالىپ بارادى، زاپىران بوپ كۇيىپ بارادى. قىتايداعى ازيا ەلدەرى تەاترلارىنىڭ حالىقارالىق قوعامى (اتا)، فران­تسيا­داعى (ITI ينتەرنەشنل تەاتر­ ينستيتۋتى)، انگلياداعى اسسيتەج (دۇنيەجۇزىلىك جاستار تەاترلارى قاۋىم­داس­تىعى)، ۋنيما (دۇنيەجۇزىلىك قۋىرشاق تەاتر­لا­رى بىرلەستىگى)، ت.ب. وداق­تار­مەن بايلانىس جاساعىمىز كەلەدى. ارىگە بارماي، ءوزىمىزدىڭ وبلىستارداعى ارىپ­تەس­تەرىمىزدىڭ جەتىستىكتەرىمەن ماق­تانىپ، الماتى مەن نۇر-سۇلتاندا گاسترول جاساپ، بىزدەر ولارعا بارىپ، القاقوتان ارالاسۋدىڭ جولدارى دا قول قىسقالىق جاسايدى. ەلگە تانىمال، توعىز جىلدان استام ءومىرى بولعان «تەاتر KZ» جۋرنالىمىزدى دا شىعارا الماي، گولليۆۋدتىڭ «وسكارىنا» پارا-پار «ەڭلىكگۇل» كاسىبي سىيلىعىن دا ءۇش جىل بويى تىرىلتە الماي، ۇياتقا قالىپ ءجۇرمىز. تەاتر سۋرەتشىلەرىنىڭ كورمەسى، گريم، كوس­تيۋم شەبەرلەرىنىڭ كورمە-ماستەر كلاس­تا­رى، ءتىپتى كورەرمەنمەن جۇمىس ىستەۋ مەنەدجەرلەرىن دە وقىتىپ الۋ دا ويىمىزدا بار. قايسىبىرىن ايتايىق، ىستەيمىن دەگەن ادامعا جوبالار جەتىپ ارتىلادى.

1

اسقار كەنجەعاليەۆ:

– نوتا رەداكتورى دەگەن شەتەلدىك باعدارلاماعا ۇلتتىق اسپاپتارىمىز – دوم­بىرا، قوبىز، شاڭقوبىز، سازسىرناي­دى ەنگىزۋ تۋرالى مينيسترلىككە حات جولداعانبىز. الايدا بۇل جوبا كەيىنگە قالدىرىلدى. بۇل ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا «دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ مىڭ جىلى» بولىمىندە قازاق اسپاپتارىن جاڭ­عىر­تۋ جونىندە ايتىلعان ەدى. دە­گەن­مەن بۇل باعىتتاعى جوبالار مي­نيست­رلىك تاراپىنان قولداۋ تاپپاي وتىر.

ومىربەك جۇبانيازوۆ:

– وسى ورايدا الماتى قالاسىندا قىركۇيەك ايىنىڭ 19-29 جۇلدىزى ارالىعىندا تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىل­دىعى قارساڭىندا «الماتى – تاۋەل­سىز­دىكتىڭ التىن بەسىگى» اتتى رەس­پۋب­ليكالىق پلەنەر كونكۋرس ءوتتى. پلەنەر ناتيجەسىنە وراي ءابىلحان قاستەەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىندە 5 قازاندا كورمە اشىلىپ، ماراپاتتاۋ راسىمىندە جەڭىمپازدارعا جۇلدەلى سىيلىقتار تاعايىندالماق. سونداي-اق وسى ءىس-شارا قورىتىندىسىندا پلەنەرگە قاتىسقان سۋرەتشىلەردىڭ ەڭبەكتەرى البوم كاتو­لوگكە ەنگىزىلىپ وتىر. ال سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ رەسپۋبليكالىق ەسەپ بەرۋ كورمەسى 12 قاراشادا مەملەكەتتىك ونەر مۋزەيىندە وتەدى. وعان بارلىق وڭىردەگى سۋرەتشىلەر قاتىسادى. بۇل ءىس-جوبالارعا الماتى قالالىق اكىم­دىگى جانە الماتى قالاسىنىڭ مادەنيەت باسقارماسى قولداۋ كورسەتىپ وتىر.

اقبەرەن ەلگەزەك:

– وداق باسشىلىعىنا 2018 جىلى سايلانعان كەزدە ءبىزدىڭ الدىمىزدا ەكى ماقسات تۇردى: قازاق ادەبيەتىن ەكسپورتتاۋ، ياعني الەم ەلدەرىنە ناسيحاتتاۋ، ەكىنشىسى – جاس تالانتتاردى قولداۋ. تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلىندا ادەبيەتتە بىرنەشە بۋىن الماستى. سول اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىعىن قولداۋ، ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ، ت.ب. تولىپ جاتقان ماسەلەلەر بار. قازىرگى تاڭدا، اسىرەسە، جاستاردى قولداۋعا اسا ءمان بەرىپ وتىرمىز. پرەزيدەنت سوزىندە ايتىلعانداي، ادەبيەت اكادەمياسىن قۇرۋ يدەياسىن جوسپارلاعان ەدىك. الايدا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدىڭ كەيبىر تەتىكتەرى بويىنشا كونكۋرستا ۇتىلىپ قالىپ، باسقا ءبىر اتى بەلگىسىز ۇيىم الدى. بۇل جوبانى ول ۇيىم ءوز دەڭگەيىندە جاساي الاتىنىنا سەنىم از. ال ادەبيەت اكادەمياسىن قۇرۋ – كەشەندى جۇمىس. سونداي-اق ادەبيەت سالاسىنىڭ بىردە-ءبىر وكىلى «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن شەتەلدە وقىعان جوق. ماسەلەن، ادەبيەت اكادەمياسىن ۇزدىك بىتىرگەن 2-3 ستۋدەنتتى «بولاشاقپەن» شەتەلگە جىبەرەتىن بولسا، ول مەملەكەتكە ەشقانداي شىعىن كەلتىرمەيدى. كەرىسىنشە، ولار ۇلتتىق دەڭگەيدەگى، ءتىپتى الەمدىك دەڭگەيدەگى شىعارما جازۋى مۇمكىن. ماسەلەن، دەن سياوپين قىتاي بيلىگىنە كەلگەن كەزدە: ء«بىز ەندى تۇتىنۋشى ۇلت بولمايمىز، ادەبيەتتى شىعاراتىن، ەكسپورتتايتىن ۇلتقا اينالۋىمىز كەرەك»، دەپ ۇران تاستاپ، جازۋشىلار وداعىنا قارقىندى تۇردە قولداۋ كورسەتىپ، جانىنان ۇلكەن باسپا اشتى. ناتيجەسىندە، 30-40 جىلدىڭ ىشىندە نوبەل سىيلىعىنىڭ ەكى لاۋرەاتى شىقتى. سوندىقتان ەڭ الدىمەن جاس قالامگەرلەردىڭ ءتىلىن جەتىلدىرۋ كەرەك. حح عاسىردا ادەبيەت دەگەن دامىعان مەملەكەتتەردىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ قۇرامداس بولىگى بولاتىن.

– قازىرگى تاڭدا شىعارماشالىق وداقتاردا قانداي كۇرمەۋلى ماسەلە بار؟

تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ:

– ەڭ باستى كۇرمەۋ – مەملەكەت نازارىنان تىس قالۋىمىز. ءبىردى-ەكىلى ارناۋلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرعان مينيسترلىك، ونىڭ ءوزىن «مىنە، مىنانى جاسادىق» دەپ اقپارات ءۇشىن عانا جاسايتىنى جالعان ەمەس. وندا دا، قايداعى ءبىر قاۋىمداستىق، كومپانيالارمەن شارت جاساسىپ، ال ولار كۇلدىبادام بىردەڭەنى شاتپاقتايدى. ال ولار اقشا ءۇشىن ءدام-تۇزى جوق شالا دۇنيە ۇيىمداستىرا سالادى، تەاتر تابيعاتىنان حابارى جوق كەزدەيسوق بىرلەستىك نە وڭدىرۋشى ەدى، الايدا ولار تەندەردى ۇتىپ العان، زاڭ سولاي... ال ءبىز تەندەرگە قاتىسا المايمىز، اۋەلى ارنايى مامانىمىز جوق، كەرەك دەسەڭىز، بۋحگالتەرىمىز دە اقشاسىز كەلىپ-كەتىپ كومەكتەسىپ جۇرگەن تانىستارىمىز. ونى ايتاسىز، ءبىزدىڭ وداقتىڭ با­س­ىندا شاڭىراعى دا جوق. كەزىندە، توق­سانىنشى جىلدارى، ەل بولاردىڭ الدىندا وداقتىڭ الماتىداعى «اكتەرلەر ءۇيى» دەگەن عيماراتىن، سول كەزدەگى توراعا ءازىربايجان اعامىز اقكوڭىلدىكپەن سىرت­قى ىستەر مينيسترلىگىنە ۋاقىتشا بەرگەن ەكەن، سودان قايتارىلمادى. بۇل دا ءبىزدىڭ ەڭ باستى كۇرمەۋىمىز.

اقبەرەن ەلگەزەك:

– شىعارماشىلىق وداقتارعا ورتاق ماسەلە – قارجىلىق قيىندىق. ونسىز ەشقانداي جوبانى جوسپارلاۋ، ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. ال شىعارماشىلىق الەۋەت بارلىق وداقتا بار دەپ ەسەپتەيمىن.

ومىربەك جۇبانيازوۆ:

– قازىرگى ۋاقىتتا سۋرەتشىلەر وداعى قورسىز جانە باسقا دا شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارسىز، تەك مۇشەلىك جارنالار ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلاتىن قوعامدىق بىرلەستىك بولىپ تابىلادى. بۇل قاراجات قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭ از سانىن جانە قولدا بار م ۇلىكتى قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان وداقتىڭ شىعارماشىلىق قىز­مەتىن قارجىلاندىرۋ جانە قازىر­گى كەزەڭدەگى قوعامنىڭ رۋحاني-ماتە­ريال­دىق مادەنيەتىنىڭ ءبىر بولىگى رە­تىن­دە قازاقستاننىڭ بەينەلەۋ ونەرىن دامىتۋعا سەرپىن بەرەتىن سۋرەتشىلەردىڭ شىعارماشىلىعىن ىنتالاندىرۋ نەگىزگى وزەكتى ماسەلەگە اينالعان. وداق باس­قارماسىنىڭ جىل سايىن ونەر تۇر­لەرى بويىنشا شىعارماشىلىق سايىس (تاقى­رىپتىق) وتكىزۋ، سۋرەتشىلەردىڭ ۇزدىك تۋىندىلارىن مۋزەي قورلارىنا ساتىپ الۋ، مەملەكەتتىك تاپ­سى­رىستاردى جۇ­يەلەۋ جانە جۇزەگە اسىرۋ، ونەر يە­لە­رىن شىعارماشىلىق جەتىستىكتەرى ءۇشىن مارا­پات­تاۋ، ورتا بۋىن، اسىرەسە جاس سۋرەت­شىلەرگە ماتەريالدىق قولداۋ كور­سە­تۋ، شىعارماشىلىق شەبەرحانامەن قام­تاماسىز ەتۋ – كۇرمەۋلى ماسەلە. قازىر رىسقۇلوۆ كوشەسى 48 ا مەكەنجايىنداعى جالعىز وندىرىستىك كەشەندى جوندەيتىن بولساق، جاس سۋرەت­شىلەرگە قولداۋ كورسەتە الامىز. ول ءۇشىن 70 ميلليون تەڭگەدەن استام قاراجات قاجەت. سونىمەن قاتار سۋرەتشىلەر وداعى باسقارماسىنىڭ جانە في­ليال­دارىنىڭ كورمە زالىنىڭ بولماۋى، قازاقستان مۋزەيلەرىندە سۋرەتشىلەر شىعارماشىلىق كورمە­سىن جانە باسقار­ما تا­راپىنان ۇيىم­داس­تىرىلاتىن رەسپۋب­لي­كا­لىق كورمەنى وتكىزۋ دە اقىلى.

اسقار كەنجەعاليەۆ:

– وداق فيليالدارى مينيسترلىكتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جەرگىلىكتى ادىلەت دەپارتامەنتىنەن ءبىر مەكەنجايعا تىر­كە­لۋلەرى كەرەك. ال بىزدە ارنايى مەكەمە جوق بولعان سوڭ اركىم ءوزىنىڭ جەكە ءۇيىنىڭ مەكەنجايىنا تىركەۋگە ءماجبۇر. مۇنىڭ ءوزى كوپ جاعدايدا سايكەسپەي جاتادى. وسىنىڭ شەشىمى رەتىندە اقتوبە، قىزىلوردا وبلىستارىنداعى فيليالدار مادەنيەت سالاسىنا قاراستى مەكەمەگە تىركەلۋلەرى كەرەك بولعان. بىراق بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى توق­تاتىلىپ تۇر. مەملەكەت تاراپىنان وداق­تارعا كومەك رەتىندە فيليالدارعا مەكەمەلەردەن بولمە بەرىلسە دەيمىز. سونداي-اق فيليالداردا ءتۇرلى ءىس-شا­را­لار ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن مينيسترلىك پەن جەرگىلىكتى مادەنيەت باسقارمالارى باس­شى­­لارى قولداۋ كورسەتسە ەكەن. ال قار­جى­لىق احۋال بارىنە ءمالىم.

قازىر مادەنيەت سالاسىنداعى ءتۇرلى جانرلارعا كوڭىل ءبولىنىپ، ناسيحاتتالىپ ءجۇر. دەگەنمەن، سونىڭ ىشىندە كۇي ونەرى تومەنگى دەڭگەيدە قالىپ بارادى. كۇيشىلىك كونكۋرستاردى الىپ قاراساق، جۇلدە قورلارى ماردىمسىز. ءتىپتى كوپ جاعدايدا ورىنداۋشىلارعا قالاماقى دا تولەنبەيدى. ماسەلەن، كۇنى كەشە عانا «اباي تۆ» ارناسى باتىس قازاقستانعا كەلىپ، ءوڭىر-وڭىردەگى كۇيشىلەردى ءتۇسىردى. الىس-جاقىن اۋدان­داردان كەلگەن ورىن­داۋشىلارعا قالاماقى تولەنگەن جوق. ياعني ەڭبەگى باعالانبايدى. سالىس­تىر­­مالى تۇردە الساق، بۇگىنگى قو­عام­دا ەسترا­دا­لىق انشىلەردىڭ جاعدايى الدە­قايدا جاقسى.

–جوعارىدا ايتقانىمىزداي، شى­عار­­ماشىلىق وداقتارعا 2020 جىلى بو­لىن­گەن 257 ملن تەڭگە مەم­لە­كەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرستارى وتكىزىل­مەگەندىكتەن، بيۋدجەتكە قاي­تا­رىلدى. بۇل وداقتاردا ىسكە اسى­راتىن جوبا­لار­دىڭ جوقتىعىن كورسەتە مە؟ الدە پان­دە­ميانىڭ تيگىزگەن اسەرى مە؟

تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ:

– ول كونكۋرستار وتكىزىلدى، الايدا بىزدەر ونىڭ تالاپتارىن ورىنداي المادىق. قولدانىستاعى زاڭ بويىنشا ونداي كونكۋرستارعا اقشالى، باي كومپانيالار عانا قاتىسا الاتىنداي ەتىپ پىسەنتتەلگەن. 257 ملن تەڭگە جىل بويىنا جاساۋعا ءتيىس ءىس-شارا ءۇشىن جەتى-سەگىز شىعارماشىلىق وداققا ماردىمسىز قارجى. ساۋساعىڭنىڭ سانى جەتپەيتىن تالاپتاردى ورىنداۋدىڭ ءوزى ءبىراز ۋاقىتتى قاجەت ەتكەنىمەن تۇرماي، الدىن الا تولەپ قوياتىن سوماسى، كونكۋرستىڭ تالابىنا سايكەس ءار تۇشكىرۋدىڭ ساعاتى مەن وڭ-سولعا بۇرىلمايتىن ناقتى باعامى، ونىڭ قاجەتتىلىگىن تۇسىندىرۋلەردى كونكۋرس تەكسەرۋشىلەرىنىڭ ميىنا جەتكىزۋ – ءبىزدىڭ قولدان ەكى دۇنيەدە كەلمەيتىن ارەكەت. ال پاندەميا دەگەن الىپ-قاشتى اڭگىمە.

