تاريح • 06 قىركۇيەك، 2021

وزبەك حاننىڭ كىركەسى

51 رەت كورسەتىلدى

قازاق تاريحىندا «التىن وردا ءداۋىرى» دەيتىن كەزەڭ بار. بۇل ۋاقىت قازىرگى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەجەلگى تۇعىرى رەتىندە مويىندالۋدا. سول سەبەپتى دە، مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكى جىلدىڭ الدىندا ەجەلگى ورىس جىلنامالارىندا « ۇلىق ۇلىس» دەگەن اتپەن بەلگىلى التىن وردا يمپەرياسىنىڭ 750 جىلدىق مەرەكەسىن اتاپ ءوتۋ جايلى شەشىم قابىلداپ، ول شارا ءوز دەڭگەيىندە اتقارىلعان بولاتىن.

وسى ورايدا ايتپاعىمىز، حالقىمىزدى مەملەكەتشىلدىك ءھام يمپەريالىق ساناعا كوتەرگەن التىن وردا ۇلىسىنا قاتىستى ساقتالعان جازبا دەرەكتەردىڭ سىرتىندا، بۇگىنگە امان جەتكەن زاتتىق ارتەفاكتىلەر دە بارشى­لىق. سونىڭ ءبىرى وزبەك حاننىڭ كىر­كەسى. بۇل بۇيىم قازىر ماسكەۋدەگى مەملەكەتتىك تاريح مۋزەيىنىڭ №13 ەكسپوزيتسيالىق زالىندا ساقتاۋلى تۇر.

قۇندى جادىگەردىڭ يەسى وزبەك حان جايلى ايتساق، بۇل كىسى باتۋ­دىڭ ۇرپاعى اتاقتى مۋنكە تەمىردىڭ نەمەرەسى. شامامەن 1280 جىلى تۋىپ، 1341 جىلى ومىردەن وتكەن. 1313-1341 جىلدارى التىن وردا حانى بولعان. ءوز زامانىندا وردانى باسقارۋ ىسىنە مۇسىلمان شاريعاتىن ەنگىزىپ، يسلام ءدىنىن مەملەكەتتىڭ تىرەگى دەپ تانىعان تۇلعا.

 وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعان مىنا كىركە كۇمىس مەتالدان جاسالعان. سول ءداۋىردىڭ تاريحشىلارى (جيو­ۆانني دەل پلانو كارپيني، گيلوم دە رۋبرۋك، ماركو پولو ت.ب.) جازىپ قالدىرعان دەرەككە جۇگىنسەك، بۇل بۇيىمدى حاندار ۇلىستى باسقارۋ ىسىنە قولدانعان ءھام توتەنشە ەل­شىلەر مەن سەنىمدى ساۋداگەرلەرگە دە مارتەبەسىنە قاراي التىن، كۇمىس، قولا، تەمىر، اعاش كىركە بەرى­لەتىن بولعان.

مۇنداعى وزبەك حاننىڭ كىر­كە­سىنە كەلەر بولساق، جالپاق مەتال­دىڭ باسىندا ءجىپ وتكىزۋگە ارنالعان تەسىگى بار. جادىگەردىڭ كولەمى: 28.2x8.8 سم. كىركەنىڭ ارعى جانە بەگى بەتىنە ەجەلگى ۇيعىر ءالىپبيىن پايدالانىپ، التىنمەن ادىپتەلگەن سوزدەر جازىلعان. كىركەنىڭ وڭ جاقتاعى بولىگىنىڭ بەتىنە: «اسا كۇشتى ماڭگى ءتاڭىر القاعان شەكسىز بيلىك يەسى، قۋاتتى، بۇقارانىڭ قامقورى وزبەكتىڭ ۇكىمىن ايگى­لەيدى، باس يمەگەنگە ءولىم» دەپ جا­زىلسا، كەلەسى (سول جاقتاعى) باسىندا سەگىز جاپىراقتى گۇل دەستە بادىزدەلگەن ەكەن.

سوڭعى جاڭالىقتار

اسىل اعانىڭ شاراپاتى

رۋحانيات • كەشە

قۇيماقۇلاق

رۋحانيات • 26 قازان، 2021

قوعامنىڭ بىتەۋ جاراسى

قوعام • 26 قازان، 2021

گاز باعاسى نەگە قىمبات؟

ايماقتار • 26 قازان، 2021

فرانتسيا تىزگىنى ءۇشىن تايتالاس

ساياسات • 26 قازان، 2021

ەربوسىن ۇلىن اۋىر سىناق كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • 26 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار