ادەبيەت • 24 قىركۇيەك، 2021

از جازادى، كوپ وقىلادى

402 رەت كورسەتىلدى

جۇرت الدىندا ءوزىن «اقىنمىن» دەپ ايتقىسى كەلمەيتىن اقىندار دا بارشىلىق. ولاردىڭ بۇل ارەكەتى وزىنە دەگەن كۇمان ەمەس، ساف ونەردىڭ الدىنداعى تازالىق، ۇياڭدىق دەر ەدىم. بىلايعى جۇرت «اقىندار ولەڭ جازۋدان باسقا نە ىستەي الادى؟» دەگەن سۇراق قويۋى مۇمكىن. مۇنىڭ جاۋابى دا دايىن. اقىن – ويدىڭ ادامى، ال سول ويدىڭ ىشىندە ۇلتىنىڭ ءسوزى، قۋانىشى، كۇلكىسى، مۇڭى مەن مۇقتاجى جاسىرىنىپ جاتادى. اقىن ونى اشىپ ايتپاعانىمەن، ولەڭدەرى ارقىلى جەتكىزەدى. ۇلى جازۋشى ەريح ماريا رەماركتىڭ ء«بىر ادام باسقا ءبىر ادامعا ءبىر تامشى جىلۋدان وزگە نە بەرە الادى جانە بۇدان ارتىق نە بولۋى مۇمكىن؟» دەگەنىن ەسكە الساق، شىنىندا اقىندار ۇلتىنا ولەڭدى دە، ءتىپتى ءبارىن بەرە الادى. تەك ولاردىڭ جازعانىن وقىپ، ءتۇسىنىپ، ايتقانىن اڭعاراتىن نيەت بولسا.

قازىرگى قازاق پوەزياسىنداعى كوپ جازبايتىن، بىراق كوپ وقىلاتىن اقىن – مۇرات شايماران. ويدىڭ ءسولىن ولەڭگە اينالدىرۋ دا وسى مۇرات اقىننىڭ قولىنان كەلدى. جازعان جاقسى جىرلارى ونىڭ وي قاناتىن زاۋ بيىكتەرگە سامعاتتى. قۇددى الپينيستەر شىعاتىن تاۋ-شىڭدارىنىڭ كەدىر-بۇدىرىن، باعىتىن قالاي بولجاي السا، مۇرات شايماران دا جازاتىن ولەڭىنىڭ ەكىنشى الەمىن سولاي جاقسى بىلەدى. ونىڭ قالامى تەك مەزگىل اۋىسسا عانا ولەڭ جازۋدان اۋلاق.

«كىم ەدى مەنى وياتقان،

سەنبىسىڭ، جىردىڭ بۇلب ۇلى؟!

جاسىنى ويناپ، جاي اتقان

قۇرىسىن اقىن تىرلىگى.

اداسىپ باقىت قۇسىنان،

الاڭ دا، الاڭ جول قاراپ.

قالامسابىمنىڭ ۇشىنان

جۇرەكتىڭ قانى سورعالاپ...».

اقىننىڭ قالامى وڭاي-وسپاق دۇنيەلەرگە، ارزان سەزىمگە بەرىلگىسى دە كەلمەيدى، ءتىپتى شابىتسىز شاقتا ءۇنسىز قالا بەرەدى. ەگەر اقىننىڭ ويى ەسكىرمەسە، وندا ولەڭى دە، ءوزى دە ەسكىرمەيدى. اقىن ءۇشىن دە، جاقسى جىر ءۇشىن دە كەرەگى سول عانا. ونسىزدا مىنا ۇمىتشاق قوعام ويسىز، ءنارسىز، قايىرسىز دۇنيەلەردى اراسىنا اي وتپەي ەستەن شىعارىپ جاتىر. بىزگە جەتكەن سونى جىرلار، ۇلى اۋەندەر مەن عاجايىپ قولتاڭبالار ادام ساناسىندا جاتتالىپ، جادى دەيتىن قۇت ۇيادا جۇمىرتقاداي شايقالىپ، ءپىسىپ كەلدى. سونىڭ ارقاسىندا ادامزات رۋحانياتى قانىن جوعالتۋداي قاسىرەتكە ۇشىراعان جوق.