اسقار كەنجەعاليەۆ:

– پاندەميادان بولەك، ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا قاتىسۋ شارتتارى وتە كۇردەلى. گرانتتارعا قاتىسۋ ءتارتىبى كۇشەيتىلىپ، وزگەرگەنىنە بايلانىستى ءبىز ۇسىنعان جوبالار وتپەدى. وعان قاتىسۋ دا قارجىلىق جاعدايعا كەلىپ تىرەلەدى. باعدارلامانى تاعايىنداۋ ءۇشىن ءتۇرلى ماماندار كەرەك. شىعارماشىلىق وداقتىڭ باستى ماسەلەسىنىڭ ءبىرى – وسى كادر جايى.

اقبەرەن ەلگەزەك:

– ءبىز بارلىق مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ گرانتتارىنا قاتىسامىز، كوبىسىنەن ۇتىپ ءجۇرمىز. ال بىلتىرعى كونكۋرستا بارلىق شىعارماشىلىق وداقتار وتپەي قالۋىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتاتىن سياقتى. مەنىڭشە، پاندەميالىق احۋالعا بايلانىستى قارجى كەرەك بولعان سوڭ شىعار. ايتپەسە ءبىر-ەكەۋى ەمەس، بارلىق وداقتاردىڭ وتپەي قالۋى مۇمكىن ەمەس.

ومىربەك جۇبانيازوۆ:

– ءيا، كوپتەگەن جوبالار ۇسىنىلدى. كونكۋرس، حالىقارالىق شىعارماشىلىق كورمە، پلەنەر وتكىزۋ ءۇشىن تەندەرگە قاتىستىق. بىراق ەلىمىزدە بولىپ جاتقان پاندەميانىڭ سالدارىنان توقتاتىلدى.

– شىعارماشىلىق وداقتاردىڭ باس­تاماسىمەن ءتۇرلى ادەبي-مادەني ءىس-شا­رالار ۇيىمداستىرىلىپ ءجۇر. الاي­دا كەيدە سول جوبالار تەك جوسپار ءۇشىن جاسالعان سەكىلدى، كونتسەرتتىك دەڭ­گەيدەن اسا الماي جاتادى. ءىس-شارا وتكى­زۋ بارىسىندا رۋحاني ماڭىزىنا نەگە ءمان بەرىلمەيدى؟

تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ:

– ول راس، ءبىزدىڭ باستامالاردى الا قاشىپ، وزدەرىنىڭ پايداسى ءۇشىن يەمدەنىپ الىپ، اپىل-عۇپىل ءىس-شارا جاساي سالاتىن رەيدەرلىك مىنەز بۇرىننان بار. اشىعىن ايتساق، التى جىل بويىنا شوۋ-كونتسەرت بولىپ كەتتىك. ول جىلدارى «قازاقكونتسەرت» قىرعىن «جۇمىس» ىستەدى... حوووش، دەڭىز... ءىس-شارانىڭ رۋحاني ماڭىزىنا سول يدەيانى تۋدىرعان وداق قانا ءمان بەرەدى، ونى ويداعىداي ەتىپ، جوعارعى دەڭگەيدە سول وداق قانا وتكىزە الادى. بۇل دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن اكسيوما. ايتپاسقا امال جوق، «اۋرۋىن جاسىرعان – ولەدى» دەگەن...

اقبەرەن ەلگەزەك:

– بۇل جەكە ادامنىڭ پىكىرى دەپ ەسەپ­تەي­مىن. جالپى، رۋحانياتقا سالىن­عان قاراجات بىردەن ناتيجەسىن كورسەتپەيدى: ول قۇرىلىس ەمەس. ول – جەمىسىن بولاشاقتا بەرەتىن سالا. سوندىقتان بۇعان كونتسەرت نەمەسە شۋلى ءىس-شارالار دەپ قاراماۋ كەرەك. مىسالى، قازاقستان كەيىنگى ەكى جىلدا ادەبي ينتەگراتور رەتىندە ءوزىنىڭ پوزيتسياسىن كورسەتىپ ءجۇر. ناتيجەسىندە، اۆتورلارىمىز شەتەلدىك قالامگەرلەرمەن تانىسىپ، اۋدارما جۇمىستارىمەن اينالىسۋدا. بۇل ەكىجاقتى ەڭبەكتەر كىتاپ بولىپ جاريالانىپ، كوركەم الەمىمىزدى، كوركەم ءسوزىمىزدى تانىتاتىن، كوركەم ويلاۋ جۇيەمىزدى، جالپى رۋحاني پانورامامىزدى كورسەتەتىن بولادى.

اسقار كەنجەعاليەۆ:

– كونتسەرتتىك دەڭگەيدەگى ءىس-شارالار كورسەتىلىم ءۇشىن، جوسپاردى ورىنداۋ ءۇشىن جاسالاتىن بولدى. ءتىپتى ادەتكە اينالدى. قوعامنىڭ ونەرگە دەگەن تالعامى مەن كوزقاراسىن وزگەرتەتىن دە وسى دۇنيەلەر. مىسالى، تەلەارنالار مەن راديولاردا نەمەسە قوعامدىق ورىنداردا بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا كۇي ورىندالىپ تۇرسا، حالىقتىڭ قۇلاعى ۇيرەنەدى. ءبىز وسى ماسەلەمەن اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنە مەملەكەتتىك ارنالاردا «كۇيشى» دەگەن باعدارلاما ەنگىزۋدى سۇراپ حات جازدىق. قازىر جاۋابىن كۇتىپ وتىرمىز. ول باعدارلاما تۇسىرىلسە، كۇيشىلەر وداعىنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن جاسالار ەدى.

 

زاڭعا ادەبيەت تۋرالى تاراۋ ەنگىزۋ كەرەك

– شىعارماشىلىق وداقتار مەم­لەكەتتىڭ قولداۋىنسىز تاۋەلسىز جۇمىس ىستەي الۋى ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ بالكي، شىعارماشىلىق اگەنتتىكتەر سەكىلدى قايتا قۇرىلىمداۋ قاجەت شىعار؟

تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ:

– «تاۋەلسىز جۇمىس» دەگەندى دۇرىس ايت­تىڭىز. شىعارماشىلىق وداق – مينيس­ترلىكتىڭ قوسالقى قايتالاۋى ەمەس. كەرىسىنشە، كومەكشىسى. دامەسىن-اي دە­مەڭىز، كەرەك دەسەڭىز، قوعامدىق مينيس­ترلىك ىسپەتتەس. ۇكىمەت قۇرا­مىنداعى مينيسترلىك تازا شەنەۋنىكتىك مەملەكەتتىك مەكەمە، ال شىعارماشىلىق وداق – شەنەۋنىكتەردىڭ قولى مەن ورەسى جەتە بەرمەيتىن ەرەكشە الەمنىڭ ىشىندە جۇرگەن، سىر-قىرى، مۇڭ-زارى، قانات-قارىمى، قيال-ورەسىنىڭ ورتاسىنان تابىلاتىن ەت-باۋىرى، قولداۋشىسى، جاناشىرى، ءسوزىن سويلەۋشى، جوعىن جوقتاۋشىسى، قامشىگەرى، اتبەگى سىندى بايگەگە قوسۋشىسى. تەاترلاردى باسقاراتىن، مينيسترلىك تاعايىندايتىن جۇرەكتىلىكتەن گورى، بىلەكتىرەك باسشىنىڭ تاساسىندا قاراۋسىز جۇرگەن قۇلاگەردى تانۋشى. ء«ار كاللادا ءبىر قيال» دەمەكشى، نەشە ءتۇرلى باسشىلار بار عوي...

1

ومىربەك جۇبانيازوۆ:

– بۇگىنگى تاڭدا بۇل فورمات وزگە ونەر سالاسىنا ءتيىمدى شىعار. ال ونەر شىعارماشىلىعىنا قاتىستى سۋرەت تۋىندىسىن تۇبەگەيلى فورماتقا ەنگىزۋ ءتيىمدى دەپ ويلامايمىن. سۋرەتشىلەر ءۇشىن تەك جەكە تۇلعالىق مالىمەت رەتىندە ءتيىمدى. ارينە، بۇل سۋرەتشىلەر تۋرالى، وداقتىڭ ءىس-شارالارى تۋرالى ايتۋ، دارىپتەۋ ماسەلەسىن عانا شەشەتىن فورمات. سۋرەتشىلەردىڭ شىعارماشىلىق تۋىندىلارى مۋزەي مەن گالەرەيالاردا وتكىزىلەتىن كورمەلەر ارقىلى قابىلدانادى.

اقبەرەن ەلگەزەك:

– ەگەر بىزدە ۇلتتىق بۋرجۋازيا قا­لىپتاسىپ، مەتسەناتتار، بيزنەس وكىلدەرى ادەبيەتكە دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتىپ، قارجىلاي قولداۋ كورسەتەتىن بولسا، ارينە، مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز-اق بۇل جۇمىستى جاساۋعا بولادى. ونداي مەتسەناتتار بار بولعانىمەن، قوعامدا ادەبيەتكە كومەكتەسۋ دەگەن ءداستۇر قالىپتاسپاعان. مىسالى، ايتىس ونەرىن قولداۋشىلار تابىلادى. ويتكەنى ول – بىردەن كورىنەتىن، بىردەن اتاعى شىعاتىن سالا. ال مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز، بيزنەس وكىلدەرىنىڭ كومەگىنسىز قالامگەر قاۋىم ءوز-ءوزىن الىپ جۇرە المايدى. ال ادەبي اگەنتتىك قۇرۋ دا زاڭمەن رەتتەلۋى كەرەك. «مادەنيەت تۋرالى» زاڭعا ادەبيەت جونىندەگى تاراۋلاردى ەنگىزۋدى تالاي رەت ۇسىنعانبىز. ءالى قولداۋ تاپقان جوق. «مادەنيەت تۋرالى» زاڭدا كىتاپحانا تۋرالى، تەاتر تۋرالى تاراۋلار بار. كينو تۋرالى بولەك زاڭ قابىلداندى. ال ادەبيەت تۋرالى ءبىراۋىز ءسوز جوق. مادەني قىزمەتكەر دەگەن مارتەبەگە اقىن-جازۋشىلاردى جاتقىزا المايمىز.

– الداعى ۋاقىتتا قانداي جوبالار جوسپارلانىپ وتىر؟

تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ:

– بۇگىندە ۇمىت بولا باستاپ، قايتا جاڭعىرا باستاعان حالىق تەاترلارىن قولداپ، ناسيحاتتاۋ ءۇشىن قىزىلوردادا، اقتوبەدە، قوستانايدا، اتىراۋدا، جەزقازعاندا حالىق تەاترلارىنىڭ كون­كۋرس-فەستيۆالىن جاساعىمىز كەلەدى. وبلىستىق تەاترلاردىڭ مەرەيىن كوتەرۋ ماقساتىندا نۇر-سۇلتان مەن الماتىدا ەسەپتى گاسترولدەردى جىل بويى ۇيىمداستىرۋ دا بار. سونداي-اق بۇل كۇندەرى باتىس، شىعىس، سولتۇستىك، وڭتۇستىك بولىپ ءبولىنىپ، دەربەس ولكەلىك رەڭككە اينالىپ بارا جاتقان تەاتر فەس­تيۆالدارىن وداق اينالاسىنا توپتاستىرىپ، ۇيىمداستىرۋ جوبالارىن قولعا الۋ. حالىقارالىق سىنشىلار قاۋىمداستىعىمەن بىرلەسىپ، وبلىستىق تەاترلاردىڭ رەپەرتۋار ساياساتىن، رەجيسسۋرا ورەسىن، اكتەرلىك شەبەرلىكتىڭ جەتىستىكتەرىن سارالايتىن جىل بويىنا كوشپەلى كونفەرەنتسيالار وتكىزۋ. جاس رەجيسسەرلەردىڭ جۇمىستارىن باعالاۋ ماقساتىندا كورسەتىلىم-فەستيۆالداردى دۇنيەگە اكەلۋ. الماتىدا رەسپۋبليكالىق، تۇركىستاندا ازيا تەاترلارىنىڭ فورۋمىن وتكىزۋ. 27 ناۋرىز – حالىقارالىق تەاتر كۇنىنە وراي «ەڭلىكگۇل» كاسىبي سىيلىعىنىڭ ءىس-شاراسىن حالىقارالىق دەڭگەيدە، بۇگىندە التى تەاترى بار شىمكەنت قالاسىندا وتكىزۋ. جىل باسىنان باستاپ «تەاتر.KZ» جۋرنالىن قايتا شىعارا باستاۋ.

