– نەوناتالدىق سكرينينگ دەگەنىمىز نە؟
– نەوناتالدىق سكرينينگ – جاڭا تۋعان نارەستەلەردە تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلاردىڭ بولۋ-بولماۋىن انىقتاۋ جانە ودان ءارى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ ءۇشىن تەكسەرۋ. نەوناتالدىق سكرينينگ كەيىننەن نارەستەنىڭ مۇگەدەكتىگىنە اكەلۋى مۇمكىن اۋرۋلاردىڭ اۋىر تۇرلەرىنىڭ دامۋىنا جول بەرمەيدى. سونىمەن قاتار جالپى تۋا بىتكەن جانە تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلاردى انىقتاۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىنىڭ ءبىرى.
– نەوناتالدىق سكرينينگكە نە كىرەدى؟
– 2007 جىلى قازاقستاندا ەكى اۋرۋدى انىقتاۋعا نەوناتالدىق سكرينينگتىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى ەنگىزىلدى: فەنيلكەتونۋريا (فكۋ) جانە تۋا بىتكەن گيپوتيرەوز (تبگ). فكۋ – بۇل اعزاعا تاعامدىق اقۋىزبەن ەنەتىن امين قىشقىلى-فەنيلالانين الماسۋىنىڭ تۋا بىتكەن گەنەتيكالىق بۇزىلۋى انىقتالعان. تبگ – تۋىلعاننان باستاپ بىلىنەدى, ول قالقانشا بەزى قىزمەتىنىڭ تولىق نەمەسە ءىشىنارا بۇزىلۋىنان بولاتىن سىرقات. مىندەتتى نەوناتالدىق سكرينينگ جۇرگىزىلۋىنىڭ, فكۋ جانە/نەمەسە تبگ ەرتە انىقتالۋىنىڭ جانە ۋاقتىلى ەم تاعايىندالۋىنىڭ ناتيجەسىندە دارىگەرلەر نارەستەنىڭ دامۋى ءۇشىن قولايلى بولجامدار جاسايدى. الايدا ەمدەلمەسە, كەيىن ەمگە باعىنبايتىن اقىل-وي دامۋىنىڭ اۋىر كەمىستىگى داميدى.
– نەوناتالدىق سكرينينگتى ۇيىمداستىرۋ جانە ودان ءوتۋ ءتارتىبى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– قازاقستانداعى گەنەتيكالىق سكرينينگ جۇيەسى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى دەپ تانىلدى جانە 2017 جىلدان باستاپ حالىقارالىق نەوناتالدىق سكرينينگ ۇيىمىنىڭ ISNS ەۋروپالىق توبىنا رەسمي مۇشەسى بولىپ قابىلداندى.
جاڭا تۋعان نارەستەلەردىڭ سكرينينگى ونى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا ءوزىنىڭ جوعارى تيىمدىلىگىن كورسەتتى. رەسپۋبليكا بويىنشا نەوناتالدىق سكرينينگپەن قامتۋ 2007 جىلى 52% بولسا, 2020 جىلى بۇل كورسەتكىش 97,4%-عا دەيىن ءوستى. 2007 جىلدان باستاپ 2021 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىن قازاقستاندا 3 863 502 جاڭا تۋعان نارەستەگە تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلدى. تۋا بىتكەن گيپوتيرەوزى بار 538 نارەستە جانە فەنيلكەتونۋرياسى بار 177 نارەستە انىقتالدى. فكۋ جانە تبگ بار بارلىق نارەستە ۋاقتىلى ەمدەلدى.
– نەوناتالدىق سكرينينگتەن قاشان ءوتۋ كەرەك؟
– نەوناتالدىق سكرينينگتەن بارلىق نارەستەلەر تۋعاننان كەيىن 2-3 تاۋلىك ىشىندە (دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىنگى 25-72 ساعاتتا) وتەدى. شالا تۋعان نارەستەلەرگە 7-14 كۇنىندە سكرينينگ جۇرگىزىلەدى.
– نەوناتالدىق سكرينينگتى قايدا جانە كىم جۇرگىزۋى كەرەك؟
– زەرتتەۋ پەرزەنتحانادا جۇرگىزىلەدى, نەوناتالدىق سكرينينگ جۇرگىزۋدى نەوناتولوگ دارىگەر تاعايىندايدى. ارنايى وقىتىلعان مەيىربيكە جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ وكشەسىنەن قاننىڭ قۇرعاق داقتارىن الادى.
– ەگەر جاڭا تۋعان نارەستەگە نەوناتالدىق سكرينينگ جۇرگىزىلمەسە, اتا-انالار قايدا جۇگىنۋلەرى كەرەك؟
– ەگەر سابيگە پەرزەنتحانادا نەوناتالدىق سكرينينگ جۇرگىزىلمەسە, وندا قاننىڭ قۇرعاق داقتارىن الۋ جاڭا تۋعان نارەستەلەر ستاتسيونارىندا نەمەسە تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ۇيىمدارىندا العاشقى پاتروناجدىق قاراپ-تەكسەرۋ كەزىندە جۇرگىزىلەدى.
– ەگەر سكرينينگ ناتيجەلەرى قاناعاتتانارلىقسىز بولسا, اتا-انالار نە ىستەۋى كەرەك؟
– اۋىتقۋلار انىقتالعان كەزدە دارىگەرلەر نارەستەنىڭ وتباسىنا جەدەل حابارلايدى جانە ولاردى قوسىمشا تەكسەرۋگە شاقىرادى. سۇراقتار تۋىنداعان جاعدايدا گەنەتيك دارىگەرگە, وبلىستىق نەمەسە قالالىق مەديتسينالىق-گەنەتيكالىق كونسۋلتاتسياعا جۇگىنۋ كەرەك.
– جاڭا تۋعان نارەستە نەوناتالدىق سكرينينگتەن وتكەن كەزدە ونىڭ اناسى نەگە نازار اۋدارۋى كەرەك؟
– جاڭا تۋعان نارەستەنىڭ وكشەسىنەن قان الۋ تەك قانا تاڭەرتەڭ اش قارىنعا جاسالادى جانە تاماقتانۋ اراسىنداعى ينتەرۆال 2,5-3 ساعاتتى قۇراۋى كەرەك. بۇل ولشەنگەن ماركەرلەردىڭ كونتسەنتراتسياسى دۇرىس بولۋى ءۇشىن ماڭىزدى.
ەگەر سىزدە مەديتسينالىق كومەك الۋعا بايلانىستى سۇراقتار تۋىنداسا, ءسىز ءوز ەمحاناڭىزداعى پاتسيەنتتى قولداۋ قىزمەتىنە حابارلاسا الاسىز. سونداي-اق مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ 1406 بايلانىس ورتالىعى, Qoldau 24/7 ءموبيلدى قوسىمشاسى, قوردىڭ www.fms.kz سايتى, Telegram-داعى Saqtandyry-bot كەرى بايلانىس ارنالارى ارقىلى ءوتىنىش بەرە الاسىز.
اڭگىمەلەسكەن
دۋمان اناش,
«Egemen Qazaqstan»
