– كۇنسۇلۋ, ءداستۇرلى اندەردى زامانعا ساي ەسترادالىق باعىتتا ورىنداپ جۇرگەن ونەرپازدار كوبەيۋدە. بۇل حالىق اندەرىنە دە قاتىستى. زامان تالابىنا ساي ارەكەت ەتەمىز دەپ ساف ونەردىڭ سالماعىن ءتۇسىرىپ المايمىز با؟
– بازار جىراۋدىڭ ء«ار زاماننىڭ وزىنە لايىق سازى بولادى» دەگەن ءسوزىن تىرىلتكىم كەلەدى. ءداستۇر جاڭارىپ جاڭاشالانىپ وتىرۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. ءار زاماننىڭ وزىنە ساي سازى جانە سول ۋاقىت شەڭبەرىندە ونەر تۋدىرۋشى, سونداي-اق سول ونەردىڭ تىڭدارمانى بولادى. جاڭا سيپاتقا يە بولۋ ارقىلى دا ول ءوز ماڭىزىن ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەدى. ارينە بۇل جەردە نەگىزگى ءتۇبىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ دەگەن ءسوز ەمەس. قايتا سول ءتۇبىرىن ساقتاي وتىرا يمپروۆيزاتورلىق سيپات بەرىپ, ءاندى تۇرلەندىرسە ەشقانداي ايىبى جوق. قازىرگى زامان تالابىنا ساي ءار شىعارمانى وڭدەپ, ءتۇر مەن ءتۇسىن جوعالتپاي ەل ىشىندە جاڭاشا دەممەن ناسيحاتتاپ وتىرسا, ول دۇنيە وزگەشە قىرىنان تانىلادى. جاڭارادى ءھام جاسارادى دەگەندەي. جىر تەرمەلەردى قازىرگى زامانعا لايىقتاپ ەسترادالىق نۇسقادا ورىنداۋ ارقىلى دا بۇل ونەردى دامىتامىز, جاڭا تىڭدارمانىن قالىپتاستىرامىز. بىراق جوعارىدا ايتقانىمداي نەگىزىن ساقتاي وتىرا دامىتۋ بۇل ءۇردىستىڭ نەگىزگى قاعيداسى بولۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە قايماعى كەتپەگەن ءداستۇردى دامىتىپ وتىرعان بارلىق ورىنداۋشى ونەرپاز قازىرگى زامانعا لايىقتالعان ونەر يەلەرى.
– سوندا, ءسىزدىڭ ويىڭىزشا ناعىز جىرشى دەگەن كىم؟
– ناعىز جىراۋ, ناعىز جىرشى, ول – بويىنا ءبىر ەمەس بىرنەشە ونەردى قوندىرعان تالانت. ول – اقىن, ول – ساز تۋدىرۋشى, ول – ايتىسكەر, ول – شەشەن, ول – ءدىلمار, ول – اڭگىمەشى, ول – ءانشى, ول – كۇيشى, ول – دومبىراشى, ول – كەمەڭگەر ويدىڭ يەسى. مۇنىڭ بارلىعى جىراۋدىڭ سينكرەتتىلىك قىرىن كورسەتەدى. جانە ونى دامىتقان, ونى تۇرلەندىرگەن, جاڭاشا سيپات بەرگەن ورىنداۋشى. ناعىز جىراۋ اتا اماناتىن ابىرويلى ارقالاپ, اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ناعىز رۋحاني جاۋىنگەر. سونداي-اق ەجەلدەن كەلە جاتقان ەستى قاعيدا بويىنشا, ناعىز جىراۋ – جىر قورى تولىق قالىپتاسقان ورىنداۋشى. «تاڭدى تاڭعا ۇرىپ جىرلاۋ» دەگەن ءداستۇر بار. قازىر دە جوق ەمەس. ناعىز جىرشى وسى نەگىزدى جادىندا جاڭعىرتقان ادام. جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ «نوۆاتورلىق» قاسيەتتى وسى اقىن جىراۋلارعا تاندەستىرۋى, سونداي-اق جەر بەتىندەگى بارلىق پوەزيانى اقىن-جىراۋلار پوەزياسىنا الماستىرمايمىن دەگەن قاناتتى ءسوزى بار. بۇل ونەردى تۋدىرعان جانە ناسيحاتتاپ جۇرگەن ونەر يەلەرىنە بەرىلگەن ەڭ شەندى باعا دەپ ويلايمىن.
