بوكستان ريو وليمپياداسىنىڭ ءفيناليسى ۆاسيلي لەۆيت نوكاۋت الدى, الەم چەمپيونى بەكزات نۇرداۋلەتوۆ العاشقى جەكپە-جەگىندە جەڭىلىس تاپتى, تۋ ۇستاۋشى قامشىبەك قوڭقاباەۆ تا جارتىلاي فينالدا توقتادى. جۇزۋدەن ريو وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى بالاندين دە جۇلدەسىز قالدى. ۆەلوشاباندوز الەكسەي لۋتسەنكونى ۇزدىك وتىزدىقتىڭ اراسىنان تابا المادىق... وسىلاي جالعاسا بەرەدى. كۇنشىعىس ەلىنە اتتانعان 100-گە جۋىق سپورتشىنىڭ تەك سەگىزى عانا ەل قورجىنىنا قولا مەدال سالدى.
«جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ جالاقىسى تومەن»
جاقىندا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ twitter-دەگى پاراقشاسىندا توكيودا وتكەن وليمپيا ويىندارىنا قازاقستاننان اتتانعان سپورتشىلارعا العىسىن ءبىلدىرىپ, وليمپيادانىڭ قولا جۇلدەگەرلەرىن قۇتتىقتادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق قۇرامانىڭ وليمپياداداعى كورسەتكىشى سپورت سەكىلدى اسا ماڭىزدى سالادا شۇعىل ءارى ءتيىمدى رەفورمالار جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن كورسەتتى. بۇقارالىق جانە بالالار سپورتىن دامىتۋعا كوڭىل ءبولىپ, سول ارقىلى الەمدىك ارەنادا ۇلكەن تابىستارعا قول جەتكىزۋگە ۇمتىلۋ قاجەت.
ءسوز سوڭىندا 8 قولا مەدال الىپ, جالپى كوماندالىق ەسەپتە 83-ورىنعا تابان تىرەگەن ۇلتتىق قۇرامانىڭ بۇل كورسەتكىشى قازاقستاننىڭ سپورتتاعى الەۋەتىنە جانە مەملەكەت تاراپىنان سپورتتى دامىتۋعا ءبولىنىپ وتىرعان مول قاراجاتقا سايكەس كەلمەيتىنىن ايتقان مەملەكەت باسشىسى توكيو وليمپياداسىنان ساباق الىپ, پاريجدە وتەتىن كەلەسى ويىنداردا حالىق ءۇمىتىن اقتايتىنداي ناتيجەگە قول جەتكىزۋ كەرەك ەكەنىن ناقتىلادى.
ۇوك سپورت ديرەكتسياسىنىڭ ديرەكتورى ەلسيار قاناعاتوۆتىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى وليمپيادالاردا التىن, كۇمىس مەدالداردى بوكس, اۋىر اتلەتيكا, كۇرەس تۇرلەرى سەكىلدى جەكپە-جەك سپورت تۇرلەرىنەن العانبىز. جەكەلەي سىنداردا تەك الەكساندر ۆينوكۋروۆ (ۆەلوسپورت), ولگا شيشيگينا, ولگا رىپاكوۆا (جەڭىل اتلەتيكا), دميتري بالاندين (سۋ سپورتى) سىندى سپورتشىلارىمىز توپ جارعان.
– ارينە, جەكپە-جەك سپورت تۇرلەرىن قولدايمىز, ويتكەنى ءبىزدىڭ حالىق ونى جاقسى كورەدى. الايدا باسقا دا سپورت تۇرلەرىن ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتى عانا ەمەس, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر دە قولداۋ كەرەك. مىسالى, ساداق اتۋدان يلفات ابدۋللين شيرەك فينالعا دەيىن جەتتى. ميلاد كاريمي دەگەن جاس اتلەتىمىز دە سپورتتىق گيمناستيكادان جالعىز ءوزى جەتى جولداما جەڭىپ الدى. جەڭىل اتلەتيكا, ءجۇزۋ سپورتى تۇرلەرىنەن قانشاما مەدال ساراپقا سالىنادى. وسىنداي سپورت تۇرلەرىنە جەرگىلىكتى اكىمدىك سپورت فەدەراتسيالارىمەن بىرلەسىپ ءوز وڭىرىندە جەتكىلىكتى كوڭىل بولسە, از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ناتيجە بەرەر ەدى. سەبەبى ءاربىر سپورتشى قۇراماعا دەيىن اۋدان, قالالاردا ءپىسىپ-جەتىلەدى, قانشاما جارىستارعا قاتىسادى. چەمپيوناتتا جەڭىمپاز بولسا, قۇراماعا الىنادى. مىنە, سودان كەيىن ءبىز ولارعا مەيلىنشە جاعداي جاسايمىز. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە بولاشاق چەمپيونداردى دايارلايتىن جاتتىقتىرۋشىلاردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ كەرەك. ولاردىڭ الاتىن ايلىعى وتە تومەن. ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە وسى, – دەيدى ە.قاناعاتوۆ.
قازىر الەۋمەتتىك جەلىدە سپورتشىلاردى وليمپياداعا دايارلاۋعا قوماقتى قارجى بولىنگەنى تۋرالى اقپارات تاراپ جاتىر. سپورت ديرەكتسياسىنىڭ ديرەكتورى اتالعان اقپارات شىندىققا جاناسپايتىنىن ايتادى.
– پاندەمياعا بايلانىستى 2020 جىلى ءبىراز قارجى ۇنەمدەلگەننىڭ ناتيجەسىندە 10,9 ملرد تەڭگە شىعىندادىق. ال بيىل توكيو وليمپياداسى وتەتىن بولعاندىقتان جانە 2022 جىلى اقپان ايىندا بەيجىڭدە جالاۋى جەلبىرەيتىن قىسقى وليمپياداعا دايىندىق رەتىندە 15,6 ملرد تەڭگە قارجى قاراستىرىلعان. بۇعان ءبىر جىلدان كەيىن وتەتىن جازعى ازيا ويىندارىن قوسىڭىز. بۇل قارجىنىڭ ىشىنە سپورتشىلارعا مەديتسينالىق كومەك, قۇراما جاتتىعۋلارى, سپورتتىق قۇرال-جابدىقتار جانە سپورتشىلاردىڭ ايلىعى سەكىلدى شىعىندار كىرەدى.
وليمپيادالىق دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا كوپ ادام بولعان جوق. قاراستىرىلعان بيۋدجەتتى دە شامامەن 300 ملن تەڭگەگە دەيىن قىسقارتتىق. پاندەمياعا بايلانىستى وليمپيادالىق كوميتەتتىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى دا ءاربىر ەلدەن كەلەتىن دەلەگاتتاردى مەيلىنشە قىسقارتۋدى سۇرادى. سول سەبەپتى مەيلىنشە از ادام اپارۋعا تىرىستىق. توكيوعا سپورتشىلاردان بولەك, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, سپورتشىلاردى جايعاستىرۋ, ولاردى الىپ ءجۇرۋ سەكىلدى كوزگە كورىنبەيتىن ۇساق-تۇيەكتەرگە جاۋاپ بەرەتىن ادامدار عانا باردى. سونىڭ ناتيجەسىندە ەشقانداي سپورتشى ۆيرۋسپەن اۋىرعان جوق. توكيوعا ەشكىم «تۋريست» بولىپ بارعان جوق. بارلىعى كۇندىز-ءتۇنى تىنباي جۇمىس ىستەدى. ال بىرەۋ قىزمەتىنەن كەتە مە, كەتپەي مە ونى ءبىز شەشپەيمىز. فەدەراتسيالار قوعامدىق ۇيىم ەكەنىن بىلەسىزدەر. ولاردىڭ شارۋاسىنا كىرىسە المايمىز. سوعان قاراماستان ءاربىر فەدەراتسيا ءوز قورىتىندىسىن جاسايدى. ونى وتكىزۋگە كەرەك بولسا ءبىز دە مۇرىندىق بولامىز. سول كەزدە بىرگە وتىرىپ, كەمشىلىكتەردى جۇيەلى تۇردە شەشەمىز, – دەيدى ە.قاناعاتوۆ.
«وسىلاي بولاتىنىن الدەقاشان ايتقان ەدىم»
ال سپورت جۋرناليستيكاسىنىڭ ارداگەرى, 11 وليمپيادانىڭ كۋاگەرى نەسىپ ءجۇنىسباي ۇلى وتاندىق سپورتتىڭ كورسەتكىشى تومەن سىرعىپ بارا جاتقانىن وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ايتقان ەدىم دەيدى.
– ءبىز وليمپياداعا بارماساق تا, سپورتشىلارىمىز ءۇشىن تاقىمىمىزدى قىسىپ وتىردىق. توكيودا 83-ورىندا قالعانىمىزدى ويلاعاندا, تاباعا تۇسكەن بالىقتاي قۋىرىلىپ قالعانىمىز جانعا باتادى. ەگەر دە كوماندالىق ەسەپتە الدىڭدا اقش, قىتاي, رەسەي سەكىلدى الىپ ەلدەر تۇرسا, «جارايسىڭ» دەيسىڭ عوي. ال الدىڭدا ارال مەملەكەتتەر تۇرعاندا كوڭىل كۇيىڭ ەكى ەسە تۇسەدى ەمەس پە. ءبىز 2004 جىلى افينا وليمپياداسىندا 39-ورىننان كورىنىپ, ەڭ تومەن ناتيجە كورسەتكەن ەدىك. توكيوداعى ساتسىزدىك سپورتشىلاردان ەمەس, ەل سپورتىن دامىتۋداعى ورەسكەل قاتەلىكتەردەن بولىپ وتىر. ارينە, مۇنىمەن قوسا مىنا ىندەتتىڭ بۋىپ تۇرعان جاعدايى دا سەبەپ. ايتكەنمەن, پاندەميا باسقا ەلدەردىڭ دە باسىندا بار جاعداي. التىندى توپىرلاتىپ العان اقش كوروناۆيرۋستان قايتىس بولعان ادام سانى جونىنەن ءبىرىنشى ورىندا, قىتاي ۆيرۋس ۇيالاعان ەل, جاپونيا دا بىرەسە تسۋنامي, بىرەسە ەرەۋىل سياقتى قيىندىقتى باسىنان وتكىزۋدە. سوندىقتان بىزگە اقتالۋعا بولمايدى. مەن سپورتتى دامىتۋ بۇرىس باعىتقا بەت العانىن بىرنەشە جىل بۇرىن جازعان ەدىم. بۇل ماقالانى «وليمپيسكي مارشرۋت» دەگەن كىتابىمدا تولىق ايتتىم. سول ماقالام ءۇشىن دە جۇمىسىمنان قۋىلدىم. ەندى مەنىڭ ايتقانىم ءدال كەلىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا كىمنىڭ كىنالى ەكەنىن ماماندار, جاتتىقتىرۋشىلار, وليمپيادالىق كوميتەتتىڭ باسشىلارى انىقتاي جاتار. بىراق كورسەتكەن, جەتكەن ناتيجە تاريحتا قالادى, – دەپ كۇيىنەدى بەلگىلى قالامگەر.
«كاسىپقوي بوكسشىلاردى شاقىرۋ كەرەك»
افينا وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى, بوكستان مەملەكەتتىك جاتتىقتىرۋشى باقتيار ارتاەۆ حالىقتى سابىرعا شاقىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءتۇرلى ورىنسىز سىني پىكىرلەر, ونسىز دا جىگەرى قۇم بولعان سپورتشىلارعا «جىعىلعان ۇستىنە جۇدىرىق» بولۋى مۇمكىن.