مۇرات شايماران پوەزياسى تۋرالى ايتۋ دا ويعا سالماق تۇسىرەدى. بىزشە ونىڭ اقىندىق الەمىندە «تەك جاقسى جازۋ» دەيتىن ماڭگىلىك ۇعىم ساقتالعان. ويدىڭ ايتقانى قالام ار­قىلى جۇزەگە اسىپ جاتاتىنى دا سودان. «شىن مانىندە، ويدى مەڭگەرگەن ادام – الەم­نىڭ ءامىرشىسى. پاتشالار حالىقتى بەلگىلى ءبىر مەز­گىلدە عانا باسقارادى، ال سۋرەتكەر حالىقتى عاسىرلار بويى باسقارادى»، – دەيدى ۇلى بالزاك. قالاي كەلىسپەسكە؟!

«بەيتانىسسىڭ جانە سونداي تانىسسىڭ،

كۇندەي نۇرلى بولعانىڭمەن، الىسسىڭ.

جۇرەگىمدى ورتتەي جاۋلاي بەرەدى،

جانارىڭنان شاشىراعان ءار ۇشقىن.

سەن كوكتەمسىڭ،

جاپىراقسىز مەن كۇزبىن،

سەنى ىزدەدىم جانارىنان ءار قىزدىڭ.

جاپاندا وسكەن جالقى داراق سەكىلدى

جالعىزبىن-اۋ، جالعىزبىن-اۋ،

جالعىزبىن...».

شىن اقىن، شىنايى ولەڭ جالعىز عانا ءۇن قاتادى، جالعىز بولىپ قالادى. ويتكەنى ماڭگىلىكتىڭ ءبىر اتى – جالعىزدىق. ونىڭ ەسىگىنە توپتاسىپ بارمايدى، دارا، جالعىز، سيرەك دۇنيەلەر عانا سول كومبەگە تابان تىرەيدى. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان اقىننىڭ ماڭگىلىكتىڭ جۇگىن ارقالاعان جىرلارى دا سول كومبەگە قاراي ۇمتىلىپ بارا جاتقانىن اڭداتادى. قاراپايىم جازۋ – قاراپايىم قوزعالىستاعى ءومىردى عانا سيپاتتاي الادى.

«ەشكىم دە وعان گۇل ۇسىنبادى،

جۇلدىزى سىندى،

كۇنى ءولدى.

قايعىنى تولى ۋىسىنداعى

اسپانعا شاشىپ جىبەردى.

بيلەمەس ەندى بويداعى جەلىك –

سارعايعان ءداننىڭ ساباعى.

شىتىناپ تۇرعان ايناعا كەلىپ،

اعارعان شاشىن تارادى».

اقىندار بارلىق ەلدە بار، بىراق قانداي اقىندار بار ەكەنىنە نازار اۋدارعان دا ءجون سياقتى. مۇرات شايماران ولەڭدەرىنىڭ بۇگىنگى جەتكەن بيىگى – قازاق پوەزياسىنىڭ قۋانىشى. سول قۋانىشتىڭ ىشىنە ءبىزدىڭ ۇلتقا ءتان وي دا، سەزىم دە، ءۇمىت تە، اڭسار دا، ءبارى-ءبارى سىيىپ تۇر. ەگەر فلوبەردىڭ جال­عىز ارتىق­شى­لىعىن اتاۋ كەرەك بولسا، ونىڭ ەشكىمگە ەلىك­تەمەگەنىن ايتار ەدىك. مۇرات شايماران دا وسى ەرەكشەلىكتى مىقتاپ ۇستانعان اقىن. ونىڭ جىرلارىندا تەك ءوزىنىڭ الەمىنەن ويىپ الىنعان قۇندىلىقتار ءومىر ءسۇردى، ءبىز سونى وقىپ ءجۇرمىز. ونىڭ قالامى سويلەتكەن ولەڭدەردى اق قاعاز بولاشاققا اماناتتاپ اپارارى ءسوزسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

پرەزيدەنت الماتى اكىمىن قابىلدادى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 14:07

وتكەن تاۋلىكتە 187 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:40

دوللار ارزاندادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار