اتىراۋدا وسىنداي جاڭا ءونىم شىعارىلا باستادى
يندەر اۋدانىنىڭ توپىراعى تابيعي بايلىققا تۇنىپ تۇر. سونىڭ ءبىرى – تۇز. الىستان قاراعاندا و شەتى مەن بۇ شەتىنە كوز جەتپەيتىندەي الىپ كولدى ەلەستەتەدى. مۇنى اۋدان جۇرتشىلىعى تۇزدى كول دەپ اتايدى. وسىناۋ تۇزدى كولدى يگەرۋ, ودان ساپالى تۇز ونىمدەرىن دايىنداۋدى 2003 جىلدان بەرى «تۇز» سەرىكتەستىگى ىسكە اسىرىپ كەلەدى.
اتىراۋدا وسىنداي جاڭا ءونىم شىعارىلا باستادى
يندەر اۋدانىنىڭ توپىراعى تابيعي بايلىققا تۇنىپ تۇر. سونىڭ ءبىرى – تۇز. الىستان قاراعاندا و شەتى مەن بۇ شەتىنە كوز جەتپەيتىندەي الىپ كولدى ەلەستەتەدى. مۇنى اۋدان جۇرتشىلىعى تۇزدى كول دەپ اتايدى. وسىناۋ تۇزدى كولدى يگەرۋ, ودان ساپالى تۇز ونىمدەرىن دايىنداۋدى 2003 جىلدان بەرى «تۇز» سەرىكتەستىگى ىسكە اسىرىپ كەلەدى.
سەرىكتەستىك ديرەكتورى ابيىربەك توقتىباەۆتىڭ گازەت تىلشىسىنە ءمالىم ەتكەنىندەي, يندەردەگى تۇزدى كولدە بارلانعان بولجام بويىنشا 2 ميلليارد تونناداي تۇز قورى بار. ارينە, تۇز بىردەن قازىلىپ الىنىپ, قاپشىقتارعا سالىنبايدى. تۇز دايىنداۋدىڭ بىرنەشە ۇدەرىسى بار. الدىمەن الىپ ەكسكاۆاتورلار كول تۇزىن «كاماز-دارعا» تيەيدى. ال «كاماز-دار» تيەلگەن تۇزدى «تۇز» سەرىكتەستىگىنىڭ تازالاۋ ورنىنا جەتكىزەدى. بۇل جەردە سەرىكتەستىك جۇمىسشىلارى توننا-توننا تۇزدى ابدەن تازالاۋدان وتكىزەدى.
– قازىر ءبىزدىڭ كاسىپورىندا تۇزدى كولدەن وندىرىلگەن تۇزدى, وڭدىرۋدەن وڭدەۋگە دەيىنگى ساتىلى ۇدەرىستەردى اتقارۋعا 30-دان اسا ادام تارتىلىپ وتىر. بۇلاردىڭ بارلىعى دا يندەر اۋدانىنىڭ تۇرعىندارى, جۇمىستارى تۇراقتى دەي الامىن. ويتكەنى, ساپالى تۇز ونىمدەرىنە سۇرانىس ۇدايى بولىپ تۇرادى. دەمەك, ءبىزدىڭ ءوندىرىستىڭ توقتاپ تۇرۋىنا, نە كىدىرىسپەن جۇمىس جاساۋىنا ەش نەگىز جوق, – دەيدى سەرىكتەستىكتىڭ ديرەكتورى ابيىربەك توقتىباەۆ.
«تۇز» سەرىكتەستىگى يودتالعان اس جانە تەحنيكالىق تۇز دايىندايدى. اسىرەسە, تەحنيكالىق تۇزعا سۇرانىس ارتىپ كەلەدى. سول سەبەپتەن, تۇز وندىرەتىن زاۋىتتان ايىنا 500 تونناعا جۋىق اس تۇزى شىعارىلادى. اس تۇزى 10-30 كەلىلىك قاپشىقتارعا, سونىمەن بىرگە, 1 كەلىلىك ارنايى قوراپقا سالىنىپ, ساتىلىمعا شىعارىلۋدا.
يودتالعان اس تۇزى قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنا تارالادى. سونىمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعىنا, سونىڭ ىشىندە مالعا قاجەتتى تۇزدى ارنايى ستانوكتا كىرپىش تاستىڭ كولەمىندەي ەتىپ دايىندايدى. بۇل كاسىپورىننىڭ تۇزىن استما اۋرۋىنا قارسى ەم رەتىندە دە قولدانۋعا بولادى ەكەن. ال تەحنيكالىق تۇزى «بەيكەر حيۋز سەرۆيس ينتەرنەشنل», «حالليبۋرتون ينتەرنەشنل», «تەڭىزشەۆرويل», «ينتەرگازسەرۆيس», «ەراويل» سەكىلدى مۇناي-گاز ونەركاسىبى سالاسىنداعى ءىرى كومپانيالار الادى. سەرىكتەستىك ديرەكتورى ءا.توقتىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, زاۋىتتىڭ قۋاتى ايىنا 50 000 تونناعا دەيىن تەحنيكالىق تۇز دايىنداۋعا دا جەتەدى ەكەن. ەندى وسى سەرىكتەستىك جاڭا ءبىر ءونىمدى شىعارۋعا وڭ قادام جاسادى.
– يندەر تۇزىنان, – دەپ جالعاستىردى اڭگىمەسىن سەرىكتەستىك باسشىسى, – تەك اس جانە تەحنيكالىق تۇز دايىنداۋمەن شەكتەلگىمىز كەلمەدى. مۇنداعى تۇز قورى مول, ءارى ساپالىق قۇرامى ەرەكشە, ءتىپتى, ودان ناتري گيپوحلوريدىن دايىنداۋعا ابدەن بولادى. سول سەبەپتەن, تۇز قۇرامىن ارناۋلى زەرتحانالاردا زەرتتەدىك. بىراق ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ناتري گيپوحلوريدىن شىعارۋعا لايىقتالعان تەحنولوگيانىڭ جوقتىعىنان ويعا العان ءىستى كەشەۋىلدەتتىك. الەمنىڭ ءبىراز ەلىنەن وسىنداي ءونىم شىعارۋعا لايىقتى تەحنولوگيالاردىڭ مۇمكىندىكتەرىنە تالداۋ جاساپ كوردىك. ءسويتىپ, رەسەيدىڭ تەحنولوگياسىن الۋعا بەرىك توقتام جاسادىق.
سەرىكتەستىك باسشىلىعى جاڭا تەحنولوگيانى ىسكە قوسۋ ءۇشىن ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن نەسيە الۋدى ماقسات تۇتقان ەكەن. ارينە, ءار بانكتىڭ تالابى ارقالاي. ناتري گيپوحلوريدىن ءوندىرۋ زاۋىتىن سالماق نيەتتى كوزدەگەن سەرىكتەستىك «ازياكرەديتبانك» اق-تان 290 300 000 تەڭگە نەسيە الدى. سونان سوڭ ۇزىندىعى 54, ەنى 21, بيىكتىگى 8 مەتر بولاتىن جاڭا زاۋىت قۇرىلىسىن سالۋ, قۇرال-جابدىقتارمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى «اۆانگارد» ااق-پەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپتى.
– ناتري گيپوحلوريدىن شىعاراتىن جاڭا زاۋىتتى ىسكە قوستىق. جاڭا زاۋىتتا جىلىنا 30 مىڭ توننا ناتري گيپوحلوريدى سۇيىعىن وندىرەمىز. بۇل ءونىمنىڭ پاتەنتى تەك ءبىزدىڭ كاسىپورىننىڭ ەنشىسىندە عانا بولادى. ءبىز وسى يگى ىسكە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى اياسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز. وسى باعدارلامانىڭ جەمىسى عوي, بانكتەن العان 14 پايىزدىق نەسيەمىزدىڭ 50 پايىزىن «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ارقىلى مەملەكەت سۋبسيديالاپ وتىر, – دەيدى سەرىكتەستىك ديرەكتورى ءا.توقتىباەۆ.
جولداسبەك شوپەعۇل,
«ەگەمەن قازاقستان».
اتىراۋ وبلىسى,
يندەر اۋدانى.
