Zoom ارقىلى ونلاين وتكەن باسقوسۋ بارىسىندا الماتى مەن شىمكەنت قالالارى, الماتى, جامبىل, قاراعاندى, پاۆلودار, تۇركىستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارى بويىنشا جۇمىس توپتارىنىڭ جەتەكشىلەرى بايانداما جاساپ, ايماقتاردا اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىستارى جايلى اقپاراتتارمەن ءبولىستى. زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ مۇشەسى, جوبالىق ءوفيستىڭ جەتەكشىسى سابىر قاسىموۆ مودەراتور بولعان سەمينارعا قاراعاندى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيانىڭ توراعاسى ابزال نۇكەنوۆ جانە بەلگىلى تاريحشىلار مەن عالىمدار قاتىستى. سەمينارعا قاتىسۋشىلار 1928-31 جىلدارى دۇنيە-مۇلكى تاركىلەنىپ, قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان بايلار تۋرالى مالىمەتتەردى جيناقتاۋ كەزىندە تۋىنداپ وتىرعان اۋدارما سالاسىنداعى, تەحنيكالىق كەدەرگىلەر جونىندە ايتا كەلىپ, كەي باي-كۋلاكتارعا قاتىستى اقپاراتتاردى انىقتاۋ كەزىندە قۇجاتتارمەن الماسۋ جونىندە ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى.
كەزدەسۋدە سونىمەن قاتار تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ساۋلە جاكيشوۆانىڭ «حح ع. 20-30 جج. شەگىندە قازاقستانداعى بايلار شارۋاشىلىعىنىڭ ەليميناتسياسى: جاڭا باعىتتار, ادىستەر مەن تەحنولوگيالار» دەپ اتالاتىن كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى.
سەميناردا تاقىرىپقا قاتىستى وتە ماڭىزدى ءارى قىزىقتى مالىمەتتەرگە تولى باياندامالار جاسالدى. ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلار مۇنداي باسقوسۋلار ارحيۆ دەرەكتەرىنە قول جەتكىزۋدە تۋىندايتىن ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا قاجەتتى الاڭ ەكەنىنە باسا ءمان بەرىپ, ءوزارا الماسقان اقپاراتتاردىڭ ادىستەمەلىك تۇرعىدان كوپ كومەك ەكەنىن دە مالىمدەدى. سونداي-اق كەزدەسۋ كەزىندە جۇمىس توپتارىنىڭ جەتەكشىلەرى مەن مۇشەلەرى تاقىرىپقا قاتىستى گلوسساري قۇراستىرۋ, مۇراعاتتارداعى مالىمەتتەردى عىلىمي ماقالالار مەن ەڭبەكتەرگە ەنگىزۋ سەكىلدى وي-پىكىرلەرىن ءبىلدىردى. ماسەلەن, وسكەمەن قالاسىنان قوسىلعان عالىم قانشا قاليەۆا «مۇنداي سەمينارلاردا بايانداما جاساۋمەن شەكتەلمەي, ناقتى تاقىرىپ جونىندە تالقىلاۋ جۇرگىزىلگەنى دۇرىس» دەسە, جامبىل وبلىسى كوميسسياسى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى نازىم قوجاماروۆا باي-كۋلاكتاردى اقتاۋ كەزىندە ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن تولىق ەنگىزۋدى ۇسىندى. ال پروفەسسور فاتيما قوزىباقوۆا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنا قاتىستى ورتاق رەسپۋبليكالىق ەلەكتروندى بازا قۇرۋ جونىندەگى ويىن ايتا كەلىپ: «ايماقتاردا ءبىر-ءبىرىن قايتالاعان قۇجاتتار وتە كوپ. وسىنىڭ كەسىرىنەن وسى ۋاقىتقا دەيىن جاسالعان تالاي ەڭبەك زايا كەتۋى مۇمكىن. سول سەبەپتى بارلىق اقپاراتتى ءبىر جەرگە توپتاستىرۋدى ۇسىنامىن», دەدى. تاريحشى سونىمەن