– بۇگىندە جىرشىلىق ونەرىمىز تەرەڭنەن زەرتتەلىپ جاتىر ما؟ وسى سالاعا مەملەكەت تاراپىنان قانشالىقتى قولداۋ كورسەتىلۋدە؟
– جىرشىلىق ونەر قازىرگى ۋاقىتتا كوبىنە تەك كاسىبي ورىنداۋشىلىق باعىتتا دامىپ كەلە جاتىر. ال عىلىمي دامۋ كەزەڭى توقتاپ تۇر. وعان بىرنەشە سەبەپ بار. ەڭ اۋەلگىسى, جىرشى-جىراۋلاردى وقىتاتىن جوعارى وقۋ ورىندارىندا مەملەكەتتىك گرانتتار وتە از. دالادان كەلىپ قالاعا وقيتىن بولاشاق جىرشىعا مەملەكەت ەڭ اۋەلى وسى ماسەلە تۇرعىسىنان كومەك بەرۋى قاجەت. باكالاۆر دارەجەسىنەن باستاپ دوكتورلىق دارەجەگە دەيىنگى كەزەڭدە وسى ماسەلە ەڭ وزەكتىسى دەپ بىلەمىن. كاسىبي جىرشى وقىپ, دامۋى, كەمەلدەنۋى ءۇشىن وعان ەڭ اۋەلى جاعداي جاسالعانى دۇرىس. قازاقتا «كاسىبىڭ – ءناسىبىڭ» دەگەن ءسوز بار. سانانى تۇرمىس بيلەپ تۇرعان ۋاقىتتا ونەر دە, عىلىم دا ەكىنشى ورىنعا شىعادى. اقىلى نەگىزدەگى وقۋدى وقۋعا ەكىنىڭ-ءبىرىنىڭ شاماسى جەتپەيدى. ال وقيىن دەسە قازىرگى جوعارى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ تالابى زور. ونىڭ ۇستىنە مىڭنىڭ بىرىنە عانا بۇيىراتىن مەملەكەتتىك تەگىن وقۋ مۇمكىندىگىنىڭ از بولعانى كوڭىلگە كولەڭكە تۇسىرەدى. سوندىقتان ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋراعا جاس تالاپكەرلەردىڭ بەتتەي قويۋى ەكىتالاي. عىلىم دامۋى ءۇشىن سول سالانىڭ اينالاسىنداعى ازدى-كوپتى, ۇلكەندى-كىشىلى ماسەلەلەرگە ءمان بەرگەن دۇرىس. وسى ورايدا تاعى ءبىر ماسەلەگە توقتالعىم كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ديپلومى بار ءداستۇرلى ونەر يەلەرى جۇمىس تاپپاي بوس ءجۇرىپ قالاتىنى قىنجىلتادى. جاستارعا قاتىستى ايتىپ وتىرمىن. وقۋ بىتىرگەن كاسىبي جاس ورىنداۋشىلاردىڭ بارلىعى فيلارمونيا, ورتالىق كونتسەرت زالدارىندا, ونەر ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە جۇمىس ىستەي المايدى. ءبىرازىنىڭ وسى سەبەپتەرمەن جۇمىس باعىتىن اۋىستىرىپ, بۇل سالادان اجىراپ كەتىپ جاتقاندارىن كورەمىز. وتە وكىنىشتى. ونەرگە وبال. سوندىقتان دا قازىرگى ۋاقىتتا جاستاردى كوبىرەك جۇمىسپەن قامتىپ, قامقورلىق كورسەتىپ, وقىعان كاسىبىنەن نان تابۋعا جول جاساۋ كەرەك سەكىلدى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا, الگى اتالعان ونەر ۇجىمدارى تىڭنان تۇرەن سالعان قايراتتى جاس بۋىن وكىلدەرىمەن تولىقتىرىلىپ وتىرۋى قاجەت.