– وليمپيادادا ەكى قولا مەدال العان بوكسشىلارىمىزدىڭ كورسەتكىشى كوڭىل كونشىتپەيدى. بىراق تومەن ناتيجە كورسەتتى دەپ ولاردى جەردەن الىپ, جەردەن سالۋعا تاعى بولمايدى. كەزىندە 2008 جىلعى بەيجىڭ وليمپياداسىندا كۋبا بوكسشىلارى ەلىنە التىن مەدالسىز ورالدى. 1996 جىلدان باستاپ بىرنەشە وليمپيادا بويى وزبەكستان قۇراماسى التىن الا الماي كەلدى. قازىر ولاردى التىن المادى دەپ ەشكىم سوكپەيدى. سول سياقتى ءبىز دە الداعى ۋاقىتتا جاقسى ناتيجە كورسەتىپ جاتساق, توكيو وليمپياداسىنداعى ساتسىزدىك ۇمىتىلادى. قازان ايىندا سەربيادا الەم چەمپيوناتى وتەدى. سوعان مەيلىنشە جاقسى دايىندالۋ كەرەك, – دەيدى وليمپيادا چەمپيونى.
مەملەكەتتىك جاتتىقتىرۋشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە بوكس الەمدە ايرىقشا دامىپ كەتكەن. سوندىقتان وڭاي قارسىلاس جوق. ايتپەسە, بىزدەگى بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىنىڭ تەحنيكاسى دا, فيزيكاسى دا ورنىندا.
– ەكاتەرينبۋرگتەگى الەم چەمپيوناتىندا التىن العان بەكزات نۇرداۋلەتوۆ قانداي كەرەمەت بوكستاستى. بارلىعى بەكزاتتىڭ جولىن بەرسىن دەپ جاتقان ەدى. كەشەگى وليمپيادادا جەڭىلىپ قالىپ ەدى, ونى بارلىعى جەردەن الىپ, جەرگە سالدى. ولاي بولمايدى. قازىر قۇراماعا باسشىلىققا تۇرسىنعالي ەدىلوۆ نەمەسە ەرماحان ىبىرايىموۆ سەكىلدى بوكس ماماندارى كەلسە دە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ولار ەشتەڭە ىستەي المايدى.
تاعى مىنانى ەسكەرۋ كەرەك. توكيودا تورەشىلەر جاعىنان قىسىم كوپ بولدى. ءبىز ايبا-مەن كۇرەسىپ, رەسەي مەن وزبەكستانمەن باسەكەلەسەمىز دەپ جۇرگەندە, بوكسشىلارىمىز حالىقارالىق وليمپيادالىق كوميتەتتەن (حوك) قىسىم كوردى. حوك-تىڭ اتىنان باس تورەشى قىزمەتىن امەريكالىق مامان اتقاردى, تورەشىلەردىڭ جۇمىسىن ۇيلەستىرۋشى دە امەريكالىق, تەحنيكالىق دەلەگات اۋستراليالىق. مىنە, ءبىز وسى ەلدەردىڭ بوكسشىلارىنان باسىم بولا المادىق. سونداي-اق ولار 2:3 ەسەبىن تىركەپ, بارلىعىن ادەمى ۇيلەستىرىپ وتىرادى, – دەدى مەملەكەتتىك جاتتىقتىرۋشى.
وليمپياداعا دەيىن الدا ازيا, الەم چەمپيوناتتارى, ازيا ويىندارى وتەتىنى بەلگىلى. باقتيار عاريفوللا ۇلىنىڭ سوزىنە سەنسەك, بولاشاقتا قۇراماعا كاسىپقوي بوكسشىلارىمىزدى شاقىرۋ كەرەك.
– باسەكە كوپ بولعان جەردە, ناتيجە دە جاقسى بولادى. سول سەبەپتى بوكس فەدەراتسياسى تاراپىنان قۇرامانى كۇشەيتۋ ءۇشىن كاسىپقوي بوكستا جۇرگەن جەرلەستەرىمىزدى شاقىرساق دەپ وتىرمىز. ولاردىڭ بىرازىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلۋدە. بىرقاتارىمەن كەلىسىپ تە قويدىق. بۇگىندە اۋەسقوي بوكستى دامىتۋ ءۇشىن ايبا جاڭا باعدارلامالار جاساپ جاتىر. بوكستىڭ دەڭگەيىن كوتەرۋ ءۇشىن سەربيادا وتەتىن الەم چەمپيوناتىندا جەڭىسكە جەتكەن ءاربىر بوكسشىعا 100 مىڭ اقش دوللار سىياقى بەلگىلەنگەن. ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىنعا دا قوماقتى قارجى تولەيدى. بۇل دا سپورتشىلاردى قاناتتاندىراتىنى ءسوزسىز. سونداي-اق مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىن ءبولۋ كەرەك دەپ ءبىراز ادام ايتىپ ءجۇر. مەن بۇل ۇسىنىستى تولىقتاي قولدايمىن. سەبەبى سپورتتى دامىتۋ ءۇشىن بارلىعىن ءبىر جەرگە شوعىرلاندىرۋ قاجەت. وبلىستاعى سپورت باسقارمالارىنىڭ باسشىلارىن وبلىس اكىمدەرى ەمەس, مينيسترلىك تاعايىنداۋى كەرەك. وكىنىشكە قاراي, قازىر وسى قىزمەتتى كەيبىر وبلىستاردا ەكونوميستەر سەكىلدى باسقا مامان يەلەرى اتقارىپ ءجۇر. ءبىر وبلىستىڭ وزىندە فۋتبولعا ميللياردتاعان تەڭگە بولىنەتىنى بەلگىلى. وسى اقشاعا ءبىر وبلىسقا 10-20 سپورت كەشەنىن سالۋعا بولادى عوي. بۇل دەگەنىمىز ءۇش جىلدىڭ ىشىندە ءبىر وبلىستا بىرنەشە سپورت كەشەنى سالىنادى دەگەن ءسوز. وسىلايشا, بۇقارالىق سپورتتى كوتەرەمىز, قانشاما بالانى جۇيەلى تۇردە سپورتقا باۋليتىن بولامىز, – دەدى ب.ارتاەۆ.
«سىلبىر جەكپە-جەك
كۇتكەن جوق ەدىم»
رەسەيدىڭ ريا نوۆوستي اقپارات اگەنتتىگىنىڭ بوكس ساراپشىسى ۆاسيلي كونوۆ قازاق بوكسشىلارىنان مۇنداي ساتسىزدىكتى كۇتپەگەنىن ايتتى.
– يمام حاتاەۆ پەن بەكزات نۇرداۋلەتوۆ اراسىنداعى جەكپە-جەكتە ءبىزدىڭ بوكسشىنىڭ تاكتيكالىق تۇرعىدا جاقسى دايىندالعانى بايقالادى. بەكزات بويىنىڭ, قولىنىڭ ۇزىندىعىن دۇرىس پايدالانا الماي, بۇل كەزدەسۋگە تىڭعىلىقتى دايىندالماعانىن كورسەتتى. بۇل بوكسشىلار ەكەۋارا, قاتەلەسپەسەم, ءتورت رەت كەزدەسىپ وتىر. ازىرگە ەسەپ تەڭ. سونداي-اق ۆاسيلي لەۆيتتىڭ نوكاۋتپەن جەڭىلگەنى قاتتى تاڭعالدىردى. ريودان كەيىن لەۆيتتىڭ جەكپە-جەكتەرىن كوپ كورگەن جوقپىن. بىراق 91 كيلوعا دەيىنگى سالماقتا باستى فاۆوريت سىزدەردىڭ بوكسشىلارىڭىز دەپ ويلاعان ەدىم. ايتپاقشى, 69 كيلودا سىنعا تۇسكەن ابىلايحان ءجۇسىپوۆتىڭ جەڭىلىپ قالعانى كىشىگىرىم سەنساتسيا بولدى. بۇل كەزدەسۋدە ابىلايحان ءوزىن تولىقتاي كورسەتە المادى. مەن ونى الەم چەمپيوناتىنىڭ جۇلدەگەرى رەتىندە تانيمىن, سوندىقتان ودان سىلبىر جەكپە-جەك كۇتكەن جوقپىن. جالپى, قازاق بوكسشىلارىنىڭ جولى بولمادى. سىزدەردىڭ بوكسشىلارىڭىز ءاردايىم التىن تۇعىردان كورىنۋشى ەدى. «باركەر» كۋبوگىن دە بىرنەشە رەت يەلەندىڭىزدەر. بۇل جولى ولاي بولماعانى وكىنىشتى-اق, – دەدى رەسەيلىك جۋرناليست.
«جەڭىسكە جەتەتىن جاستارىمىز بار»
ال تۇڭعىش رەت وليمپيادادان التىنسىز ورالعان بوكسشىلاردىڭ نە سەبەپتى جەڭىلگەنىن قازاقستان قۇراماسىنىڭ باس جاتتىقتىرۋشىسى عالىمبەك كەنجەباەۆ تومەندەگىشە ءتۇسىندىرىپ بەردى.
– وليمپياداعا دەيىن ءبىز 14 كۇن «اق بۇلاق» وليمپيادالىق ورتالىعىندا دايىندالدىق. وليمپيادا الدىندا بىرنەشە سپاررينگ وتكىزدىك. جەرگىلىكتى اۋا رايىنا بەيىمدەلىپ ۇلگەرۋ ءۇشىن 17 شىلدەدە توكيوعا باردىق. ءبىزدىڭ بوكسشىلاردىڭ العاشقىسى 24 شىلدەدە رينگكە كوتەرىلدى. جىگىتتەردىڭ بارلىعى تاجىريبەلى. ولار فيزيكالىق تۇرعىدا دايىن بولعانىمەن, پسيحولوگيالىق تۇرعىدا دايىن بولمادى دەپ ويلايمىن. ايتپەسە, ءبىز ءاربىر بوكسشىدان ءۇمىت كۇتەمىز. ەڭ ماڭىزدىسى, كىم وليمپياداعا جاقسى دايىندالىپ كەلسە, سول چەمپيون بولادى. ساكەن بيبوسىنوۆتان كوپ ءۇمىت كۇتىپ ەدىك, الايدا جارتىلاي فينالدا تورەشىلەردىڭ نە ىستەگەنىن بىلەسىزدەر. جالپى, توكيو وليمپياداسىندا شاعىم تۇسىرە المايتىنىمىزدى ويىندار باستالماي تۇرىپ ەسكەرتكەن ەدى. سوندىقتان قولىمىز قىسقا بولدى, – دەگەن باس جاتتىقتىرۋشى, بولاشاقتا ۇلكەن دودالاردا توپ جاراتىن جاستارىمىز ءالى دە بار دەپ وتىر. – بۇگىندە قۇرامادا حالىقارالىق ارەنادا توپ جارا الاتىن ەكىنشى-ءۇشىنشى ءنومىرلى بوكسشىلارىمىز بار. ايبەك پەن نۇربەك ورالباي, ساعىندىق توعانباي, ماحمۇد سابىرحان, سابىرجان اقحالىقوۆ سىندى جاستار قازىردىڭ وزىندە كەز كەلگەن ءنومىرى ءبىرىنشى بوكسشىمەن قولعان تۇيىستىرە الاتىن جاعدايدا.
P.S. قالاي بولعاندا دا توكيو وليمپياداسى قازاق ەلى ءۇشىن جەتىستىكتەر جىلناماسىنا ەنگەنىمەن, جەڭىستەردىڭ باستاۋىندا تۇرمايتىنى انىق. جەڭىلىس بويىندا جىگەرى بار جانداردى قايتا تالپىندىرىپ, جاڭا بەلەستەردى باعىندىرۋعا, پايدالانىلماعان مۇمكىندىكتەردى ەڭسەرۋگە جول اشاتىنىن ەسكەرسەك, توكيو وليمپياداسى بولاشاق جەڭىستەرگە سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز.