ونەر – ۇلتتىڭ ماڭدايىنداعى جارقىراعان گاۋھار تاسى، جان جىلۋى. كۇيكى تىرلىككە قۇل بولماي، جەۋ مەن ىشۋدەن باسقا تازالىق، ادەمىلىك الەمىنىڭ بار ەكەنىن ەسكە سالۋشى. ال تازالىق پەن ادەمىلىك قورعاۋدى، قاراۋدى، قولداۋدى قاجەت ەتەدى. بۇلار قورعالماسا – الەمدى كىر باسادى. شىعارماشىلىق وداقتار وسىنىڭ سانيتارلارى. ەلدىڭ ەلدىگى شاش-ەتەكتەن اسقان شەنەۋنىكتەردىڭ سانىمەن ولشەنبەيدى، مادەنيەتىنىڭ بيىكتىگىمەن، ونەرىنىڭ ورەسىمەن بىلىنەدى. جاپا-تارماعاي بايۋمەن، ۇرى-قارى، كوررۋپتسيامەن اۋىرعان بۇگىنگى قوعامعا شىعارماشىلىق وداقتار اۋاداي قاجەت. تەاترلار كوپ بولسا، اكتەرلەرى مەن رەجيسسەر، سۋرەتشىلەرى تالانتتى، جۇيرىك، ورەلى بولسا، ۇلت ورەلى بولادى، مادەنيەتى وسەدى، جاستارى باۋىرمال بولادى، ەل ەڭسەسى كوتەرىلىپ، ماڭدايى جارقىرايدى، تۇرمەلەر بوسايدى.

ومىربەك جۇبانيازوۆ:

– ەلىمىزدە بەينەلەۋ ونەرىنىڭ وركەندەۋى ءۇشىن كوپتەگەن جوبالار جوسپارلانىپ وتىر. ول ءۇشىن الدىمەن سۋرەتشىلەر وداعى مەن مەملەكەت اراسىنداعى بايلانىس فورماتىن وزگەرتۋ، ونداعى قولداۋ قورىن، مەملەكەتتىك تاپسىرىس پەن ساتىلىمىن قالىپقا كەلتىرۋ. وسى كوزدەگەن ماقساتىمىز جۇزەگە اسسا، سۋرەتشىلەر وداعى جانە ونىڭ فيليالدارىنىڭ جوسپارلىق جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا سەپتىگى تيەدى. ايتالىق، جىلدىق جوسپار بويىنشا حالىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتكىزىلەتىن كورمەلەر، فورۋم، تاقىرىپتىق پلەنەرلەر مەن كونكۋرستار جانە سۋرەتشىلەردىڭ البوم كاتالوگتارىن شىعارۋ.

اقبەرەن ەلگەزەك:

– كارانتيندەگى ەكى جىل ءبىزدىڭ كوپتەگەن جوسپارىمىزدى كەشەۋىلدەتتى. قازاق قالامگەرلەرىن الەمگە تانىستىرۋ، جاستاردى قولداۋ، ادەبيەت اكادەمياسىن قۇرۋ سياقتى اۋقىمدى، جۇيەلى جوبالار ويىمىزدا بار. بۇدان بولەك، ىشكى ماسەلەلەرمەن اينالىسىپ جاتىرمىز. ماسەلەن، ادەبي سىندى كوتەرۋ، بالالار ادەبيەتىن، ساتيرانى دامىتۋ كەرەك دەگەن سياقتى كەنجەلەپ قالعان جانرلاردى كوتەرۋگە كوپتەگەن جوبالار جوسپاردا تۇر.

اسقار كەنجەعاليەۆ:

– «كۇي فورۋمى» كونفەرەنتسياسىن وتكىزگىمىز كەلەدى. مينيسترلىككە جىلىنا 4 رەت شىعاتىن «كۇيشى» عىلىمي-تانىمدىق جۋرنالىن ۇسىنعان بولاتىنبىز. وندا QR كود ارقىلى كۇي ورىندالىپ، تاريحى ايتىلاتىن زاماناۋي تەتىگى بولادى. بۇل باسىلىم وتاندىق نەمەسە الەمدىك كۇيشى عالىمداردىڭ ماقالاسى مەن جاڭا كۇيلەردى ناسيحاتتاۋدى كوزدەيدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاعى 1650 قازاقستاندىق ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:00

سوفيادان ولجالى ورالدى

سپورت • بۇگىن، 08:40

ۇقساس جاڭالىقتار