قاتار ۇقك, ءىىم ارحيۆتەرىندە توتە جازۋمەن جازىلعان مالىمەتتەردىڭ وتە ءجيى ۇشىراساتىنىن, وسىعان وراي جۇمىس توبىنا اراب, شاعاتاي تىلدەرىن جەتىك بىلەتىن اۋدارماشىلاردى كىرگىزۋ قاجەتتىگىن ايتتى. «1920-30 جىلدارى ساۋاتسىز دەپ تانىعان قاراپايىم ورتا, ءتىپتى كەدەي شارۋالاردىڭ اراب تىلىندە جازبا قالدىرعانىن كورىپ, ولاردىڭ سول كەزدە-اق كوزى اشىق بولعانىنا كوزىمىز جەتىپ وتىر», دەيدى فاتيما اقىنبايقىزى. «قاراپايىم شارۋالار, ساۋداگەرلەردىڭ كوبى 1929-30 جىلدارى جان ساۋعالاپ قىتاي اسىپ كەتىپ, 33-جىلدارى قايتىپ ورالعاندا شەكارانى زاڭسىز كەتىپ وتكەن دەگەن قىلمىستىق باپپەن سوتتالعان بولاتىن. سولاردىڭ بىردە-ءبىرى ءالى كۇنگە دەيىن اقتالعان جوق. سەبەپسىز سوتتالىپ, ءىز-ءتۇزسىز جوعالىپ كەتكەندەر دە كوپ. ولاردىڭ بارلىعىن مەملەكەتتىك قىلمىسكەرگە جاتقىزۋعا بولمايدى», دەپ تاريحي شىندىقتى اشىنا ايتقان عالىم ءالى كۇنگە قۇپيا دەپ ساقتالىپ وتىرعان دەرەكتەردە اقتالماعان جەرگىلىكتى حالىق وكىلدەرىنىڭ كوپ ەكەنىن جەتكىزدى. «سوتتالعاندار قىلمىستىق كودەكستىڭ 84-بابى – شەكارادان زاڭسىز ءوتۋ بويىنشا جازاعا كەسىلگەن. ولار تۇگەلدەي دەرلىك – بوسقىندار. وسى باپ بويىنشا سوتتالعانداردىڭ ءبىر بولىگى 1955 جىلى اقتالعانىمەن, ولاردان «اسا قۇپيا» گريفى ءالى كۇنگە دەيىن الىنباعان. ويتكەنى ول ىستەردە «ەميگراتسياعا كەتۋگە اشتىق سەبەپ بولدى» دەلىنگەن. ال 1955 جىلى بۇل ماسەلە ءالى دە قۇپيا بولعان ەدى», دەيدى سەمينارعا قاتىسۋشىلار. جۇمىس توپتارىنىڭ جەتەكشىلەرى كوپتەگەن عالىمداردى اقتالماعان بايلار مەن ورتا شارۋالاردىڭ تاعدىرى قىزىقتىراتىنىن دا اشىق مالىمدەدى.
قاراعاندى وبلىسى بويىنشا كوميسسيا جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, اكادەميك ە.ا.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتى تاريح فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى جامبىل جۇمابەكوۆ ءالى كۇنگە دەيىن اقتالماعان, كەڭەستىك تاركىلەۋ ساياساتىنىڭ قۇرباندارى بولعان باي, ورتا شارۋالارعا قاتىستى اقپاراتتاردىڭ كوبى اۋداندارداعى ارحيۆتەردەن تابىلىپ جاتقانىن, قازىردىڭ وزىندە كوپتەگەن مالىمەتتەر الىنىپ, ءبىراز قور جيناقتالعانىن ايتسا, كەرەكۋلىك جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى اسەل امانوۆا توتە جازۋمەن جازىلعان ارحيۆ قۇجاتتارىنىڭ كوپتىگىن العا تارتتى. سەمينار جۇمىسىنىڭ سوڭىندا قاتىسۋشىلار تاقىرىپقا قاتىستى وي-پىكىرلەرىمەن ءبولىسىپ, الدا اتقارىلۋى ءتيىس جۇمىس جوسپارلارىن تاعى ءبىر تياناقتاپ الدى.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, وتكەن جىلى 24 قاراشادا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ارناۋلى جارلىعىمەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىقتاي اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا كوميسسيا توراعاسى – مەملەكەتتىك حاتشى قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا وڭىرلىك كوميسسيالار ناقتى جۇمىستار جاساپ جاتىر.