– جاھاندىق ىندەت ەكونوميكادان بولەك, مادەنيەتىمىزگە دە كەسىرىن تيگىزگەندەي. پاندەميا ونەر سالاسىنا قانشالىقتى اسەر ەتتى؟ كورەرمەندەرمەن بايلانىستى جوعالتىپ العان جوقسىزدار ما؟
– قازاق – ءاربىر ىستەن قايىر كۇتەتىن حالىق. قانداي قيىندىق تۋسا دا, ەل ءوز سابىرلىعىمەن, سالماقتى قالپىمەن ءبىراز اۋىرتپاشىلىقتى جەڭىپ كەلە جاتىر. جاھاندى ءدۇر سىلكىندىرگەن ىندەت ەلىمىزدىڭ تەك ەكونوميكا, مادەنيەت سالاسىن عانا ەمەس, سونداي-اق ىشكى رۋحاني قۋاتىن دا ءبىراز سارقىدى. جىگەرىن جاسىتتى. قانشاما اسىل ۇلى مەن قىزىنان ايىرىلدى. دەسە دە ءومىردىڭ ءبىر تولقىندا تۇرمايتىندىعىن ەسكەرسەك, ەل بولىپ بۇل باسقا تۇسكەن ۇلكەن سىناقتان تام-تۇمداپ حالىق ءوز ءوزىن قاناتتاندىرىپ, قيىندىقتى جەڭۋدە. ەكى جىلدىق پاندەميا كەزىندە, ەزىلگەن جۇرتتىڭ ەڭسەسىن كوتەرىپ, كوڭىلگە ونەر دەيتىن ۇلكەن قارۋمەن دەم بەرگەن دە وسى ونەردىڭ ءوز ادامدارى بولدى. ونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ونەردىڭ مايتالماندارى, حالىقتىق ونەرمەن بارىنشا ەل ەڭسەسىن كوتەرۋگە ۇلەس قوستى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا دا قان مايداننىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ, ەلدىڭ ەرلەرىن قايراتتاندىرىپ, جىگەرىن جاسىتپاعان قازاقتىڭ ءبىرتۋارى روزا باعلانوۆا اپامىزدىڭ كەزىندەگى نارتاي بريگاداسىنىڭ ەرلىك ءىسى ەلدىڭ ەسىندە. بۇل ونەر دەيتىن الپاۋىت كۇشتىڭ المايتىن قامالى جوق. سول سەكىلدى حالىق ىندەتپەن جاپپاي جاسىقتانىپ, كوڭىلى جابىرقاعان ۋاقىتتا ونەر يەلەرى بارىنشا ەلگە مەدەت بولدى. جىراۋلار جىرىن ۇزبەدى, انشىلەر ءانىن ۇزبەدى. وسى ورايدا ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, سىر ءوڭىرىنىڭ جىرشى, جىراۋلارى الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى حالىقپەن بايلانىس ورناتۋى. اپتالاپ, ايلاپ تىكەلەي ەفيردە جەكەلەي ورىنداۋشىلار حالىقتى جىرمەن سۋسىنداتتى. شولدەگەن كوڭىلدىڭ رۋحاني سۋسىنىن قاندىردى. ونىڭ ىشىندە جاس جىرشىلاردىڭ ەڭبەگى زور.
– كۇنسۇلۋ, ەستۋىمىزشە ەلوردا تورىندە «سۇلەيلەردىڭ ىزىمەن» اتتى كونتسەرت بەرۋگە دايىندالىپ جاتىر ەكەنسىزدەر. سول كەلەلى كەش جايلى از-كەم ماعلۇمات بەرىپ كەتسەڭىز؟ ءداستۇرلى اندەردى جىرسۇيەر قاۋىم دا ساعىنعان بولار...
– ونلايننان وفلاين جۇزدەسۋگە مۇمكىندىك تۋىپ جاتقانى قۋانتادى. حالىق پەن ونەرپازدىڭ اراسى اجىراماس ءبىرتۇتاس قاسيەت قوي. حالىق پەن ونەردىڭ اراسى الشاقتاماسا دەيمىز. وسى ورايدا جالپاق جۇرتقا جاريا ەتەتىن ءبىر ۇلكەن جاڭالىعىمىز بار. «سىردىڭ ەلى – جىردىڭ ەلى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. سۇلەيلەر مۇراسىن ارقالاپ, اتا مۇراسىن ابىرويلى الىپ جۇرگەن سىر ءوڭىرىنىڭ جاس بۋىن جىرشى, تەرمەشىلەرى «قازاقكونتسەرت» مەملەكەتتىك كونتسەرتتىك ۇيىمىمەن بىرلەسىپ «سۇلەيلەردىڭ ىزىمەن» اتتى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي ۇلكەن جىر كەشىن ۇسىنباق. قازاق اقىن-جىراۋلار شىعارماشىلىعى ناسيحاتتالاتىن بۇل جىر كەشىنىڭ ءجونى بولەك. اتادان بالاعا ميراس اق ونەردىڭ اقبەرەن بۇگىنگى بۋىن تولقىنىنىڭ استاناعا الىپ كەلە جاتقان سالەمى, سىر سۇلەيلەرىنىڭ ابىرويلى ءسوزى, جىر اماناتى. جىر-كەرۋەن كوشىن جالعاپ كەلە جاتقان جاس جىرشىلاردىڭ ەگەمەندىكتىڭ ەڭسەلى تويىنا تارتاتىن جىر تارتۋ كەشى قىركۇيەكتىڭ 26-شى جۇلدىزىندا ساعات 17.00-دە «قازاقستان» ورتالىق كونتسەرت زالىندا وتەدى. جيىرماعا تارتا جاس جامپوز جىرشىلار ونەر كورسەتەتىن كەرۋەن كوشتىڭ باسىندا ۇستاز, جىراۋ, مادەنيەت قايراتكەرى رۋسلان احمەتوۆ اعامىز دا بار. سىر وڭىرىنەن بولەك, ارقا, جەتىسۋ, باتىس جىر مەكتەپتەرىنىڭ بۇگىنگى تولقىن جاس جىرشىلارى دا ونەر كورسەتەدى. ونەرگە جۇرەگىمەن بەرىلگەن جاس ورەن جۇيرىك جىرشىلاردىڭ ەشقانداي ۇكىمەتتىڭ قولداۋىنسىز ەرىكتى باستاماسىمەن قولعا الىنىپ وتىرعان بۇل سەكىلدى اتاۋلى جوبا وسىعان دەيىن الماتى, اقتاۋ, پاۆلودار وڭىرىندە ۇيىمداستىرىلدى. «قازاقكونتسەرت» ۇيىمىنىڭ 61-ءشى ماۋسىماشار كونتسەرتى, بۇيىرسا, وسى اتالعان جىر كەشىمەن باستالعالى وتىر. جاستاردىڭ تالابىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, ۇلكەن مۇمكىندىك جاساپ وتىرعان «قازاقكونتسەرت» ۇيىمىنا, باسشىسى جەڭىس سەيدوللا, سونداي-اق «حالىق قازىناسى» ونەر ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى, ءداستۇرلى ءانشى ەرلان رىسقالي اعالارىمىزعا العىسىمىز شەكسىز. بۇيىرسا بارشا ەلوردالىق جىرسۇيەر كورەرمەندى مەرەكەلىك جىر كەشىمىزدە اسىعا كۇتەتىن بولامىز.
– ەندەشە, جىر كەشىندە جولىققانشا! پايىمدى پىكىرىڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
مۇحتار كۇمىسبەك,
«Egemen Qاzaqstan»
