قوعام • 10 قىركۇيەك، 2021

كۇي قونعان كيەلى شاڭىراق

58 رەت كورسەتىلدى

«مۋزىكالىق تاربيە – بۇل مۋزىكانتتى تاربيەلەۋ ەمەس، ەڭ الدىمەن ادامدى تاربيەلەۋ» دەيتۇعىن قاناتتى ءسوز بار. كوكشەتاۋلىق داۋلەسكەر دومبىراشى ساكەن ءبىرجانوۆ شەشەن دومبىراسىنىڭ شاناع­ىنان قۇيىلىپ تۇسكەن ماز­مۇن­دى كۇيلەرىمەن زامانداس­تارى­مىزدىڭ رۋحاني الەمىن بايىتىپ كەلە جاتقان ونەر يەسى.

...شۇرقىراعان قالىڭ جىلقى بولات تۇياقتارىمەن دالا ءتوسىن جاڭعىرتىپ جىبەرگەن. جول تاپپاي قينالاتىن ءتارىزدى. تۇس-تۇستان انداعايلاپ شاپقان كەزدە ۇيىسا ۇيلىعىپ، تەڭىزدىڭ اقباس تولقىنىنداي بۋىرقانا شيىرشىق اتىپ جوڭكىلەدى. باسقىنشى جاۋ ءتۇن ورتاسىندا شاپقان. شىرت ۇيقىدا جاتقان اۋىل جىگىتتەرى جىلقىعا جەتىپ ۇلگەرمەدى. بەس قارۋىن اسىنىپ كەلگەن قاراقشىلار ءتامام جىلقىنى سويىلداپ قۋعانىمەن، جىلقىنىڭ قۇتى بوزايعىر بولىنە قاشىپ، تۋعان جەرىنە تارتادى. بارىمتاشىلار اۋزىمەن قۇس تىستەگەن جۇيرىكتەرىمەن ىلە قۋعانىمەن قارا شالدىرماي كەتەدى. ارقىراي كىسىنەپ، تۋعان جەرىنىڭ ورتەنگەن، ب ۇلىنگەن، دۇنيە-مۇلكى شاشىلىپ جاتقان، سويىلعا جىعىلعان جۇرتىنا كەلىپ كۇڭىرەنە كىسىنەدى دەيدى. كۇي ءتىلى وقيعانى اينا-قاتەسىز، ءدال وسىلاي باياندايدى. «بوزايعىر» كۇيىنىڭ جەلىسى ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ تورەسى – جىلقىنىڭ بويىنداعى وسىناۋ اسىل قاسيەتتى پاش ەتەدى. قوس ىشەك كۇڭىرەنە بوزداپ، بوزايعىردىڭ شىبىن جانى شىرقىراعان، جەر تارپىپ الاسۇرعان ءساتىن اينىتپاي باياندايدى. ونىڭ ارعى جاعىندا ءتىلسىز مال بولسا دا كوكىرەگىندە تۇنىق سۋىن ءىشىپ، جاسىل شالعىنىنا جايىلعان تۋعان توپىراقتى قيمايتىن ءبىر سەزىمنىڭ بەبەۋلەپ جاتقانىن اڭعارۋعا بولادى. ال ادام شە؟ كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ جان ءوز وتانىن، ءوز جۇرتىن باسقىنشى جاۋعا باستىرىپ قويماۋعا ءتيىس. كۇيدىڭ ايتارى دا سول. تىڭداعان جاننىڭ الپىس ەكى تامىرىن تۋلاتىپ، تۇلا بويىن قور­عاسىنداي بالقىتىپ، ەستىگەن ەستى قۇ­لاق­قا ناعىز پاتريوتتىق، ۇلتجاندىلىق، ەلجاندىلىق ءدانىن سىڭىرەدى.

ساحناداعى داۋلەسكەر دومبىراشى ساكەن ءبىرجانوۆ كۇي لەبىمەن ىرعالاتىن­داي. ول بۇرىنعى چكالوۆ اۋدانىنىڭ تال­دىكول اۋىلىنىڭ تۋماسى. ونەرى ورىستەگەن شاڭىراقتا دۇنيەگە كەلگەن. ءان قۇشا­عىندا تەربەلىپ ەر جەتكەن. اكەسى كوك­شەنى انمەن قىرعان ەركىن ءبىرجانوۆ وتباسىنا قارايلاپ، الىسقا ۇزاپ شىعا المادى. تابيعي تالانتى تولايىم ەدى، مۇمكىندىگى دە قاپتال جەتەتىن. ۇلكەن ونەردىڭ جارىق جۇلدىزى بولۋعا جاراتقان يە سىيلاعان تابيعي دارىنى جەتىپ تۇرعانىمەن، اتا-اناسىنىڭ جايىنا قارايلاعان. سول سەبەپتى دە اۋىلدا قاراپايىم جۇرگىزۋشى بو­لىپ ەڭبەك ەتتى. ادال ءجۇردى، ادال تۇر­دى، ونەرگە دە ادال بولدى. وبلىس ورتا­لى­­عىن­دا كۇن قۇرعاتپاي ءوتىپ جاتاتىن باي­قاۋ­لارعا قاتىسىپ، تالاي رەت توپ جاردى. 1981 جىلى ماسكەۋدە كرەملدە ءان سالعان. زيالى قاۋىم كوكشەتاۋلىق قازاقتىڭ تابيعي تالانتىنا ءتانتى بولىپتى. رەسپۋبليكالىق ساحنالاردا دا ءان-جىردىڭ التىن بەسىگى – كوكشەنىڭ نامىسىن قورعادى، شەتەلدەرگە دە ساپار شەكتى. وسىلايشا تالاي جەتىستىككە قول جەتكىزدى. ەڭ باستىسى، باۋىر ەتى بالالارى دا اكە جولىن قۋىپ، ونەردەگى تانىمال تۇلعالارعا اينالدى.

1988 جىلى الماتى قالاسىنداعى قۇرمان­عازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەر­ۆا­تورياسىن اياقتاعان ساكەن ەركىن­ ۇلى­نىڭ ونەردىڭ ۇلكەن ورتاسىندا ىرگە تەۋىپ قالۋعا مۇمكىندىگى بار ەدى. بولا­شاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتكەن ۇستازدارى كونسەر­ۆاتوريادا قالىپ عىلىممەن اينالىسۋعا ۇسىنىس جاساعان. ايتسە دە ونەرپاز ۇلاننىڭ ءبىر بۇيىرىندە تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش، پەرزەنتتىك ماحاببات مولدىرەپ جاتقان بولاتىن. سول سەزىمد­ەر قولىنان جەتەكتەپ اكەسى انمەن الدي­لەگەن كوكشەتاۋعا الىپ كەلدى. وبلىس ورتا­لى­عىنداعى ۇكىلى ىبىراي اتىنداعى فيلار­مونياعا 1993 جىلى ورنالاستى، وسى ءبىر كەزدەن باستاپ دومبىراشى ساكەننىڭ اتى دۇركىرەپ شىعا باستادى. اقسارى ءوڭى الاۋلاپ، ۇنەمى ەمەن-جارقىن ك ۇلىمدەپ جۇرەتىن دومبىراشىنىڭ بويىنداعى شىنايى قاراپايىمدىلىق، ۇلكەنگە دەگەن ىزەت، ىشكى مادەنيەتىنىڭ مولدىعى ونەرىمەن ۇش­تاسقان سوڭ كورەرمەن ىقىلاسىنا يە بولدى. ­1998 جىلدان بەرى ونەرگە ۇمتىلعان ۇلان­داردىڭ ءتالىمدى تاربيە مەكتەبىنە اينال­عان مادەنيەت كوللەدجىندە ۇستازدىق ەتۋدە.

– كونە كۇيلەر – ەلىمىزدىڭ اسىل، قىم­بات قازىناسى، – دەيدى كۇيشىنىڭ ءوزى، – بۇل كۇيلەردىڭ ىشكى ماعىناسىندا ۇلكەن تار­بيەلىك ءمان جاتىر. تەك سانامەن سال­ماق­تاپ، تۇسىنە بىلگەن ءلازىم. كەز كەلگەن كۇي الدەبىر تاريحي وقيعاعا بايلانىستى شىققان. ەڭ الدىمەن كۇي تىلىندە ورىلەتىن، كونە داۋىردەگى ايتۋلى وقيعانى بەينە­لەيتىن مۋزىكا ءسوزىن قاپىسىز اڭعارىپ، سەزىنە ءبىلۋ قاجەت. ىقىلىم زاماننان بەرى جەلى تارتقان ءجۇز سان كۇيدىڭ ءبارى دە ەجەلگى ەل تاريحىن قۇرايدى. وسى كۇيلەرگە قاراپ-اق ءبىز حالقىمىزدىڭ قانداي سۇراپىل جىلداردى، زاپىران زاماندى باسىنان كەشىرگەنىن اڭعارار ەدىك. بۇل تۋرالى تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ ايتقان، جازعان دەرەكتەرى دە از ەمەس.

ءانشى ەركىن اعامىزدىڭ ساكەننەن كەيىنگى ۇلى داۋرەن كوكشەتاۋداعى مۋزى­كا كوللەدجىن تامامداعان سوڭ، قۇرمان­عا­زى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتو­ريا­سىندا ءبىلىمىن جالعاستىردى. قازىر وبلىستىق فيلارمونيادا قىزمەت ەتەدى. پريما اسپابىنىڭ حاس شەبەرى. ءوز بىلگەنىن ءبىرجان سال اتىنداعى مۋزىكا كوللەدجىنىڭ ءبىلىم الۋشىلارىنا ۇيرەتۋدە. داۋرەننىڭ ۇلى ارسەننىڭ كوڭىلى فلەيتاعا قۇلاعان. تاياۋدا گرۋزيادا وتكەن حالىقارالىق باي­قاۋدا جەڭىمپاز بولىپ ورالدى. قىزدارى ايارۋ مەن ءادينا دا مۋزىكا الەمىنە ىن­تىق. ەكەۋى دە پيانينودا وينايدى. ال كىشى ۇلى حاسەن بولسا اتاسىنان ساباق­تا­لىپ كەلە جاتقان ادەمى ونەردىڭ كىشكەن­تاي وكىلى. كۇيساندىقتىڭ قۇلاعىندا وينايدى.

مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى ساكەننىڭ ۇلى مادەن نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى مەدي­تسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى. ونەرى ورىستەگەن شاڭىراقتا ومىرگە كەلىپ، قۇن­داق­تا جات­قان شاعىندا كۇيمەن تەربەلگەن. مادەن جا­سىنان ساۋلەلى مۋزىكا الەمىنە عاشىق. كۇي­ساندىقتا كلاسسيكالىق مۋزىكالاردى ناشى­نە كەلتىرە ورىندايدى. ەكىنشى ۇلى عالي كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىن­داعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كومپيۋتەرلى گرا­فيكا فاكۋلتەتىندە وقىپ، ءبىلىم الىپ جۇر­گەنىمەن، قولىنان دوم­بىرا تۇسكەن ەمەس. العاشقى ۇستازى – اكەسى. مۋزىكا مەك­­تە­بىندە دە اكەسىنەن ءدارىس العان. ساكەن ءبىر­جانوۆ تاربيەلەگەن جاستار دا قاۋلاپ ءوسىپ كە­لەدى. ءوز اۋلەتىنەن تاراعان ونەرپاز ۇل-قىز­دارمەن بىرگە شاكىرتتەرى دە مەرەيىن وسىرۋدە.

ساحنا تورىندە تاعى دا كۇي شالقىدى. سالتاناتتى راۋىشتەگى كۇي. ەل بولاشاعى­نىڭ جارقىن ەكەندىگىن كوكىرەككە قۇيىپ تۇرعانداي. بۇل داۋلەسكەر دومبىراشى، ونەر شۋاعى شالقىعان شاڭىراقتىڭ ءبىر وكىلى ساكەن ءبىرجانوۆتىڭ شابىتتى شاعىنىڭ شاعىن ءبىر كورىنىسى.

 

اقمولا وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋەزوۆ جانە تۇركى الەمى

رۋحانيات • كەشە

يدەولوگيا

رۋحانيات • كەشە

مەيىرىم مەن قاتىگەزدىك

رۋحانيات • كەشە

ەسكى مەن جاڭا اراسى

رۋحانيات • كەشە

بي پاديشاسى

رۋحانيات • كەشە

ساپا قايتسە جاقسارادى؟

قازاقستان • كەشە

قايىرىمدىلىقتىڭ ۇلگىسى

قازاقستان • كەشە

ساق ءداۋىرىنىڭ تاسى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار