جاپوندىق جىگىتتىڭ قاسىرەتتى تاعدىرىنا ەندى كينورەجيسسەرلەر قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. شاكەن ايمانوۆ اتىنداعى «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ تاپسىرىسى بويىنشا «اقتاستاعى احيكو» ءفيلمىنىڭ ءتۇسىرىلىمىن قايتا قولعا الدى. كينوتۋىندىنىڭ پروديۋسەرى ءاليا ءۋالجانوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 2019 جىلى قىركۇيەك ايىندا ءفيلمنىڭ كەيبىر ساحنالارى قاپشاعاي قالاسىنىڭ ماڭىندا تۇرعىزىلعان «كارافۋتو» دەكوراتسياسىندا جۇرگىزىلگەن, كەيىن پاندەمياعا بايلانىستى ءفيلمنىڭ تۇسىرىلىمدەرى ۋاقىتشا توقتاتىلعان ەكەن. ءفيلمنىڭ رەجيسسەرى – نيۋ-يورك كينو اكادەمياسىنىڭ تۇلەگى ەلدار قاپاروۆ.
«قازاقفيلم» كينوستۋدياسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الماتى وبلىسىنداعى قاراساي اۋدانى دولان اۋىلىنىڭ ماڭىندا ءتۇسىرىلىپ جاتقان تاريحي كينوتۋىندىنىڭ تۇسىرىلىمىنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرى ارنايى بارىپ, ءتۇسىرىلىم جۇمىسىمەن تانىسىپ قايتتى. شىعارماشىلىق توپ وكىلدەرىمەن تىلدەسكەن تىلشىلەر شىتىرمان وقيعاعا تولى شىرعالاڭ تاعدىردىڭ كورەرمەنگە قاي قىرىمەن تارتىمدى بولارىن كوزىمەن كوردى. ءباسپاسوز تۋرى بارىسىندا رۇستەم ابدىراشەۆتىڭ «ستالينگە سىيلىق» جانە اقان ساتاەۆتىڭ «جاۋجۇرەك مىڭ بالا» فيلمدەرى ارقىلى تانىلعان پروديۋسەر ءاليا ءۋالجانوۆا جۋرناليستەردى كينوتۋىندىنىڭ حالىقارالىق ءتۇسىرۋ توبىمەن تانىستىردى. راسىندا, فيلم بىرنەشە ۇلتتىڭ اكتەرلەرى مەن كينو ماماندارىن ءبىر مۇددەگە بىرىكتىرگەن. ولار: جاس رەجيسسەر ەلدار قاپاروۆ (قازاقستان), قويۋشى وپەراتور سامات ءشارىپوۆ (قازاقستان), قويۋشى سۋرەتشى نۇربولات جاپاقوۆ (قازاقستان), تەڭ رەجيسسەر ءارى تەڭ پروديۋسەر سانو سيندزيۋ (جاپونيا), باستى رولدەردى سومدايتىن اكتەرلەر – سىرىم قاشقاباەۆ (قازاقستان) جانە ەيساكۋ وگاساۆارا (جاپونيا), سونداي-اق ورىس, كورەي, ۇيعىر تەاترلارى ارتىستەرىنىڭ قالىڭ شوعىرى جينالعان.
كينوكارتينانى قازاقستان مەن جاپونيا بىرلەسىپ تۇسىرۋدە. ءفيلمنىڭ تەڭ پروديۋسەرى سانو سيندزيۋ ىلگەرىدە جاپونيانىڭ الماتىداعى كونسۋلى قىزمەتىن اتقارىپ, بىرقاتار قازاقستاندىق رەجيسسەردىڭ اۆتورلىق تۋىندىسىنا رۋحاني قولداۋ كورسەتكەن. ءفيلمنىڭ باستى كەيىپكەرى, اقتاستا تۇرعان احيكونى دا ەرتەرەكتەن ىزدەپ بارىپ, تانىسىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قويان-قولتىق ارالاسقان.
ايدالادا اينالاسىن ايقۇش-ۇيقىش تەمىر سىممەن قورشاپ تاستاعان باراق ۇيلەر بۇل جەردىڭ اباقتى ەكەنىن ايتقىزباي اڭداتىپ تۇر. كەڭەستىڭ قىزىل تۋى, ءستاليننىڭ سۋرەتى ىلىنگەن سۇرقاي ۇيلەردىڭ سىرتقى كورىنىسىنىڭ ءوزى ۇرەي تۋعىزادى. ءتىل بىلمەگەندىكتەن ەلسىز ارالعا تاپ بولعانداي جالعىزدىقتىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي, جات جەردە ىشقۇسا بولىپ الاپات قايعى شەككەن جاپوننىڭ سەزىمىن جاپون اكتەرى عانا شىنايى بەينەلەي الماق. احيكو ءرولىنىڭ قازاق اكتەرىنە تابىستالماي, ماقساتتى تۇردە جاپونيادان ارنايى شاقىرىلۋى دا سوندىقتان. ەيساكۋ – كاسىبي اكتەر ەمەس, سپورتشى, كيكبوكسينگتەن ءتورت دۇركىن الەم چەمپيونى. جاسى – 25-تە. احيكونىڭ جاس كەزىنە باسقالارعا قاراعاندا, كوبىرەك ۇقسايتىن بولعاندىقتان, كوپ ۇمىتكەردىڭ اراسىنان تاڭدالىپ العان. احيكو رولىمەن كينوعا العاش رەت قادام جاساپ وتىر. «وسى مىندەتتى جان دۇنيەممەن تەرەڭ سەزىنگەندىكتەن, قازاق-جاپوننىڭ بىرلەسكەن ءىرى جوباسىنا بارىنشا جاۋاپكەرشىلىك ارقالاپ كىرىسىپ وتىرمىن», دەيدى ەيساكۋ وگاساۆارا.
– احيكو تەتسۋرو تۋرالى فيلم ءتۇسىرۋ يدەياسى وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن پايدا بولدى. تەتسۋرونىڭ قيلى تاعدىرىن ەستىپ بىلگەن سوڭ, ونىمەن تانىسىپ, كەيىنگى ءومىرى تۋرالى بىلگىم كەلدى. سول ماقساتپەن 2007 جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ اقتاس اۋىلىنا بارىپ, احيكو تەتسۋرومەن تانىستىم. ول تۋرالى دەرەكتى فيلم دە تۇسىردىك. ول ءوز تاعدىرى تۋرالى ەگجەي-تەگجەي بايانداپ بەردى. وسىلايشا, كوركەم ءفيلمنىڭ ستسەناريى دۇنيەگە كەلدى, – دەدى ءفيلمنىڭ پروديۋسەرى ءارى تەڭ رەجيسسەرى ءاليا ءۋالجانوۆا.
جاپون ازاماتىنىڭ جات ەلدەگى ازاپتى ءومىرى تۋرالى فيلمگە قۇلشىنا كىرىسكەن سانو سيندزيۋ ون كۇننەن بەرى ەرتە تۇرىپ, كەش جاتۋدى ادەتىنە اينالدىرعان. ء«وزىڭىز ويلاڭىزشى, جاپوننىڭ بار بولعانى ون بەس جاستاعى ورىمدەي جاس بالاسى ساحاليندە الاڭسىز ءبىلىم الىپ جۇرگەن جەرىنەن ءومىرى اتىن دا ەستىپ كورمەگەن جات ەلگە كەلەدى دە, اباقتىعا جابىلادى. اينالاسىنداعى ادامنىڭ ءبارى بوتەن, ءتىل بىلمەيدى, ءتىلماش جوق, ەشكىمگە ەشنارسە ءتۇسىندىرىپ ايتا المايدى, ەشكىم مۇنى تۇسىنبەيدى. ون جىل بويى كورگەنى – ۇرىپ-سوعۋ, ازاپتاۋ. مىلقاۋدىڭ كۇيىن كەشىپ, قايلامەن جەر قازىپ, اۋىر تاستاردى تاسىپ, قۇرىلىس جۇمىسىنا جەگىلگەن جاس جىگىتتىڭ ەرتەڭگى كۇننەن ءۇمىتى دە جوق ەدى. اۋىر جۇمىس ىستەپ, ابدەن ارىپ-جۇدەگەن احيكو جيىرما بەس جاسىندا اباقتىدان شىققاندا سالماعى بار بولعانى 24 كيلو عانا بولعان ەكەن. شەتەلدىك ازاماتتىڭ وزگە ەلدە ءوزىن قولايسىز سەزىنۋى, ءتىلى سايراپ تۇرىپ, سويلەي الماي قور بولۋى, جان ازابىن بولىسە الماي, بەيباقتىڭ كۇيىن كەشۋى باستان-اياق فيلمگە لەيتموتيۆ بولىپ تارتىلعان», دەيدى كەيىپكەرىنىڭ تاعدىرى ءۇشىن كۇيىنىپ, شىر-پىرى شىعا تۇسىندىرمەككە تالپىنعان جاپوننىڭ تەڭ پروديۋسەرى. بەلگىلى تەاتر رەجيسسەرى اسحات ماەميروۆتىڭ ساحنالاۋىنداعى «اقتاستاعى احيكو» سپەكتاكلىن توكيودا تاماشالاعان سانو سيندزيۋ جالپى وقيعا جەلىسى ۇقساس بولعانىمەن, ءفيلمنىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىگى مول ەكەنىن ايتادى.
احيكو ءومىرىن ارقاۋ ەتكەن فيلم قالاي ءوربيدى؟ امەريكا كينو اكادەمياسىن ءتامامداپ كەلگەن جاس رەجيسسەر ەلدار قاپاروۆ ستسەناري مازمۇنىن تىلشىلەرگە تاراتا ايتىپ بەردى. لاگەردە جاپوندىق جاس جىگىت ناعىز سوعىس قاھارمانى, ء«وز» سوعىسىن ەرلىكپەن باستان كەشكەن, كەڭەس ارمياسى قاتارىندا اسكەري بورىشىن وتەپ, بەرلينگە دەيىن بارىپ, بارلىق شابۋىلعا قاتىسقان, سودان كەيىن جاپون سوعىسىنا جىبەرىلگەن قازاق ۇلتىنىڭ ازاماتى اقاجانمەن كەزدەسەدى. اقاجان سوعىستا جارالانىپ, نەمىستىڭ تۇتقىنىنا الىنادى. الايدا جاۋدىڭ ازابىنان قۇتىلىپ, جۇرەگى لۇپىلدەپ ەلىنە ورالعاندا, اقاجان «ساتقىن جانە حالىق جاۋى» بولىپ قايتا سوتتالادى. ەكى تاعدىر, ەكى الەم. ءبىر سوعىستىڭ ەكى جاۋىنگەرى بەتپە-بەت كەلەدى. كىمدىكى دۇرىس, كىم دۇشپان, كىم-كىمگە قارسى؟ قىسقاشا ايتقاندا, فيلم كىشكەنتاي ادامنىڭ قالايشا ۇلكەن ساياساتتىڭ قۇربانىنا اينالىپ, امان قالعانى تۋرالى تولعايدى. احيكو جاس بولسا دا, قايسار, ىشكى قۋاتى مىعىم, مەيىرىمدى جان, كەڭەستىڭ زۇلمات جۇيەسىنەن زارداپ شەكسە دە, جۇتىلىپ كەتپەي, جانكەشتىلىكپەن ءتىرى قالعانى دا ونىڭ وسى جىگەرلى, ادال مىنەزىنىڭ ارقاسى.
كەۋدەسىنە ءنومىر جاپسىرىلعان كىلەڭ قاراسۇر كيىمدەگى «تۇتقىندار» اراسىنان تانىس ءبىر بەينە ايرىقشا جىلى ۇشىرادى. قالىڭ گريمنىڭ استىندا ىستىق كۇننەن ءجۇزى قابارىڭقى تارتىپ باراقتىڭ قىسقا كولەڭكەسىن قالقالاپ تۇرعان ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى دراما تەاترىنىڭ بەلدى اكتەرى سىرىم قاشقاباەۆتى جازباي تانىدىق. كەسكىلەسكەن قان مايداننىڭ قىپ-قىزىل جالىنىنا كەۋدەسىن توسىپ ءجۇرىپ, اجال قۇشپاي, امان قالعانىمەن, ەڭ اقىرى ءوز وتانىنا جاۋ بولىپ شىققان اقاجان وسى – سىرىم. تار جەردە تابىسقان احيكومەن تاعدىرلاس, ەكەۋىنىڭ مۇڭى ءبىر, قاسىرەتى ورتاق. «ينتەرنەتتەن احيكو تۋرالى اقپاراتتاردى اقتارىپ, زەرتتەۋ بارىسىندا مەنى مىنا ءبىر جايت ەرەكشە تەبىرەنتتى. احيكونىڭ ومىرىنەن حاباردار بولعان جاپونيا ۇكىمەتى ونى تاريحي وتانىنا شاقىرىپ, «جاعدايىڭىزدى جاسايمىز, وتەماقىڭىزدى تولەپ, ءومىر بويى الاقانىمىزعا سالامىز» دەگەنىنە قاراماستان, قازاقستاندى, ونداعى ادامداردىڭ كەڭ پەيىلىن ساعىنىپ, از كۇننەن كەيىن-اق قاراعاندىداعى اقتاسىنا قايتىپ ورالعانى مەنىڭ جان دۇنيەمدى قوپارىپ, جۇرەگىمدى شىمىرلاتتى», دەيدى سىرىم.
وكىنىشكە قاراي, جاستىق جىلدارىن تۇرمە جالماپ, قالعان جەتپىس جىل عۇمىرىن دارقان قازاقتىڭ دوس قۇشاعىندا وتكىزگەن احيكو تەتسۋرو وتكەن جىلى قايتىس بولدى. ءوزى تۋرالى ءفيلمنىڭ تۇسىرىلە باستاعانىن ەستىگەنىمەن, قيامەتتىڭ قىل كوپىرىنەن ءجۇرىپ وتكەندەي, كارلاگتاعى توزاققا بەرگىسىز قاتال جىلداردىڭ شىندىعىن بەينەلەگەن تۋىندىنى تاماشالاي المادى. تەمىر تارتىپكە باعىنعان تەگەۋرىندى جۇيەنىڭ قۇربانى بولعان جازىقسىز جانعا بۇيىرىلعان ەڭ ۇلكەن وتەماقى دا وسى – ونەر تىلىندە سويلەگەن ولمەس تۋىندىلار بولىپ قالماق.
«اقتاستاعى احيكو» كوركەم ءفيلمى كورەرمەنگە 2022 جىلدىڭ كوكتەمىندە جول تارتادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
الماتى
