ەكونوميكا • 20 تامىز، 2021

ءتاريفتى تەجەۋ – تۇتىنۋشىلاردى دەمەۋ

62 رەت كورسەتىلدى

جىل باسىندا 106 تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىسى تۇتىنۋشىلارعا ارنالعان تاريفتەردى 63 پايىزعا كوتەرۋدى جوسپارلاعان ەدى. الايدا بۇل ىسكە تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى ارالاسىپ، تاريفتەردىڭ ءوسۋى ايتارلىقتاي تەجەلدى.

كوميتەت توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اسحات جاپساربايدىڭ ايتۋىنشا، ۆەدومستۆو وسى جىل­دىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ سوڭىنا دەيىن تاريفتەردى تەجەۋ ءۇشىن بىرقاتار شارانى قول­عا العان. اتاپ ايتقاندا، ۋاقىت­شا وتەمدىك تاريفتەردى ەنگىزۋ، تابيعي مونوپوليا سۋبەكتى­لەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلا­ما­لارىنىڭ ماڭىزدى ەمەس ءىس-شارالارىن قىسقارتۋ، ءتاريفتى سارالاۋ ارقىلى حالىققا سالىناتىن جۇكتەمەنى تومەندەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. وسىلايشا، 2021 جىلى تاريفتەردىڭ ءوسۋى ورتاشا ەسەپپەن 0،4 پايىزعا تەجەلگەن.

– جوعارىدا اتالعان شارالار 2020 جىلدان 2021 جىلعا كوشۋ كەزىندە حالىق ءۇشىن تاريفتەردىڭ كوتەرىلمەي، سول كۇيى ساقتالۋىن قام­تا­ماسىز ەتۋگە، سونداي-اق 2021 جىل­عى ءبىرىنشى توقساننىڭ سوڭىنا دەيىن حالىققا ارنالعان تاريف­تەردىڭ ءبىر دەڭگەيىن ساقتاۋ­عا مۇمكىندىك بەردى، – دەدى ا.جاپ­سار­باي.

2019 جىلى ەل پرەزيدەنتى تاريف بەلگىلدەۋدىڭ اشىقتىعىن، تۇرعىن ءۇي-كوم-
مۋنالدىق شارۋاشىلىق سالا­سىنداعى تابيعي مونوپوليا سۋبەكتىلەرىنىڭ تۇتىنۋشىلاردىڭ قاراجاتىن ماقساتتى پايدالانۋىن باقىلاۋدى، سونداي-اق كوم­مۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ تيىم­دىلىگىن ارتتىرۋدى تاپسىرعان بو­لاتىن. سوعان سايكەس ارنايى شارالار كەشەنى قابىلداندى.

– تابيعي مونوپوليا سۋبەك­تى­لەرىنىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن 21 مەموراندۋم جاسالدى. ولاردىڭ ساتىپ الۋ جۇمىستارىنا تالداۋ جۇرگىزىلدى. «تابيعي مونوپوليالار تۋرالى» زاڭعا ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىرۋ راسىمدەرىن تولىعىمەن ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋدى كوزدەيتىن تۇزەتۋلەر ازىرلەندى. تاريف بەلگىلەۋدىڭ اشىقتىعىن جانە حالىقپەن كەرى بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تابيعي مونوپوليا سالالارىندا تاريفتىك رەتتەۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالار قۇرىلدى. كوممۋنالدىق قىز­مەت­تەرگە نەگىزدەلگەن تاريف­تەر ەنگىزىلدى. ناتيجەسىندە، تۇرعىنداردىڭ 27 ملرد تەڭگەسى ۇنەمدەلدى، – دەيدى تابيعي مونوپوليالاردى رەتتەۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى.

تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­­شىلىق سالاسىنىڭ سۋبەك­تىلەرى 2021-2025 جىلدارى 966،6 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى ين­ۆەس­تيتسيالىق باعدارلامالاردى جۇ­زە­گە اسىرماق. سالاعا سالىنا­تىن ينۆەستيتسيا اپاتتار سانىن 11 پايىزعا تومەندەتۋگە مۇم­كىندىك بەرمەك. سونداي-اق نەگىزگى جابدىقتاردىڭ توزۋ كور­سەت­كىشىن ورتاشا ەسەپپەن 6 پا­يىز­عا دەيىن ازايتپاق. بۇدان بولەك نورماتيۆتىك-تەحنيكالىق شىعىندار 1،5 پايىزعا كەمىسە، اكىمشىلىك-باسقارۋ جانە وندىرىستىك پەرسونالدىڭ جالاقىسى 20 پا­يىزعا دەيىن وسەدى دەپ كۇتىلۋدە.

– كوميتەت تابيعي مونو­پوليا­­لار سالاسىنداعى زاڭنا­مانى بۇزعانى ءۇشىن 2020 جىلى 1،006 ملرد تەڭگە مولشەر­ىن­دە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالا وتىرىپ، اكىم­­شىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەر بويىنشا 412 قاۋلى شىعاردى. ونىڭ ىشىندە مەملەكەت پايداسىنا 631،2 ملن تەڭگە ءوندىرىلدى. 2021 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 332،8 ملن تەڭگە اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىنىپ، مەملەكەت بيۋدجەتىنە 173،7 ملن تەڭگە ءتۇستى. سونداي-اق مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ شەڭبەرىندە بىلتىر زاڭ­نا­ماداعى بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى 390 ۇيعارىم ەنگىزىلدى. ونىڭ 244-ءى ورىندالدى. ال وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 270 ۇيعارىم ەنگىزىلدى، – دەدى ا.جاپسارباي.

وسى جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ ەنەر­گەتيكا مينيسترلىگى ورتاشا 15 پايىز­دىق وسىممەن 37 ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىم­نىڭ ءتاريفىن بەكىتكەنىن بىلەمىز. بۇل تۇپ­كىلىكتى تۇتىنۋشىعا ارنالعان ەلەكتر­مەن جابدىقتاۋ باعاسىنا، جىلۋمەن جانە سۋمەن جابدىقتاۋ تاريفتەرىنە مۋلتي­پليكاتيۆتىك اسەر ەتتى. اتاپ ايتقاندا، رەس­پۋبليكا بويىنشا ەلەكترمەن جابدىقتاۋ باعاسى ورتاشا ەسەپپەن 12،5 پايىزعا ءوستى. ال حالىققا ارنالعان باعانىڭ ءوسۋى ورتاشا ەسەپپەن 10 پايىزدى قۇرادى.

سونداي-اق وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن پايدالانۋدى قولداۋعا ۇستەمەاقى ەنگىزدى. وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدار تاريفتەرىن ورتاشا ەسەپپەن 7،2 پايىزعا ءوسىردى. بۇل تۇپكىلىكتى تۇتىنۋشىعا باراتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ باعاسىن 3،5 پايىزعا قىمباتتاتۋى مۇمكىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار