ايماقتار • 22 شىلدە، 2021

سابانعا دەيىن جيناپ الۋ كەرەك

25 رەت كورسەتىلدى

بيىلعى قۇرعاقشىلىق سولتۇستىك ءوڭىر شارۋاشىلىقتارىنا قىسقا ەرتە دا­يىن­دالۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتكەندەي. وبلىستاعى ىستىق كۇن رايى جاڭبىرلى، سالقىن كۇندەرگە اۋىستى. ءاپ-ساتتە وزگەرە قالاتىن تابيعات مىنەزىنە تاۋەلدى بولماس ءۇشىن شارۋاشىلىقتار الدىن الا دايىندىققا كىرىستى. مال ازىعىن ازىرلەۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى.

بيىلعى مامىر-ماۋسىم ايلارىنداعى ىستىق اۋا رايى اجەپتاۋىر ابىرجىتتى. اسى­رەسە، ماي، باياناۋىل اۋداندارىندا مال باعا­تىن تۇرعىندار مەن شارۋا قوجالىقتارى ماڭ­عىستاۋ وبلىسىنداعى تۇيەلەردىڭ قاعاز جەگە­نىن، ارىق جىلقى­لار­دىڭ جاعدايىن كورىپ، ءبىزدىڭ وڭىردە دە قىسقى مال ازىعى جەتپەي قالا ما دەپ تە الاڭدادى.

«ەلىمىزدەگى 157 اۋداننىڭ اراسىندا ماي اۋدانى – قۋاڭشىلىق كورسەتكىشى بويىنشا 6-ورىندا. جىلدار بويى 500 مىڭ گەكتار جايى­لىم جەر قۇرعاقشىلىق كورىپ كەلەدى. بايان­اۋىل اۋدانىندا دا سونداي جاعداي. ىلعال­سىز، ءنارسىز جايىلىمدار. كۇزدە ءشوپ جەت­پەي قالسا، قايتەمىز؟»، دەيدى كاسىپكەر گۇلزيرا قازىلوۆا.

اققۋلى اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى راۋشان بايدۇيسەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، قۋاڭشىلىققا قارسى شارالارعا وبلىستىق بيۋدجەتتەن الدىن الا قارجى قاراستىرىلۋى كەرەك. ال وبلىستىق اۋىلشارۋاشىلىق باس­­قار­ماسىنىڭ مالىمەتىنشە، ەشقانداي الاڭ­­داۋشىلىق جوق. قازىر قوس اۋداندا دا شا­بىن­دىققا شالعى شىلدە-تامىز ايلارىندا تۇسەدى. شىلدەدە جاۋعان جاۋىننىڭ مولشەرى 50-120 مم-ءدى كورسەتىپ، جەرگە 7-8 سم-گە دەيىن ءسىڭدى. شابىندىقتار جايقالىپ، شارۋالاردى قۋانتۋدا.

وڭىردە مال ازىعىنا قاجەتتى جەم­شوپ­كە دەگەن قاجەتتىلىك 1،1 ملن توننانى قۇ­راي­دى. جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتار ءشوپ شابۋ ناۋ­قانىن باستاپ، 56 مىڭ توننا ءشوپ شابىلعان. بيىل 923 مىڭ توننا ءشوپ، 213 مىڭ توننا سابان، 128 مىڭ توننا سۇرلەم دايىنداۋ جوسپارلانۋدا.

بىراق جەمشوپ داقىلدارى مەن جينال­عان ءشوپتىڭ ورتاشا شىعىمدىلىعى وب­لىستا گەكتارىنا 4،3 تسەنتنەر مولشەرىن­دە بول­­عانىمەن، كەيبىر اۋداندارىندا بۇل كور­­سەتكىش الدەقايدا تومەن: گەكتار­دان 2-دەن 2،7 تسەنت­نەرگە دەيىن جەمشوپ الىنۋدا.

«جالپى، وڭىردە قىس كەزىندە ءشوپتىڭ قا­جەت­تىلىگى 900 مىڭ توننادان اسادى. مى­سالى، ەرتىس وزەنىنىڭ جايىلماسىنان 2 مىڭ توننادان اسا مال ازىعىن ازىر­لەۋگە بو­لادى»، دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋا­شى­لىعى باس­قارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى قايىر بايسارينوۆ.

ءيا، ايتسا ايتقانداي-اق، بىرنەشە اۋدان، اۋىل وزەن جاعاسىندا ورنالاسقانىن ەسكەرسەك، تابيعاتتىڭ ىرىسى ەرتىس جا­يىلماسى دايىن مال ازىعى عوي. بۇعان قوسا قازىر وڭىردەگى جايىلىمدىق جەرلەر 38 مىڭ گەكتارعا ۇلعايىپ، 300 مىڭ گەكتارعا جەتتى. ءتىپتى قۋاڭشىلىق بولۋى مۇمكىن دەگەن كەي­بىر اۋدانداردا مال ازىعىن دايىنداۋدا قيىندىقتار بولماس ءۇشىن ارزانداتىلعان جانار-جاعارماي ءبولۋ ماسەلەسى جونىندە جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.

«سوندىقتان اۋا رايىنىڭ وزگەرمەلى جاع­دايىنا ساي، جاعىمسىز دا سالدارى تۋىنداۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن الدىن الا قاجەتتى جوسپار دايىندادىق. ءبىرىنشى، مال ازىعىن دايىنداۋ كورسەتكىشى 25 پا­يىزعا تومەندەسە، جەمشوپ تاپشىلىعى 285 مىڭ توننانى قۇرايدى. مۇنداي جاعدايدا بىزگە 45 مىڭ توننا جەمدىك استىق قاجەت. ەكىنشى جاعداي، قاجەتتى جەمشوپ كولەمىنىڭ تەك 50 پايىزى جينالسا، وندا ءشوپ جەتىسپەۋشىلىگى 570 مىڭ تونناعا جەتپەك. بۇل جاعدايدا 60 مىڭ توننا جەم قاجەت»، دەيدى باسقارما باسشىسى نۇربولات ماقاشەۆ.

سونىمەن، باسقارما قىسقى جەمشوپ، مال ازىعىن دايىنداۋدىڭ الدىن الا شارالارى بارىسىندا 60 مىڭ توننا جەمدىك استىق ساتىپ الۋ، ءشوپ شابۋعا ارنايى سۋبسيديالانعان جانارماي ءبولۋ جانە جينالعان استىقتان قالاتىن ساباندى جيناپ الۋدى جوسپارلادى. ياعني جەمشوپتىڭ قاجەتتى مولشەرىن قورعا جيناپ الۋ ءۇشىن استىق ەگەتىن اۋداندار كەلىسىمشارت بو­يىنشا ارپانىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىم شارت كورپوراتسياسى» ۇك» اق-نا تاپسىرادى. وسىدان كەيىن ۇلتتىق استىق ساتىپ الۋ وپەراتورى جەمدىك اس­تىق­تى وبلىستاعى ەلەۆاتورلاردىڭ بىرىنە ورنالاستىرادى. قاجەتتىلىك تۋىندايتىن بولسا، مال ازىعى فەرمالار مەن جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارعا بەلگىلەنگەن باعامەن جەتكىزىلەدى.

شارۋاشىلىقتاردى قولداۋ شارالا­رىنىڭ تاعى ءبىرى – ارزان ديزەل جانارمايىمەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇل ماسەلە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ شەشىلدى. وسى شىلدە ايىندا ايماقتاعى ەگىستىك القاپتارىنا جانارماي جەڭىلدەتىلگەن باعامەن ليترىنە 165 تەڭگەگە جەتكىزىلە باس­تايدى.

وبلىس اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆ ارزان­دا­تىلعان جانار-جاعارمايدىڭ كىدىرىسسىز جەت­كىزىلىپ تۇرۋىن، ماقساتتى پايدالانىلۋىن قادا­عالاۋدى تاپسىردى. باستىسى ارزان باعا­مەن جەتكىزىلەتىن جانارمايدىڭ كو­لەمى تۇتاستاي تەك جەمشوپ قورىن قۇرۋ­عا جۇم­سالۋى كەرەك. سونداي-اق جەرگىلىكتى اكىم­دىكتەرگە قاجەتتى جەمشوپ قورىن جيناپ قانا قويماي، ءشوپ باعاسىن باقىلاپ، نارىقتاعى الىپساتارلارعا جول بەرمەۋ جاعى ەسكەرتىلدى.

ءشوپتىڭ ءبىر تونناسى بيىل بىلتىرعى تاريفتەن جوعارى بولمايدى. مىسالى، وتكەن جىلى قىر ءشوبىنىڭ ءبىر تونناسى 20-25 مىڭ تەڭگە بولسا، توعايدىڭ ءشوبى 18-20 مىڭ تەڭگەدەن بولدى. سوندا ءبىر ارباعا 1،5 توننا ءشوپ سىيادى دەپ الساق، تۇرعىندار ونى 35-40 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ الا الادى.

بيىلعا دەيىن وڭىردە پايدالانىل­ما­عان 480 مىڭ گەكتار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرى بولعان. سوڭعى التى ايدا 92 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قاي­تارىلىپ، قازىر 44 مىڭ گەكتاردا جەر يگەرۋ جۇمىستارى جۇر­گىزىلۋدە. الايدا بۇگىندە 340 مىڭ گەكتاردان اسا جەر نەمەسە اۋىلشارۋاشىلىعى جەر­لە­رىنىڭ 5 پايىزى ءالى بوس تۇر دەگەن ءسوز. ءتىپتى تۇر­­عىنداردىڭ مالدارىن جايۋعا قاجەتتى جەر­لەردى دۇرىس بەرۋ جايىن بىلمەيتىن اۋىل اكىم­دەرى دە بار.

«ماسەلە، جەردىڭ جوقتىعىندا ەمەس، بۇل جۇمىستى جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ زاڭدى تۇر­دە قالاي راسىمدەۋدى بىلمەيتىنى بوگەت بو­لۋ­دا. ءاربىر اكىمنەن اۋىلدا­عى جەرلەردىڭ ۇتىم­­دى پايدالانىلۋى ءۇشىن جاۋاپتىلىق­تى تا­­لاپ ەتۋىمىز قا­جەت»، دەيدى وڭىرلىك جەر قا­­تى­­ناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ر.داۋىتباەۆ.

بۇل كۇندەرى وڭىردە ارنايى قۇرىلعان «جول كارتاسى» بويىنشا جەمشوپ دا­يىن­داۋ باعىتىندا باسقا دا شارالار قاراس­تى­رىل­عان. ەندى ارنايى قۇرىلعان ايماقتىق شتاب بۇرىننان بەرى پايدالانىلماي كەلگەن جەرلەردى شابىندىققا ءبولۋ، زاڭدى تۇردە را­سىمدەۋ قۇجاتتارىن جاساۋ، جينالعان استىقتان قالعان ساباندى دايىنداۋ، تۇرعىندار ءۇشىن ورمان شارۋاشىلىقتارى مەن سول اۋماقتاردا جەمشوپ دايىنداۋ مۇمكىندىگىن جۇزەگە اسىرۋ سياقتى ماسەلەلەردى باقىلايدى.

 

پاۆلودار وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قانشا ادام ۆاكتسينا سالدىردى؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:16

ۇقساس جاڭالىقتار