قوعام • 16 تامىز، 2021

داۋلەت پەن تۇلعا

57 رەت كورسەتىلدى

 «ەل بولسا، ەر تۋعىزباي تۇرا المايدى» دەيدى. ەلدىكتىڭ ءوزى نەدە؟ الدە ساننىڭ كوپ­تىگى ساپاعا ىقپال ەتىپ، ىشىنەن وزىق ويلى ەرلەرى ىرىكتەلىپ شىعا ما ەكەن؟ ماسە­لە سا­نى­مىزدىڭ ازدىعىندا، بوداندىق قامى­تىن كوپ جىل ءىلىپ جۇرگەنىمىزدە، ۇلىققا عانا باس ۇرىپ، ءوز اراڭنان شىعىپ ورگە قاراي ورمەلەگەندى ەتەكتەن تارتقان ىش­تار­­لىقتىڭ قۇرتى جەگەن بوس كەۋەك كەۋدەگە اي­نالعانىمىزدا ما؟ قۇلدىق سانا ما كە­دەرگى؟

تاريحتى تۇلعالار جاسايدى. ەردى ەلى ەر ەتەدى. ەر سول ەلىنە قالتقىسىز قىزمەت ەتەدى، سول جولدا باسىن بايگەگە دە تىگەدى. كەشەگى ءاليحان، احمەت، مىرجاقىپتارداي. سول ەڭبەگىنە ەش اقى سۇراماستان، ەش مىندەتسىمەي، «ەل بۇگىنشىل، ال مەنىكى ەرتەڭ ءۇشىن» دەپ ءبىر كۇنگىسىن ەمەس، ەلىنىڭ ەرتەڭىنە قىزمەت جاسايدى. ال ەردەن ەز جاساسا شە؟ ءبىزدىڭ قوعام ەردى تاني الا ما؟ قاجەتىندە قولداپ، ءوز باسى شەشپەسە دە ەڭ بولماعاندا سوڭىنان ەرە الا ما؟ سوعان قاراعاندا ءبىزدىڭ جۇرت دىمكاس، ەمدەۋدى قاجەت ەتەدى. داۋاسىن تاۋىپ ەمدەلۋىمىز، ساۋىعۋىمىز كەرەك ءتارىزدى.

ىستانبۇلداعى ونەركاسىپكە ارنالعان راحمي كوچ مۋزەيىن ارالاپ جۇرگەندە وسى وي مازا بەرمەدى. تۇركيادا داۋلەتتى وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپ، جوعارى ءبىلىمدى دج.حوپكينس ۋنيۆەر­سيتەتىندە (اقش) ونەركاسىپ مەنەدج­مەنتى بويىنشا العان راحمي اكەسىنىڭ كومپانياسىنا كەلىپ ەڭبەك ەتەدى. جاستىققا ءتان جالىنمەن قۇلشىنا كىرىسكەن ول اكە بايلىعىن ەسەلەيدى. بۇگىندە حولدينگتىڭ جىلدىق تابىسى 12 ملرد شاماسىندا كورىنەدى. تۇركيادا شىعارىلاتىن تۇرمىستىق تەحنيكا، ماشينا جاساۋ، تاماق ونەركاسىبى، قۇرىلىس، تۋريزم، اقپاراتتىق تەحنولوگيا سىندى تاعى دا باسقا كوپتەگەن سالانى قامتىپ، 40 مىڭ ادامعا جۇمىس تاۋىپ بەرىپ وتىرعان ماگناتتىڭ ەل ەرتەڭىنە سالىپ وتىرعان ينۆەستيتسياسىنىڭ ءبىرى وسى مۋزەي مە دەدىم. 1550 جىلدار ەسكەرتكىشى، كەيىن ءتۇرلى ماقساتقا، ءتىپتى قويما بولىپ كەتكەن سارايدى الىپ، جوندەپ مۋزەيگە اينالدىرۋىنىڭ ءوزى بولەك اڭگىمە دەسەك، مۇنداعى ءار ەكسپونات ونەركاسىپ تاريحىن سويلەتەدى. بايلىقتى تەك ءوز اينالاسى مەن وتباسىنىڭ عانا يگىلىگى ەتپەي، ەل مۇراتىنا، بولاشاعىنا قىزمەت ەتكىزۋ قانداي بيىك پاراسات دەسەڭىزشى! تۇركيادا وسىمەن ەكىنشى رەت جەكە ادامنىڭ ءوز بايلىعىن ەل يگىلىگىنە، ۇرپاق تاربيەسى مەن ەلىن تانىتۋعا جۇمساعانىن كوردىم. العاشقىسى ويىنشىقتار مۋزەيى بولاتىن.

