ءبىلىم • 06 قىركۇيەك، 2021

جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى – بالاباقشادا

253 رەت كورسەتىلدى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىلىم بەرۋ رەفورماسى – قازاقستاننىڭ باسەكەگە ناقتىلى قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن اسا ماڭىزدى قۇرالداردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتقان بولاتىن. بۇل رەتتە مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جاڭا تاسىلدەردى تالاپ ەتەتىن تەرەڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق وزگەرىستەر ورىن الىپ جاتىر.

ءبىلىم مازمۇنىنىڭ جاڭارۋى، جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنو­لوگيالاردىڭ دامۋى، عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ ينتەگراتسيالىق ساباق­تاسۋى، پەداگوگيكالىق تەوريا­نىڭ قارقىندى ءوسۋى، ءبىلىم ءۇر­دىسىنىڭ الەم كەڭىستىگىنە باعىت­تالۋى سالاداعى وزگەرىستەردىڭ نەگىزى بولماق. ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە ەنگەن جاڭار­تىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى – زامان تالابىنا ساي كەلەشەك ۇرپاقتىڭ سۇرانىسىن قانا­عاتتاندىراتىن تىڭ باعدار­لاما. وقىتۋدىڭ پاراديگماسى وزگەردى. ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنى جاڭارىپ، جاڭاشا كوزقاراس پايدا بولدى.

مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ – بۇل جالپى مادەني، ۇلتتىق قۇندىلىقتار نەگىزىندە بالالار­دىڭ ۇيلەسىمدى دامۋى، بالانى جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ باس­تاۋىش ساتىسىنا دايىنداۋ، قوعامدىق ومىرگە بەلسەندى قاتىسۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاساۋ، ولاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قا­نا­عاتتاندىرۋ ماقساتىندا قۇ­رى­لاتىن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى. بالا­باقشا – بالالاردى قوعامدا ءومىر سۇرۋگە ۇيرەتەتىن العاشقى الەۋ­مەتتىك ينستيتۋت. ءدال وسى جەردە بالانىڭ قورشاعان ادامدارمەن دەربەس بايلانىسى جۇزەگە اسادى، ول قارىم-قاتىناس جاساۋدى جانە ءوزارا ارەكەتتەسۋدى ۇيرەنەدى.

قازىرگى ۋاقىتتا عىلىمي زەرت­تەۋ­لەر سالاسىندا، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە بولىپ جاتقان وز­گە­رىس­تەر مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم­­داردىڭ الدىندا بالا تۇل­عا­سىن جان-جاقتى دامىتۋ، بالانى جوعارى ساپالى دەڭ­گەي­دە تاربيەلەۋ مىندەتتەرىن قويا­دى. بۇل مىندەتتەردى شەشۋ جاڭارتىلعان ءبىلىم مازمۇنى ارقىلى جۇزەگە اسپاق. ءبىلىم مازمۇنىن جاڭارتۋ – ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ قۇرىلىمى مەن مازمۇنىن، وقىتۋ مەن تار­بيە­لەۋدىڭ ادىستەرى مەن تاسىل­دەرىن قايتا قاراستىرۋ. سوندىق­تان مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ءۇردىسىنىڭ مازمۇنى جاڭا ادىس­­تەر مەن پەداگوگيكالىق تەحنولو­گيا­لاردى قولدانۋمەن ەرەكشەلەنەدى.

بالاباقشادا پەداگوگيكالىق پروتسەستى ۇيىمداستىرۋدا ۇلت­تىق قۇندىلىقتار جانە بالا­نىڭ تۇلعالىق قۇزىرەتتى­لىگىن دامىتۋ ماسەلەسى نەگىزگە الىنا­دى. «دەنساۋلىق»، «كوممۋني­كاتسيا»، «تانىم»، «شىعارما­شىلىق»، «الەۋمەت» اتتى ءبىلىم بەرۋ باعىتتارىندا يننوۆاتسيا­لىق تەحنولوگيالار مەن ۇلتتىق تاربيە ۇلگىلەرى كىرىكتىرىلىپ، زاماناۋي تالاپتارعا ساي پايدالانىلادى. زاماناۋي تەنولو­گيالار مەن ادىستەردى پايدا­لانۋ بالالاردىڭ قىزىعۋ­شى­لى­عىن وياتادى. مىسالى، «شىعارماشىلىق» ءبىلىم بەرۋ باعىتى بويىنشا بالالاردىڭ شىعارماشىلىق ارەكەتىن ۇيىم­داستىرۋ بارىسىندا بەل­سەن­دى ادىستەردى قولدانۋعا بولادى. اتاپ ايتساق، ميعا شaبۋىل، ديa­ل­oگ، تoپتىق شىعارماشىلىق جۇ­مىس، پaزل، cينكۆeين جانە ت.ب.

مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ­دىڭ پەداگوگيكالىق ۇردىسىن­دە ءجيى قولدانىلاتىن ادىستەردىڭ ءبىرى – ويىن. ويىن – مەكتەپكە دەيىنگى جاستاعى بالا قىز­مەتى­نىڭ جەتەكشى ءتۇرى، ءتيىمدى ءادىسى جانە بالالاردىڭ سويلەۋ بەلسەندىلىگىن ىنتالاندىراتىن وقىتۋ مەن تاربيەلەۋدىڭ ءبىر ءتۇرى. ءتىلدى دامىتۋ وتباسىندا، بالاباقشادا جانە مەكتەپ­تە ءارتۇرلى پاندەردىڭ ينتە­گرا­تسيا­لىق بايلانىسى نەگىزىندە جۇزەگە اسادى. سويلەۋ ءتىلى مەن سوزدىك قورى مولايا باستاعان سا­يىن بالا اينالاداعى ادامدارمەن، قۇرداستارىمەن بەلسەندى تۇردە سوزدىك قاتىناس جاسايدى. بالانىڭ ءتىلىن دامىتۋدا ويىننىڭ ماڭىزى ەرەكشە. بالانىڭ قورشاعان ورتانى تانۋى، ەڭبەككە قاتىناسى، پسي­حولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرى ويىن ۇستىندە قالىپتاسادى. ديداك­تيكالىق ويىندار ارقىلى بالالار قورشاعان ورتاداعى زاتتارمەن تانىسىپ، قاسيەتى مەن ساپاسىن اجىراتۋعا، ءارتۇرلى قۇبىلىستاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن بىلۋگە تالپىنىس جاسايدى، وزىنە قاجەتتى كوپتەگەن مالىمەت جينايدى جانە ولاردىڭ سوزدىك قورى كەڭەيەدى. ل.ۆىگوتسكيدىڭ ايتۋىنشا، ويىن – ادامنىڭ ءومىر تانىمىنىڭ العاشقى قادامى.

بالاباقشادا لەگو-كونسترۋكتور مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەر جۇمىسىندا جاڭا باعىت بولىپ تابىلادى. بۇل – تەك قانا قۇ­راستىرۋ عانا ەمەس، سونىمەن قاتار مەكتەپكە دەيىنگى جاستاعى بالا­لاردىڭ تەحنيكالىق داعدى­لارىن، ۇجىمدا جۇمىس ىستەي الۋ ىسكەرلىگىن دامىتۋ قۇرالى. قۇراستىرۋ كەزىن­دە ۇساق موتوريكاسىمەن بىرگە بالا­نىڭ ويلاۋ قابىلەتى داميدى. لەگو ار­قىلى وقىتۋ ويىن تۇرىندە جۇزەگە اسادى. قۇراستىرمالار جەڭىل بولعاندىقتان ولاردى كەز كەلگەن كەڭىستىكتە پايدالانۋعا بولا­دى. ماسەلەن، ۇستەل ۇستىن­دە، كىلەمشەنىڭ ۇستىندە. بالا ءوزىن ەركىن سەزىنە وتىرىپ، قۇراس­تىر­مالارىن جالعىز نەمەسە توپپەن دە، جۇپپەن دە قۇراي الادى. كونسترۋكتورلار بالا­نىڭ ۇيلەسىمدى جانە جان-جاق­تى دامۋىنا كومەكتەسەدى. كونس­ترۋك­­تىلەۋ مەن روبوتوتەحني­كا – جاڭا زاماناۋي باعىت. بۇل ارە­كەتتىڭ ءتۇرى بالانىڭ شى­عار­ماشىلىق قابىلەتتەرىن دا­مى­تادى. كونسترۋكتوردىڭ كومەگى­مەن بالالار قيالىن ىسكە اسىرا الادى، ءوزىنىڭ قايتالانباس الەمىن قۇرادى، كۇردەلى فيزيكا­لىق جانە گەومەتريالىق زاڭدار­دى مەڭگەرەدى، موتوريكانى، قي­مىلداردى ۇيلەستىرۋدى، كوز ول­شە­گىشتەردى دامىتا الادى.

سونىمەن قاتار زاماناۋي ادىس­تەردىڭ ءبىرى – aرت-تەراپيا ءادىسى. ارت-تەراپيا جاتتىعۋلارى بالا­­عا ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق قا­بى­لە­تىن اشۋعا مۇمكىندىك بە­رە­دى. ارت-تەراپيا بەينەلەۋ، مۇ­سىن­­دەۋ، مۋزىكا ونەرىنىڭ ەلەمەنت­­تەرىن قولدانۋ ارقىلى ۇيىمداستىرىلادى.

بالانىڭ قورشاعان ورتاداعى شىنايىلىقتى سۋرەتتەۋى، مۇسىن­دەۋى، قۇراستىرۋى بەينەلەۋ ونەرى ارقىلى جۇزەگە اسادى. بالانىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتىن دامىتۋ قۇرالى رەتىندە سۋرەت سالۋدى قاراستىرىپ كورەيىك. سۋ­رەت­تەردىڭ تاقىرىبى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. بالالار وزدەرى قى­زىق­قان سۋرەتتەردى سالادى. پە­دا­گوگيكالىق پروتسەستە بالالاردى سۋرەت سالۋعا ۇيرەتۋدىڭ ءارتۇرلى ادىستەرى قالىپتاسقان. ولار بىلاي توپتاستىرىلادى: قۇممەن سۋرەت سالۋ، باستىرما، ءبىر باستىرما، نۇكتە ارقىلى سۋرەت سالۋ، ءارتۇرلى زاتتاردى پاي­دا­لانۋ ارقىلى دالاپپەن سۋرەت سالۋ، سيا تامشىسىمەن سۋرەت سالۋ، جىپپەن سۋرەت سالۋ جانە ت.ب. مىسالى، سابيلەر توبىندا بالالار الاقانمەن، باستىرمامەن، ساۋساقپەن سۋرەت سالۋدى ۇيرەنسە، ەرەسەك توپتاردا قاعاز­دى ەكىگە بۇكتەۋ ارقىلى، تۇتىك­شەمەن ۇرلەۋ، شاشىراتۋ ادىسى­مەن، دالاپپەن سالۋدى جانە ءجىپتى، جاپىراقتاردى قولدانىپ سۋرەت سالۋدى ۇيرەنەدى.

قىزىقتى ادىستەردىڭ ءبىرى – قۇممەن سۋرەت سالۋ. بۇل – بۇ­گىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ين­نو­ۆاتسيالىق ادىستەرىنىڭ ءبىرى. قۇم­دى الاقانىمەن ۇستاعان كەزدە بالا بەلگىلى ءبىر شەكسىزدىكتى سەزىنەدى. ر.پارانيۋشكيننىڭ ايتۋىنشا، قۇم ادام بويىنداعى جاعىمسىز ەنەرگيانى تازارتادى، ادامعا ءپوزيتيۆتى پسيحولو­گيالىق احۋال سىيلايدى.

سىن تۇرعىسىنان ويلاۋ تەحنولوگياسى قىزىعۋشىلىقتى وياتۋ، ماعىنانى تانۋ، وي-تولعا­نىس كەزەڭدەرiنەن تۇزiلەدi. وسى تەحنو­لوگيانى تاربيەشىلەر ءار ساباق­تىڭ ەرەكشەلiگiنە قاراي قول­دانۋىنا بولادى: بەس جولدى ولەڭ، ۆەنن دياگرامماسى، ەركiن جازۋ، ميعا شابۋىل جانە ت.ب. مون­تەسسوري ادىستەمەسى بالا­باق­شانىڭ پەداگوگيكالىق پروتسەسى­نىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالدى.

قورىتا ايتقاندا، مەكتەپكە دەيىنگى كەزەڭدە ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنىن جاڭارتۋ – بۇل ەڭ الدىمەن «قۇزىرەتتى تۇلعا» ۇعىمىنىڭ باستى ماعىناسىن اشۋ، ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىستەرىن دۇرىس تالداۋ، ءبىلىم بەرۋ ساپا­سىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرە­تىن جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنو­لو­­گيا­لاردى قولدانا ءبىلۋ.

 

ءدىلدايىم قالىقۇلوۆا،

«قارلىعاش» بالاباقشاسىنىڭ جوعارى ساناتتى تاربيەشىسى

 

تۇركىستان وبلىسى،

تۇلكىباس اۋدانى،

ساستوبە اۋىلى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

جەتى وڭىردە 2 گرادۋس ۇسىك جۇرەدى

اۋا رايى • بۇگىن، 18:48

دوللار ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:50

ۇقساس جاڭالىقتار