جەر-جەردى ارالاعاندا شەتەلدەردە بالا­لار­دىڭ تانىمىن كەڭەيتەتىن مادەني ورىنداردى قالاي ۇيىمداستىرا بىلەتىنىنە قىزىعا قارايسىڭ. مەيلى ول ۇكىمەت، مەيلى جەكە قالتالى ازامات بولسىن، ايتەۋىر بالانىڭ رۋحاني دامۋىنا ينۆەستيتسيا سالۋدىڭ ەرتەڭمەن بايلانىسىن باعامداپ، وعان زور ىجداھاتتىلىق تانىتىپ جاتادى. وكىنىشكە قاراي، ءبىز بۇل جاعىنان ۇياتتىمىز.

كونە ىستانبۇلدىڭ ازيا تاراپى، كادى­كەي­دىڭ گەزتەپەسىندە ورنالاسقان ويىنشىقتار مۋزەيىن جەكە ادامنىڭ بالالارعا جاساعان سىيى دەسە سىيعانداي. 2005 جىلى اقىن، كول­لە­ك­­تسيونەر سۋناي اكىن ءوزىنىڭ جيعان ويىن­شىقتارىنان وسى مۋزەيدى جاساقتاپتى. نەگىزى ونىڭ كوللەكتسياسىندا 7 مىڭ ويىنشىق بولسا، سونىڭ جارتىسىنان كوبى وسىندا. ويىنشىقتار جاي قويىلا سالماي، بەلگىلى ءبىر سيۋجەتتەرگە، تەاترلىق كورىنىستەرگە قۇرىلعان ەكەن. ەڭ كونە ويىنشىق 1817 جىلعى بولسا، ءار زامان، ءار عاسىر مەن جىلداردى كوزگە ەلەستەتەر ويىن­شىق­تاردىڭ جالپى سانى 4 مىڭنان اسادى. ولاردى سۋناي اكىن 20 جىل بويىنا الەمدەگى ءتۇرلى اۋكتسيوندار مەن جەكە كوللەكتسيونەرلەردەن ساتىپ الىپ وتىرعان كورىنەدى.

جەرتولەسىنەن باستاپ جوعارىعا كوتەرىلگەن سايىن نەشە ءتۇرلى قىزىق ويىنشىقتارمەن قا­ۋىشاسىز. الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرى، ماتەريكتەر مەن قۇرلىقتاردان جينالعان ويىنشىق الەمى وتە قىزىقتى. نە جوق دەيسىز؟! ءاسۇيدىڭ جيھازى، ىدىس اياعى، ءۇي بۇيىمدارى، قۋىرشاقتىڭ سان ءتۇرى. جانە ءار زالدا سوعان سايكەس مۋزىكا ويناپ، پاروۆوز، پويىزعا ارنالعان زالدا ۆاگونداعىداي وتىرعىشتار قويىلىپتى. بالا وتىرا قالسا، ىش-پىش ەتىپ داۋىس شىعارىپ ۇزاق ۆاگوندار تىز­بەگى قوزعالىپ بارا جاتقانداي. ال مىنا زالدا ەر بالالاردىڭ قيالىن شارىقتاتار قاراقشىلار ولاردىڭ كوز بايلاعىشتارى مەن قارۋلارى، بايراقتارى، كەمەلەرىنىڭ سان ءتۇرى تۇر. ءبىر زال ءار عاسىرداعى گەرمانيا ويىن­شىق­تارىنان قۇرالىپتى. سىزىلعان المان بيكەشتەرى، جيھازدار، نەمىس فاشيست اسكەرى دە تۇر. جازىلعان حاتتار، سۋرەتتەر دە قابىرعاعا ورنالاسىپتى. فاشيستەردەن تىعىلىپ ءتورت جىل كۇندەلىك جازىپ، ودان اياعىندا ۇستالىپ، اتى­لىپ كەتكەن كىشكەنتاي قىز اننا فرانكتىڭ سۋرەتى دە ءىلىنىپتى.

قاراپ ءجۇرىپ، ءبىزدىڭ ەلدىڭ داۋلەتتىسى وسىنداي ءبىر شارۋا اتقارا الدى ما، بايلىعىنىڭ جەمىسى ءبىر كۇنگە عانا ەمەس، ەل ەرتەڭىنە باعىتتالىپ جاتىر ما دەگەن ساۋال قويىپ، سوعان جاۋاپ تابا المادىم. سوعان قاراعاندا تەك داۋلەتتى بولۋ ازدىق ەتەدى، تۇلعالىق دەڭگەيگە ءوسۋدى بۇيىرتپاسا.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇرلانعان 28 كولىك تابىلدى

وقيعا • بۇگىن، 15:11

اتىراۋدا 23 ادامدى شايان شاققان

ايماقتار • بۇگىن، 13:35

سپورت جاڭالىقتارىنا شولۋ

سپورت • بۇگىن، 09:11

سۋرەتشىلەر ءۇيى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 09:08

بال بۇلاق بولىپ اقتى

ايماقتار • بۇگىن، 09:07

وڭايلىقپەن ەم قونبايدى

مەديتسينا • بۇگىن، 09:05

بارەكەلدى، ۆيكتوريا!

سپورت • بۇگىن، 09:02

ۇقساس جاڭالىقتار